Trần Hồng Phong
Trong tiểu thuyết Jane Eyre, việc cô bé 10 tuổi Jane
bị bà mợ phạt oan vô lý, nhốt vào "Phòng Đỏ" là một mở đầu thật đen tối, nghẹt thở trong toàn bộ cốt truyện. Không chỉ là hình phạt thể xác, đây còn là sự tra tấn tâm lý độc ác và tàn nhẫn. Jane đã có suy nghĩ và cảm giác gì trong căn phòng ghê rợn ấy? Sau đó
Jane được gửi vào Trường từ thiện Lowood và trải qua 8 năm gian khổ, thiếu thốn đã để lại trong lòng độc giả nỗi xót xa, thương cảm. Tại đây, Jane Eyre có được một người bạn thân duy nhất là Helen Burns.* Cái chết của Helen Burns
Uất ức và sợ hãi khi bị giam trong căn phòng ma ám
Sau khi bị cậu con trai cả bạo ngược John Reed của nhà quý tộc hờ Reed vô cớ đánh đập, Jane – lúc này là một cô bé mồ côi mười tuổi – đã không chịu cam chịu như mọi khi mà bùng nổ phản kháng dữ dội. Bà mợ Reed lạnh lùng cùng hai gia nhân đã thô bạo lôi Jane lên tầng trên, tống cô bé vào "Phòng Đỏ" – căn phòng lớn nhất, biệt lập nhất trong dinh thự Gateshead, cũng chính là nơi người cậu ruột nhân hậu của cô, ông Reed, đã qua đời chín năm trước.
Trong không gian đỏ rực, lạnh lẽo và u ám đó, Jane bị giam cầm một mình. Nỗi uất ức về sự bất công hòa trộn với nỗi sợ bóng tối và thế giới tâm linh đã đẩy cô bé vào trạng thái hoảng loạn tột độ. Cô nhìn thấy ánh sáng lập lòe, tưởng tượng ra linh hồn người cậu trở về và cuối cùng ngất lịm đi trong cơn sốt co giật.
Charlotte Brontë miêu tả không gian ngột ngạt của Phòng Đỏ:
"Phòng Đỏ là một căn phòng lạnh lẽo, bởi nó hiếm khi có lửa sưởi; nó yên tĩnh, bởi nó nằm xa nhà bếp và những khu vực ồn ào; nó âm u, bởi vì những bức tường dày ngăn cách nó với thế giới bên ngoài... Chiếc giường sừng sững như một ngôi đền cổ kính, những tấm rèm bằng gấm hoa màu đỏ sẫm che phủ các ô cửa sổ, và tấm thảm cũng mang sắc đỏ u trầm"
Và nội tâm bão giông của cô bé Jane khi đứng trước tấm gương lớn trong phòng, đối diện với chính cái bóng cô độc của mình:
"Mọi thứ đều lạnh lẽo, tăm tối và trang nghiêm trong căn phòng này. Chiếc gương lớn phản chiếu hình ảnh của tôi: một bóng người nhỏ bé, trắng bệch và run rẩy giữa khoảng không mờ mịt. Tôi trông giống như một linh hồn lạc lối, một sứ giả từ cõi âm bước ra."
Khi nỗi uất hận dâng trào, Jane tự hỏi về sự bất công mà mình phải gánh chịu:
"Tại sao tôi luôn luôn phải chịu đựng? Tại sao tôi luôn bị mắng mỏ, bị buộc tội, trong khi những đứa trẻ khác lại được nuông chiều? Tôi đã cố gắng làm một đứa trẻ ngoan, cố gắng không gây sự, nhưng mọi nỗ lực đều vô ích. Tâm hồn tôi nổi loạn chống lại sự bất công tàn nhẫn này!"
Cảm nhận về suy nghĩ và bản lĩnh của cô bé Jane
Người đọc thấy diễn biến tâm lý của Jane chuyển biến qua ba giai đoạn:
* Sự uất hận và nhận thức về bất công:
Người đọc thấy diễn biến tâm lý của Jane chuyển biến qua ba giai đoạn:
* Sự uất hận và nhận thức về bất công:
Khi vừa bị đẩy vào phòng, Jane không sợ hãi mà vô cùng phẫn nộ. Cô bé tự hỏi vì sao mình luôn là kẻ bị trừng phạt dù kẻ khơi mào bạo lực là John Reed. Đây là khoảnh khắc Jane nhận ra thế giới xung quanh cô không vận hành bằng tình thương hay công lý, mà bằng quyền lực và định kiến giai cấp. Cô nhận diện mình là một "kẻ ngoại tộc" trong chính gia đình của cậu mình.
* Sự cô độc và tự nhìn nhận bản thân:
* Sự cô độc và tự nhìn nhận bản thân:
Khi nhìn vào chiếc gương lớn, Jane nhìn thấy một hình ảnh "nhỏ bé, trắng bệch". Chiếc gương đóng vai trò như một lăng kính tự nhận thức. Jane thấy mình lạc lõng, bất lực trước thế lực của bà Reed. Căn phòng đỏ rực nhưng lạnh lẽo là ẩn dụ cho một xã hội Victoria hào nhoáng bên ngoài nhưng vô cảm, tàn nhẫn bên trong đối với những đứa trẻ mồ côi nghèo khổ.
* Nỗi sợ hãi trong tâm hồn thơ trẻ:
* Nỗi sợ hãi trong tâm hồn thơ trẻ:
Khi bóng tối sụp xuống, lý trí của đứa trẻ mười tuổi bị khuất phục trước nỗi sợ hãi tâm linh. Ký niệm về người cậu đã khuất, kết hợp với ánh sáng bí ẩn từ khe cửa (thực chất có thể là ánh đèn lồng của ai đó đi qua hành lang) khiến Jane nghĩ rằng hồn ma của ông Reed hiển linh để đòi lại công lý cho cô. Sự sợ hãi tột độ này đẩy hệ thần kinh của cô bé đến giới hạn chịu đựng, dẫn đến tiếng thét cầu cứu vô vọng, để rồi cuối cùng cô bé ngất lịm.
* Sự giam cầm thể xác không giam cầm được suy nghĩ và khát vọng tự do:
Jane sau đó đã cho thấy cô chọn cách tích lũy tri thức, giữ gìn sự lương thiện và tự tạo ra giá trị cho bản thân. Điều này chứng minh rằng: hoàn cảnh có thể định hình điểm xuất phát, nhưng ý chí và đạo đức mới là thứ định vị đích đến của một con người.
Người đọc không khỏi đau lòng trước tiếng thét xé lòng của cô bé mười tuổi bị bỏ mặc trong bóng tối. Nhưng vượt lên trên nỗi xót xa, đó là sự mến thương, thậm chí ... kính phục! Charlotte Brontë đã rất tàn nhẫn khi đẩy nhân vật của mình vào tận cùng của sự cô độc, để rồi từ nỗi sợ hãi một ngọn lửa của lòng tự trọng được thắp lên.
....
Điểm tựa tâm hồn giữa bão tuyết Lowood
Trường từ thiện Lowood là một "lò luyện" khắc nghiệt đối với cô bé Jane Eyre. Nhưng đẹp thay giữa cái lạnh thấu xương của mùa đông nước Anh, sự hà khắc của hiệu trưởng Brocklehurst và những bữa ăn hôi thối, Jane đã tìm thấy một đốm lửa ấm áp, dịu kỳ để sưởi ấm linh hồn mình: Helen Burns. Tình bạn giữa hai cô bé mồ côi là niềm an ủi lớn lao trong nghịch cảnh, trang bị cho Jane bài học lớn lao đầu tiên về sự bao dung và sức mạnh của sự nhẫn nại.
....
Điểm tựa tâm hồn giữa bão tuyết Lowood
Trường từ thiện Lowood là một "lò luyện" khắc nghiệt đối với cô bé Jane Eyre. Nhưng đẹp thay giữa cái lạnh thấu xương của mùa đông nước Anh, sự hà khắc của hiệu trưởng Brocklehurst và những bữa ăn hôi thối, Jane đã tìm thấy một đốm lửa ấm áp, dịu kỳ để sưởi ấm linh hồn mình: Helen Burns. Tình bạn giữa hai cô bé mồ côi là niềm an ủi lớn lao trong nghịch cảnh, trang bị cho Jane bài học lớn lao đầu tiên về sự bao dung và sức mạnh của sự nhẫn nại.
Sức mạnh là giữ cho tâm hồn thanh sạch trước mọi điều ác
Jane gặp Helen lần đầu khi thấy cô chị lớn hơn mình vài tuổi đang say sưa đọc cuốn sách Rasselas giữa sân trường lạnh giá. Ở Helen toát ra một vẻ trí tuệ và sự bình thản kỳ lạ. Nhưng chính cách Helen đối diện với sự tàn nhẫn của giáo viên – đặc biệt là cô Scatcherd – mới là điều khiến Jane kinh ngạc và khắc sâu vào tâm trí.
Vì những lỗi nhỏ nhặt như móng bẩn (do nước đóng băng không thể rửa) hay tư thế đứng, Helen liên tục bị cô Scatcherd mắng nhiếc, thậm chí bị đánh bằng roi trước cả lớp. Thay vì khóc lóc hay phẫn uất, Helen đứng yên, cúi đầu nhận phạt với một sự điềm tĩnh đến kinh ngạc!
* Nguyên văn tác phẩm:
Sau một trận phạt oan uổng của Helen, Jane đã chạy đến bên bạn và đầy giận dữ thốt lên:
"Nếu là tớ, tớ sẽ không thể chịu đựng được như thế! Nếu cô ta dùng cái roi đó đánh tớ, tớ sẽ giật lấy nó ngay trước mặt cô ta và bẻ gãy làm đôi!"
Helen lắc đầu, mỉm cười nhẹ nhàng và đáp:
"Chắc chắn em không làm được thế đâu, Jane ạ. Và nếu em có làm thế, thì người chịu thiệt thòi nhất vẫn là em. Chịu đựng một cách kiên nhẫn nỗi đau mà không ai cảm thấy ngoài bản thân mình, vẫn tốt hơn nhiều so với việc hành động vội vàng, để rồi gây ra những hậu quả tai hại cho tất cả những người xung quanh. Hơn nữa, Kinh Thánh chẳng phải đã dạy chúng ta lấy đức báo oán đó sao?"
Jane vẫn không cam lòng: "Nhưng làm sao có thể yêu thương những kẻ tàn nhẫn với mình? Tớ chỉ có thể yêu những ai yêu tớ, và ghét những kẻ ghét tớ. Với những kẻ bất công, tớ phải chống lại!"
Helen nhìn Jane bằng ánh mắt dịu dàng nhưng kiên định: "Jane thân mến, em đọc Tân Ước chưa? Hãy nhìn vào cuộc đời của Chúa Jesus. Sức mạnh đích thực không nằm ở việc trả đũa bằng bạo lực, mà là giữ cho tâm hồn mình thanh sạch trước mọi điều ác độc."
Sau một trận phạt oan uổng của Helen, Jane đã chạy đến bên bạn và đầy giận dữ thốt lên:
"Nếu là tớ, tớ sẽ không thể chịu đựng được như thế! Nếu cô ta dùng cái roi đó đánh tớ, tớ sẽ giật lấy nó ngay trước mặt cô ta và bẻ gãy làm đôi!"
Helen lắc đầu, mỉm cười nhẹ nhàng và đáp:
"Chắc chắn em không làm được thế đâu, Jane ạ. Và nếu em có làm thế, thì người chịu thiệt thòi nhất vẫn là em. Chịu đựng một cách kiên nhẫn nỗi đau mà không ai cảm thấy ngoài bản thân mình, vẫn tốt hơn nhiều so với việc hành động vội vàng, để rồi gây ra những hậu quả tai hại cho tất cả những người xung quanh. Hơn nữa, Kinh Thánh chẳng phải đã dạy chúng ta lấy đức báo oán đó sao?"
Jane vẫn không cam lòng: "Nhưng làm sao có thể yêu thương những kẻ tàn nhẫn với mình? Tớ chỉ có thể yêu những ai yêu tớ, và ghét những kẻ ghét tớ. Với những kẻ bất công, tớ phải chống lại!"
Helen nhìn Jane bằng ánh mắt dịu dàng nhưng kiên định: "Jane thân mến, em đọc Tân Ước chưa? Hãy nhìn vào cuộc đời của Chúa Jesus. Sức mạnh đích thực không nằm ở việc trả đũa bằng bạo lực, mà là giữ cho tâm hồn mình thanh sạch trước mọi điều ác độc."
Ngọn lửa hoang dã & Mặt hồ tĩnh lặng
Tình bạn giữa Jane và Helen Burns là một phép thử, một sự va chạm đẹp giữa hai luồng suy nghĩ khác nhau: Sự phản kháng bản năng (Jane) và Sự nhẫn nhục vị tha mang tinh thần Kitô giáo (Helen).
Tình bạn giữa Jane và Helen Burns là một phép thử, một sự va chạm đẹp giữa hai luồng suy nghĩ khác nhau: Sự phản kháng bản năng (Jane) và Sự nhẫn nhục vị tha mang tinh thần Kitô giáo (Helen).
* Jane - Ngọn lửa hoang dã:
Trải qua những năm tháng bị bạo hành ở Gateshead, thế giới quan của Jane được hình thành trên nguyên tắc sinh tồn: Để không bị chà đạp, ta phải xù lông nhím. Jane nhìn mọi sự trừng phạt qua lăng kính của sự thù hận và bất công. Khi thấy Helen bị phạt, Jane cảm thấy đau đớn thay cho bạn, đồng thời cảm thấy phẫn nộ vì sự "hèn nhát" (theo cách hiểu của Jane lúc đó) của Helen.
* Helen - Mặt hồ tĩnh lặng:
Helen không phải là người nhu nhược. Sự chịu đựng của cô không đến từ nỗi sợ hãi, mà đến từ một nhận thức tâm linh vượt trội. Helen hiểu rằng cuộc đời trần thế này chỉ là tạm bợ, và những kẻ gieo rắc cái ác (như cô Scatcherd hay thầy Brocklehurst) thực chất là những kẻ đáng thương vì tâm hồn họ bị giam cầm trong bóng tối. Sự nhẫn nhịn của Helen là một lựa chọn chủ động, một loại "quyền lực mềm" giúp cô đứng cao hơn những kẻ hành hạ mình một cái đầu.
Sức mạnh của lòng bao dung
Charlotte Brontë đã khéo léo sử dụng nhân vật Helen Burns để truyền cho Jane (và có lẽ cả độc giả) một bài học nhân văn sâu sắc: Sức mạnh đích thực của con người không chỉ nằm ở nắm đấm hay sự phản kháng thô ráp, mà còn nằm ở khả năng tự chủ và lòng vị tha.
* Sự cứu rỗi linh hồn của Jane:
Nếu không có Helen Burns xuất hiện đúng lúc tại Lowood, sự phẫn uất tích tụ từ Gateshead rất có thể đã biến Jane thành một kẻ nổi loạn độc hại, đầy hận thù và cay nghiệt với cuộc đời. Helen chính là người đã "gột rửa" bớt chất độc trong tâm hồn Jane, dạy cô cách nhìn nhận con người một cách đa chiều hơn. Nhờ Helen, Jane hiểu rằng: Phản kháng để bảo vệ phẩm giá là cần thiết, nhưng sống bằng hận thù sẽ tự hủy hoại chính mình.
* Tình bạn vượt lên trên cái chết thể xác:
Tình bạn của họ thanh khiết như sương mai. Đỉnh cao của mối bang giao này là đêm định mệnh khi dịch sốt phát ban càn quét Lowood, và Helen sắp lìa đời vì căn bệnh lao phổi. Jane đã lẻn vào phòng bệnh, chui vào chăn và ôm chặt lấy Helen. Cái chết nhẹ nhàng của Helen trong vòng tay Jane, dưới tấm bia mộ khắc duy nhất một chữ "Resurgam" (Tôi sẽ sống lại), là một trong những phân cảnh cảm động nhất lịch sử văn học. Nó khẳng định cái chết không thể dập tắt được tầm ảnh hưởng của một linh hồn vĩ đại.
Dấu ấn vĩnh cửu của Helen Burns
Tình bạn với Helen Burns chỉ kéo dài trong vài tháng ngắn ngủi tại Lowood, nhưng nó đã định hình toàn bộ nhân cách của Jane Eyre trong suốt quãng đời còn lại.
Nếu sau này, độc giả được thấy một Jane Eyre kiên quyết từ chối làm tình nhân của Rochester để bảo vệ lòng tự trọng, nhưng lại sẵn sàng tha thứ cho dì Reed trên giường bệnh lâm chung, thì đó chính là nhờ hạt giống vị tha mà Helen Burns đã gieo vào lòng cô năm mười tuổi. Helen đã đi vào cõi vĩnh hằng, nhưng sự dịu dàng và lòng bao dung của cô đã tái sinh, tiếp tục sống động và tỏa sáng rực rỡ trong chính cuộc đời của Jane Eyre.
....
Helen Burns: sự tái sinh của một linh hồn
Trong tác phẩm Jane Eyre, chương thứ 9 – chương viết về cái chết của Helen Burns – không chỉ là một trong những phân đoạn lấy đi nhiều nước mắt nhất của độc giả, mà còn là một cột mốc tâm linh quan trọng định hình cuộc đời Jane.
Khi dịch sốt phát ban càn quét khắp ngôi trường Lowood ẩm thấp, cướp đi sinh mạng của hàng chục đứa trẻ tội nghiệp, thì Helen Burns lại lặng lẽ héo úa vì căn bệnh lao phổi ở một góc phòng riêng. Đêm cuối cùng của Helen trên thế gian này cũng là đêm cô bé mười tuổi Jane Eyre thực hiện một cuộc "vượt ngục" của tình yêu thương: lén sang phòng bệnh để được ôm lấy người bạn duy nhất của mình.
Tình bạn với Helen Burns chỉ kéo dài trong vài tháng ngắn ngủi tại Lowood, nhưng nó đã định hình toàn bộ nhân cách của Jane Eyre trong suốt quãng đời còn lại.
Nếu sau này, độc giả được thấy một Jane Eyre kiên quyết từ chối làm tình nhân của Rochester để bảo vệ lòng tự trọng, nhưng lại sẵn sàng tha thứ cho dì Reed trên giường bệnh lâm chung, thì đó chính là nhờ hạt giống vị tha mà Helen Burns đã gieo vào lòng cô năm mười tuổi. Helen đã đi vào cõi vĩnh hằng, nhưng sự dịu dàng và lòng bao dung của cô đã tái sinh, tiếp tục sống động và tỏa sáng rực rỡ trong chính cuộc đời của Jane Eyre.
....
Helen Burns: sự tái sinh của một linh hồn
Trong tác phẩm Jane Eyre, chương thứ 9 – chương viết về cái chết của Helen Burns – không chỉ là một trong những phân đoạn lấy đi nhiều nước mắt nhất của độc giả, mà còn là một cột mốc tâm linh quan trọng định hình cuộc đời Jane.
Khi dịch sốt phát ban càn quét khắp ngôi trường Lowood ẩm thấp, cướp đi sinh mạng của hàng chục đứa trẻ tội nghiệp, thì Helen Burns lại lặng lẽ héo úa vì căn bệnh lao phổi ở một góc phòng riêng. Đêm cuối cùng của Helen trên thế gian này cũng là đêm cô bé mười tuổi Jane Eyre thực hiện một cuộc "vượt ngục" của tình yêu thương: lén sang phòng bệnh để được ôm lấy người bạn duy nhất của mình.
Cuộc trò chuyện cuối cùng trong bóng tối
Giữa đêm đen tĩnh mịch của phòng bệnh, khi thần Chết đã cận kề, hai đứa trẻ mồ côi ôm chặt lấy nhau dưới tấm chăn mỏng. Cuộc đối thoại của các em không có sự hoảng loạn của cái chết, chỉ có sự bình yên đến nao lòng:
"Chị có đau lắm không, Helen?" tôi hỏi.
"Không đâu, Jane ạ. Cơn ho đã dịu đi rồi, chỉ hơi khó thở một chút thôi. Chị thấy rất nhẹ nhõm."
"Chị không sợ chết sao, Helen?"
"Không. Em có biết vì sao không? Chị đang trở về với Cha của chị, Đấng sáng tạo ra chị. Chị biết Ngài yêu thương chị. Chị ra đi khi còn rất trẻ, như vậy chị sẽ tránh được bao nhiêu đau khổ và tội lỗi của trần gian. Em đừng khóc, Jane ạ, chúng ta rồi sẽ gặp lại nhau. Giờ thì chị thấy buồn ngủ rồi. Đừng đi nhé, Jane, chị muốn em ở lại đây."
"Em sẽ không đi đâu cả, Helen."
"Chị thấy ấm áp lắm. Chúc em ngủ ngon, Jane."
"Chúc chị ngủ ngon, Helen."
Tôi vòng tay ôm lấy cổ chị; chị hôn tôi, và cả hai chúng tôi cùng chìm vào giấc ngủ.
Sáng hôm sau, khi tôi tỉnh dậy, trời đã sáng rõ. Một người nâng tôi lên và bế tôi ra ngoài. Tôi biết được rằng đêm đó tôi đã nằm cạnh một thi thể ấm áp, và linh hồn của Helen đã bay về trời khi đang ngủ, đầu chị vẫn tựa trên vai tôi.
Suy nghĩ về cái chết của Helen
Cái chết của Helen Burns là một bức tranh đối lập sâu sắc về mặt tâm lý giữa hai đứa trẻ mồ côi trước ngưỡng cửa của sự chia ly vĩnh viễn.
Cái chết của Helen Burns là một bức tranh đối lập sâu sắc về mặt tâm lý giữa hai đứa trẻ mồ côi trước ngưỡng cửa của sự chia ly vĩnh viễn.
Jane lúc này chỉ là một cô bé mười tuổi. Khi đối diện với cái chết của người bạn thân, tâm lý của Jane bị giằng xé giữa tình yêu thương vô bờ và nỗi sợ hãi bản năng trước sự biến mất của một thực thể sống. Câu hỏi "Chị đi đâu?" hay "Thiên đường ở đâu?" của Jane bộc lộ sự hoang mang tột độ của một đứa trẻ chưa thể hiểu được khái niệm siêu thoát. Jane ôm chặt lấy Helen như muốn dùng chính hơi ấm của mình để giữ bạn lại với cõi đời trần tục đầy đau khổ này.
Trái ngược hoàn toàn với Jane, tâm lý của Helen ở những phút cuối đời đạt đến trạng thái tĩnh lặng tuyệt đối. Cô bé không oán hận căn bệnh, không tiếc nuối tuổi trẻ chưa kịp nở hoa. Đức tin tôn giáo sâu sắc đã biến cái chết từ một bi kịch trở thành một hành trình "trở về nhà". Helen như một người mẹ tinh thần, ôm ấp và dỗ dành ngược lại sự hoảng sợ của Jane, biến khoảnh khắc lâm chung vốn dĩ đáng sợ trở thành một giấc ngủ ngon lành, ấm áp.
Trái ngược hoàn toàn với Jane, tâm lý của Helen ở những phút cuối đời đạt đến trạng thái tĩnh lặng tuyệt đối. Cô bé không oán hận căn bệnh, không tiếc nuối tuổi trẻ chưa kịp nở hoa. Đức tin tôn giáo sâu sắc đã biến cái chết từ một bi kịch trở thành một hành trình "trở về nhà". Helen như một người mẹ tinh thần, ôm ấp và dỗ dành ngược lại sự hoảng sợ của Jane, biến khoảnh khắc lâm chung vốn dĩ đáng sợ trở thành một giấc ngủ ngon lành, ấm áp.
Tôi sẽ tái sinh
Mười lăm năm sau cái chết của Helen, một tấm bia mộ bằng đá xám mới được dựng lên tại nơi cô nằm xuống, trên đó chỉ khắc duy nhất một từ Latinh: "Resurgam" (Tôi sẽ tái sinh/Tôi sẽ sống lại).
Sự "tái sinh" của Helen không chỉ nằm ở thế giới bên kia theo nghĩa tôn giáo, mà cô thực sự đã "tái sinh" ngay trong tâm hồn của Jane Eyre. Tình bạn ngắn ngủi nhưng sâu nặng với Helen đã trở thành một màng lọc tinh thần, giúp Jane giữ lại được sự lương thiện và lòng tự trọng giữa một thế giới đầy rẫy sự bất công và phản trắc.
Giữa bão tuyết Lowood lạnh giá, tình cảm của Jane và Helen là minh chứng cho thấy: Khi con người bị tước đoạt đi tất cả mọi thứ vật chất, tình bạn chân thành chính là điểm tựa tinh thần duy nhất giúp họ bảo tồn nhân tính. Chính cái ôm trong đêm cuối cùng ấy đã sưởi ấm cuộc đời cô độc của Jane, giúp cô không bao giờ cảm thấy mình hoàn toàn bị bỏ rơi trên thế gian này nữa.
Cái chết của Helen là một sự sắp đặt nghệ thuật có chủ ý. Helen quá hoàn hảo, quá thánh thiện để có thể tồn tại và chiến đấu trong một xã hội Victoria đầy thực dụng và tàn nhẫn. Cô phải ra đi để nhường chỗ cho Jane Eyre – người sẽ mang theo một phần linh hồn bao dung của Helen, kết hợp với ý chí phản kháng sắt đá của chính mình, để tiếp tục dấn thân vào cuộc đời đầy giông bão phía trước.
5 món đồ thế kỷ 14 nay không còn nữa
Bên cạnh những xung đột tư tưởng hay các bi kịch tâm lý, thế giới Gothic của Jane Eyre còn được Charlotte Brontë dựng lên một cách chân thực qua những chi tiết tả thực mang hơi thở của thời đại Victoria.
Nước Anh thế kỷ XIX hiện lên qua những đồ vật rất đặc trưng – những thứ từng là vật bất ly thân của con người thời bấy giờ nhưng ngày nay đã biến mất hoặc chỉ còn nằm trong bảo tàng. Dưới đây là 5 món đồ vật cổ xưa trong tác phẩm và những chi tiết văn học thú vị ẩn sau chúng.
1. Đèn nến cỏ bấc (Rushlight)
* Mô tả trong tác phẩm:
Tại ngôi trường từ thiện khắc nghiệt Lowood, các nữ sinh mồ côi phải thức dậy từ lúc tảng sáng trong cái lạnh cắt da cắt thịt. Ánh sáng duy nhất dẫn đường cho các em trong những căn phòng tối tăm, lạnh lẽo không phải nến sáp sang trọng mà là những cây "đèn nến cỏ bấc" (rushlight) rẻ tiền, tỏa ra thứ ánh sáng leo lét và mùi mỡ khét lẹt.
* Món đồ này là gì?
* Món đồ này là gì?
Đây là loại dụng cụ chiếu sáng của tầng lớp nghèo khổ thời xưa. Người ta lấy phần ruột (bấc) của cây cỏ bấc ngoài đồng hoang, đem phơi khô rồi nhúng vào mỡ động vật thừa (mỡ cừu hoặc mỡ bò). Nó cháy rất nhanh, khói đen và có mùi cực kỳ hôi hám.
> Đèn cỏ bấc là biểu tượng chân thực cho sự bần cùng và khắc nghiệt tại Lowood. Thứ ánh sáng ấy yếu ớt và dễ tắt y như sinh mạng của những đứa trẻ mồ côi nơi đây trước trận dịch sốt phát ban. Nhưng chính trong bóng tối nhập nhoạng được thắp lên bởi thứ ánh sáng rẻ tiền đó, tình bạn giữa Jane và Helen Burns vẫn nảy mầm – một đốm sáng tinh thần tuy nhỏ nhoi nhưng không gì dập tắt nổi.
> Đèn cỏ bấc là biểu tượng chân thực cho sự bần cùng và khắc nghiệt tại Lowood. Thứ ánh sáng ấy yếu ớt và dễ tắt y như sinh mạng của những đứa trẻ mồ côi nơi đây trước trận dịch sốt phát ban. Nhưng chính trong bóng tối nhập nhoạng được thắp lên bởi thứ ánh sáng rẻ tiền đó, tình bạn giữa Jane và Helen Burns vẫn nảy mầm – một đốm sáng tinh thần tuy nhỏ nhoi nhưng không gì dập tắt nổi.
2. Khung thêu mẫu (Victorian Sampler)
* Mô tả trong tác phẩm:
* Mô tả trong tác phẩm:
Từ khi còn ở Gateshead với nhà Reed cho đến khi học tại Lowood, Jane Eyre luôn phải ngồi hàng giờ bên chiếc khung thêu để hoàn thành các "tấm thêu mẫu" (sampler). Đây là một phần bắt buộc trong chương trình giáo dục dành cho các cô gái thời bấy giờ để chứng minh sự khéo léo và tính kiên nhẫn.
* Món đồ này là gì?
* Món đồ này là gì?
Một tấm vải (thường là vải lanh) mà các cô bé thời Victoria phải dùng chỉ màu thêu lên đó các chữ cái, chữ số, các họa tiết đối xứng hoặc những câu châm ngôn, kinh thánh. Nó được coi là "bằng chứng nhận diện" cho một cô gái ngoan ngoãn, sẵn sàng làm vợ và làm mẹ.
> Khung thêu mẫu chính là chiếc "vòng kim cô" vô hình đặt lên vai người phụ nữ thời bấy giờ. Nó rèn luyện họ trở thành những sinh thể phục tùng, lặng lẽ và rập khuôn. Jane Eyre ghét sự tẻ nhạt này. Chi tiết Jane thường trốn vào góc phòng đọc sách vẽ tranh thay vì thêu thùa chứng tỏ tâm hồn cô không chịu đầu hàng trước những khuôn mẫu định sẵn của xã hội dành cho nữ giới.
> Khung thêu mẫu chính là chiếc "vòng kim cô" vô hình đặt lên vai người phụ nữ thời bấy giờ. Nó rèn luyện họ trở thành những sinh thể phục tùng, lặng lẽ và rập khuôn. Jane Eyre ghét sự tẻ nhạt này. Chi tiết Jane thường trốn vào góc phòng đọc sách vẽ tranh thay vì thêu thùa chứng tỏ tâm hồn cô không chịu đầu hàng trước những khuôn mẫu định sẵn của xã hội dành cho nữ giới.
3. Lọ muối ngửi (Smelling Salts / Smelling Bottle)
* Mô tả trong tác phẩm:
* Mô tả trong tác phẩm:
Khi Jane bị nhốt vào "Phòng Đỏ" và ngất đi vì hoảng sợ, phu nhân Reed hay các cô hầu gái đã dùng đến một lọ "muối ngửi" nhỏ để đánh thức cô bé. Món đồ này cũng xuất hiện thường trực trong túi của các quý cô thượng lưu tại các buổi dạ tiệc ở Thornfield Hall khi họ tỏ ra "xúc động" hoặc "yếu lòng".
* Món đồ này là gì?
* Món đồ này là gì?
Một chiếc lọ thủy tinh nhỏ chứa hỗn hợp amoniac cacbonat pha với tinh dầu thơm. Khi ngửi, mùi hăng nồng cực mạnh của amoniac sẽ kích thích hệ thần kinh trung ương, giúp người ngất xỉu lập tức tỉnh lại. Thời Victoria, phụ nữ thường xuyên bị ngất do mặc áo nịt ngực (corset) siết quá chặt làm hạn chế đường thở, khiến lọ muối ngửi trở thành vật bất ly thân.
> Lọ muối ngửi là một nghịch lý đầy mỉa mai của thời đại. Nó tượng trưng cho vẻ đẹp "yếu ớt, mong manh" được lập trình sẵn của phụ nữ quý tộc thời bấy giờ — những người luôn sẵn sàng ngất xỉu để được che chở. Nhưng Jane Eyre thì khác. Cô là một cô gái mạnh mẽ, người luôn tự đứng lên bằng ý chí sắt đá của mình chứ không cần đến sự cứu rỗi từ những lọ muối ngửi quý tộc hay sự thương hại của kẻ khác.
> Lọ muối ngửi là một nghịch lý đầy mỉa mai của thời đại. Nó tượng trưng cho vẻ đẹp "yếu ớt, mong manh" được lập trình sẵn của phụ nữ quý tộc thời bấy giờ — những người luôn sẵn sàng ngất xỉu để được che chở. Nhưng Jane Eyre thì khác. Cô là một cô gái mạnh mẽ, người luôn tự đứng lên bằng ý chí sắt đá của mình chứ không cần đến sự cứu rỗi từ những lọ muối ngửi quý tộc hay sự thương hại của kẻ khác.
4. Xe ngựa viễn trình (Stagecoach)
* Mô tả trong tác phẩm:
* Mô tả trong tác phẩm:
Chuyến hành trình cô độc của Jane từ Gateshead đến Lowood năm 10 tuổi, hay hành trình trốn chạy khỏi Thornfield Hall sau lễ cưới bất thành đều được thực hiện trên những chuyến "xe ngựa viễn trình". Đó là những chuyến đi kéo dài nhiều ngày đêm trong mưa gió, sương mù và sự lạnh lẽo.
* Món đồ này là gì?
* Món đồ này là gì?
Phương tiện giao thông công cộng đường dài chủ lực trước khi ngành đường sắt bùng nổ. Những chiếc xe lớn được kéo bởi 4-6 con ngựa, chạy theo các chặng cố định giữa các thị trấn. Hành khách phải ngồi chen chúc trong khoang xe chật hẹp hoặc thậm chí ngồi trên mui xe ngoài trời đầy bụi bặm và mưa lạnh.
> Những chuyến xe ngựa viễn trình trong tác phẩm không chỉ là phương tiện di chuyển, chúng là biểu tượng của sự dịch chuyển số phận. Bước lên xe là bước vào một thế giới vô định. Sự cô độc của Jane Eyre hiện rõ nhất khi cô bé mười tuổi ngồi lọt thỏm trong chuyến xe ngựa đêm, xung quanh là những người xa lạ, đi về phía một tương lai mịt mù không người bảo hộ. Nó đòi hỏi một lòng dũng cảm phi thường ở một đứa trẻ.
> Những chuyến xe ngựa viễn trình trong tác phẩm không chỉ là phương tiện di chuyển, chúng là biểu tượng của sự dịch chuyển số phận. Bước lên xe là bước vào một thế giới vô định. Sự cô độc của Jane Eyre hiện rõ nhất khi cô bé mười tuổi ngồi lọt thỏm trong chuyến xe ngựa đêm, xung quanh là những người xa lạ, đi về phía một tương lai mịt mù không người bảo hộ. Nó đòi hỏi một lòng dũng cảm phi thường ở một đứa trẻ.
5. Bút lông ngỗng tự gọt (Quill Pen & Penknife)
* Mô tả trong tác phẩm:
* Mô tả trong tác phẩm:
Jane viết những lá thư xin việc, viết nhật ký hay những bức thư gửi cho người bác ở Madeira bằng những cây bút lông ngỗng. Để viết được, cô phải dùng một chiếc dao nhỏ (penknife) để gọt lại ngòi bút mỗi khi nét viết bị tà hoặc gai.
* Món đồ này là gì?
* Món đồ này là gì?
Được làm từ lông cánh của các loài chim lớn (thường là ngỗng hoặc thiên nga). Người viết phải tự vạt nhọn ống lông bằng dao chuyên dụng để tạo ngòi, sau đó chấm vào lọ mực để viết. Viết được vài dòng lại phải chấm mực một lần và ngòi bút rất nhanh bị mòn, đòi hỏi người viết phải liên tục gọt lại.
> Việc viết lách bằng bút lông ngỗng thời xưa là một nghi lễ của sự kiên nhẫn và chậm rãi. Mỗi chữ viết ra đều đòi hỏi sự tập trung cao độ, nơi tâm hồn và suy nghĩ của Jane được kết tinh qua từng nét gọt ngòi tỉ mỉ. Sự biến mất của chiếc bút lông ngỗng ngày nay khiến chúng ta nhận ra mình đã đánh mất đi thói quen sống chậm và sự trân trọng dành cho từng nét chữ, từng thông điệp được gửi đi.
Một thời vang bóng
> Việc viết lách bằng bút lông ngỗng thời xưa là một nghi lễ của sự kiên nhẫn và chậm rãi. Mỗi chữ viết ra đều đòi hỏi sự tập trung cao độ, nơi tâm hồn và suy nghĩ của Jane được kết tinh qua từng nét gọt ngòi tỉ mỉ. Sự biến mất của chiếc bút lông ngỗng ngày nay khiến chúng ta nhận ra mình đã đánh mất đi thói quen sống chậm và sự trân trọng dành cho từng nét chữ, từng thông điệp được gửi đi.
Một thời vang bóng
Những món đồ cổ xưa trên tuy đã lùi sâu vào quá khứ, nhưng nhờ ngòi bút tài hoa của Charlotte Brontë, chúng vẫn tiếp tục "sống" và thực hiện sứ mệnh của mình: làm chứng nhân cho một thời đại đã qua và soi sáng những góc khuất chân thực nhất trong tâm hồn của nàng Jane Eyre kiên cường.
......
......
Bài liên quan:
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét