Thứ Sáu, 24 tháng 7, 2026

Vụ giết người hàng loạt "Son of Sam"


Việc cá nhân được phép sở hữu súng tại Mỹ ít nhiều có những kẽ hở có thể bị những kẻ máu lạnh lợi dụng gây án giết người (minh hoạ)

Trần Hồng Phong

Mùa hè năm 1976 đến 1977, thành phố New York (Hoa Kỳ) chìm trong bầu không khí ngột ngạt và sự căng thẳng cao độ đối với không ít người. Một "bóng ma" mang khẩu súng lục .44 caliber lang thang trên các con phố lúc nửa đêm, biến những buổi hẹn hò của các cặp đôi trẻ thành những vụ thảm sát đẫm máu. Kẻ đó tự xưng là "Son of Sam" (Con trai của Sam) — David Berkowitz. Đây không chỉ là một vụ án giết người hàng loạt chấn động lịch sử Mỹ, mà còn là một cột mốc làm thay đổi hệ thống luật pháp nước này về việc xử lý truyền thông liên quan đến tội phạm.

Diễn biến vụ án (1976 - 1977)

Chuỗi ngày gieo rắc kinh hoàng 

Bắt đầu từ tháng 7 năm 1976, một loạt các vụ xả súng bí ẩn nhắm vào những cặp đôi trẻ đang ngồi trong ô tô đỗ ở các khu vực vắng vẻ thuộc The Bronx, Queens và Brooklyn. Điểm chung của các vụ án là hung thủ sử dụng khẩu súng lục Bulldog cỡ nòng .44 và mục tiêu thường là những cô gái trẻ có mái tóc dài, sẫm màu. Sự hoảng loạn lên đến đỉnh điểm khiến hàng loạt phụ nữ ở New York phải đổ xô đi cắt tóc ngắn hoặc mua tóc giả màu vàng để tránh trở thành mục tiêu.

Sau hơn một năm, Berkowitz đã sát hại 6 người và làm bị thương nặng 7 người khác.

Lá thư "Son of Sam" và câu chuyện con chó quỷ ám 

Berkowitz không chỉ muốn giết người, hắn khao khát sự chú ý. Tại hiện trường vụ án tháng 4/1977, hắn để lại một lá thư gửi Đội trưởng cảnh sát Joseph Borrelli, tự xưng là "Son of Sam".

Hắn tiếp tục gửi một lá thư khác cho nhà báo nổi tiếng Jimmy Breslin của tờ Daily News, châm biếm cảnh sát và khoe khoang về tội ác của mình. Những lá thư này tiết lộ một tâm trí dường như đang rơi vào hoang tưởng. Khi bị bắt, Berkowitz khai nhận rằng hắn không tự chủ được hành vi, mà bị sai khiến bởi "Sam" — một con quỷ hàng nghìn năm tuổi trú ngụ bên trong Harvey, chú chó Labrador màu đen của người hàng xóm tên Sam Carr. Con chó được cho là đã ra lệnh cho hắn phải đi tìm "máu".

Sơ hở dẫn đến sự sa lưới 

Dù đã qua mặt hàng nghìn cảnh sát trong chiến dịch truy quét lớn nhất lịch sử New York, "ác quỷ" lại gục ngã trước một... tấm vé phạt đỗ xe. Vào đêm xảy ra vụ án mạng cuối cùng (tháng 8/1977), một nhân chứng đã thấy một người đàn ông khả nghi ôm vật gì đó giống khẩu súng bỏ đi, và gần đó có một chiếc xe bị ghi vé phạt vì đỗ trái phép gần trụ cứu hỏa. Cảnh sát tra cứu cuống vé, tìm ra chiếc Ford Galaxie màu vàng đăng ký dưới tên David Berkowitz. Khi khám xét xe, họ tìm thấy khẩu súng .44 và thư đe dọa mới. Hắn bị bắt ngay trước cửa căn hộ của mình với nụ cười mỉm và câu nói: "Chà, các anh đã tóm được tôi."

Kịch bản của kẻ khao khát hào quang

Sự giả dối của "Con chó quỷ ám" 

Câu chuyện về con chó đen thao túng tâm lý thực chất là một màn kịch được tính toán kỹ lưỡng. Nhiều năm sau khi bị kết án, chính Berkowitz đã thú nhận trong các cuộc phỏng vấn rằng chuyện bị quỷ ám và con chó của hàng xóm chỉ là do hắn bịa ra. Mục đích thực sự của câu chuyện này là để xây dựng nền tảng cho việc nhận tội "không có năng lực hành vi do bệnh tâm thần" (insanity plea) nếu bị bắt. 

Hắn hiểu rằng một kẻ giết người hàng loạt máu lạnh sẽ bị căm ghét và lãnh án tử, nhưng một kẻ tâm thần bị ảo giác thao túng có thể sẽ thoát án tử hình và thu hút sự thương hại hoặc tò mò của công chúng. Thực tế, động cơ tàn sát của hắn xuất phát từ sự thù hận phụ nữ, cảm giác bị xã hội cô lập và sự khao khát quyền lực tột độ khi làm chủ mạng sống của người khác.

Quyền lực của truyền thông đại chúng 

Vụ án Son of Sam là một trong những ví dụ điển hình nhất về việc báo chí vô tình trở thành "sân khấu" cho tội phạm. Việc các tờ báo lớn ở New York đăng tải toàn văn lá thư của hắn, phân tích từng chữ viết tay và đặt hắn lên trang nhất mỗi ngày đã nuôi dưỡng cái tôi bệnh hoạn của Berkowitz. Càng được lên báo, hắn càng kích động và muốn giết thêm người để duy trì "vở kịch" mà hắn đang làm nhân vật chính.

Sự ra đời của "Đạo luật Son of Sam"

Đây là di sản pháp lý quan trọng nhất và có tầm ảnh hưởng sâu rộng nhất từ vụ án này.

Khi Berkowitz bị bắt, báo chí và các nhà xuất bản đã ngay lập tức vây quanh hắn với những bản hợp đồng béo bở trị giá hàng trăm nghìn đô la để mua độc quyền câu chuyện đời hắn (viết sách, làm phim). Việc một kẻ giết 6 người lại chuẩn bị trở thành triệu phú nhờ chính tội ác của mình đã làm công chúng phẫn nộ tột độ.

Để ngăn chặn sự bất công trắng trợn này, cơ quan lập pháp bang New York đã hỏa tốc thông qua một đạo luật mang tính bước ngoặt, được gọi là "Son of Sam Law" (Đạo luật Son of Sam). 

* Nội dung cốt lõi: 

Đạo luật này quy định rằng bất kỳ cá nhân nào bị buộc tội hoặc kết án về một tội ác, nếu kiếm được tiền từ việc bán câu chuyện về tội ác đó (sách, phim, bài báo, phỏng vấn độc quyền), thì toàn bộ số tiền đó phải được tịch thu.

* Mục đích sử dụng: 

Số tiền này sẽ được chuyển vào một quỹ ủy thác đặc biệt do nhà nước quản lý, dùng để bồi thường thiệt hại cho chính các nạn nhân hoặc gia đình nạn nhân của kẻ đó, thay vì chui vào túi kẻ thủ ác.

Kể từ đó, đạo luật này đã được hơn 40 tiểu bang khác tại Mỹ và chính phủ liên bang áp dụng (dù sau này đã phải chỉnh sửa lại một số điều khoản để không vi phạm Tu chính án thứ nhất về Quyền tự do ngôn luận). Nhờ đạo luật này, David Berkowitz (hiện vẫn đang thụ án 6 bản án chung thân) chưa bao giờ có thể thu lợi được một đồng nào từ những cuốn sách hay bộ phim tài liệu làm về mình.
…

Diễn tiến tố tụng

Trái với sự kỳ vọng của công chúng về một "phiên tòa thế kỷ" với những màn tranh tụng nảy lửa kéo dài nhiều tháng, quá trình pháp lý của vụ án Son of Sam (David Berkowitz) lại diễn ra theo một kịch bản hoàn toàn khác. Không hề có một phiên xét xử trước bồi thẩm đoàn (jury trial) nào diễn ra, bởi bước ngoặt đến từ chính lời nhận tội của thủ phạm.

Dưới đây là quá trình từ lúc điều tra đến khi bản án cuối cùng được tuyên.

Quá trình Điều tra: Lưới trời lồng lộng, thưa mà khó lọt

Sở Cảnh sát New York (NYPD) đã thành lập "Chiến dịch Omega" (Operation Omega) với hơn 300 thám tử, tạo ra cuộc truy quét lớn nhất lịch sử thành phố. Họ đã điều tra hàng nghìn nghi phạm, nhưng kẻ sát nhân lại sa lưới không phải nhờ một nghiệp vụ suy luận xuất chúng nào, mà nhờ một chiếc vé phạt đỗ xe.

Vào đêm 31/7/1977, vụ xả súng cuối cùng xảy ra tại Brooklyn (nạn nhân là Stacy Moskowitz và Robert Violante). Một nhân chứng tên là Cacilia Davis đang đi dạo gần đó đã báo cảnh sát rằng bà thấy một thanh niên cầm một vật tối màu (giống súng) lén lút bỏ đi, và gần chỗ hắn đứng có một chiếc xe Ford Galaxie màu vàng đang bị kẹp vé phạt vì đậu trái phép sát trụ cứu hỏa.

Cảnh sát rà soát hàng loạt cuống vé phạt đêm đó và tìm ra chiếc xe đăng ký dưới tên David Berkowitz ở Yonkers. Khi các thám tử đến khám xét chiếc xe đậu trước chung cư của Berkowitz, họ nhìn qua cửa kính và thấy một khẩu súng trường cùng một lá thư đe dọa mới gửi thanh tra cảnh sát. Nút thắt của vụ án chính thức được mở.

Diễn tiến Pháp lý và Các phiên tòa 

* Ngày tàn của bóng ma - ngày 10/08/1977

Cảnh sát phục kích bên ngoài chung cư của Berkowitz. Khi hắn bước ra xe, thám tử chĩa súng vào hắn. Berkowitz mỉm cười quay lại và nói một cách thanh thản: "Chà, các anh đã tóm được tôi." Trong xe của hắn, cảnh sát thu giữ khẩu súng lục Bulldog cỡ nòng .44 khét tiếng. Hắn ngay lập tức nhận mình là Son of Sam.

* Cuộc chiến giám định tâm thần - Cuối năm 1977 - Đầu năm 1978

Luật sư bào chữa của Berkowitz quyết tâm sử dụng chiến thuật "Không có năng lực hành vi do bệnh tâm thần" (Insanity defense). Dựa trên câu chuyện "bị con chó của hàng xóm ám và ra lệnh giết người", nhiều bác sĩ tâm thần ban đầu đã chẩn đoán hắn mắc chứng tâm thần phân liệt hoang tưởng. Tuy nhiên, sau nhiều vòng kiểm tra chéo gắt gao, các chuyên gia do tòa án chỉ định kết luận rằng: Dù có vấn đề về tâm lý, Berkowitz hoàn toàn nhận thức được hành vi của mình là sai trái và đủ năng lực để hầu tòa. 

* Lời nhận tội bất chấp luật sư - ngày 08/05/1978

Khi tòa án tuyên bố hắn đủ điều kiện xét xử, Berkowitz đã làm một việc gây sốc: Hắn gạt bỏ lời khuyên của đội ngũ luật sư và tự nguyện nhận tội đối với cả 6 tội danh giết người. Quyết định này chấm dứt mọi hy vọng dùng bệnh án tâm thần để thoát tội, đồng thời khiến vụ án không cần phải đưa ra xét xử trước bồi thẩm đoàn (do bị cáo đã không phản bác cáo trạng). 

* Phiên kết án hỗn loạn - ngày 12/06/1978

Ngày tuyên án diễn ra trong sự hỗn loạn cực độ. Tại tòa, Berkowitz bất ngờ nổi điên, cố lao qua cửa sổ phòng xử án và liên tục gào thét những lời nhục mạ nạn nhân Stacy Moskowitz (gọi cô là "gái điếm") ngay trước mặt mẹ của cô. Cảnh sát phải vật hắn xuống và kéo ra khỏi phòng, khiến thẩm phán phải hoãn phiên tòa một lúc trước khi đưa hắn trở lại trong tình trạng bị canh gác nghiêm ngặt. 

Tòa tuyên án Berkowitz 6 bản án từ 25 năm đến chung thân, áp dụng liên tiếp, tương đương 150 năm tù giam.

Phân tích và Bình luận

* Chiến lược bệnh tâm thần giả mạo 

Xuyên suốt quá trình điều tra, công chúng và cả một số chuyên gia y tế đã tin rằng Berkowitz là một con quái vật mất trí, bị thao túng bởi thế lực siêu nhiên. Tuy nhiên, sự thật được bóc trần nhiều năm sau đó: Chính Berkowitz thú nhận trong tù rằng câu chuyện về "con chó ác quỷ Sam" hoàn toàn là do hắn tự thêu dệt nhằm chuẩn bị sẵn đường lùi pháp lý nếu bị bắt. 

Hắn rất tỉnh táo, chọn lựa mục tiêu cẩn thận và biết cách trốn chạy sự truy lùng của cảnh sát. Việc hắn tự động nhận tội vào phút chót có thể là do hắn nhận ra vở kịch của mình không qua mắt được pháp luật, hoặc đơn giản là bản ngã của hắn muốn tự mình định đoạt cái kết.

* Bản án mang tính biểu tượng nhưng gây nuối tiếc cho thân nhân 

Vào thời điểm năm 1977, bang New York không áp dụng án tử hình hiệu quả (do các phán quyết từ Tòa án Tối cao Mỹ trước đó làm phức tạp hóa án tử hình ở cấp bang). Vì vậy, mức án 6 lần 25 năm tù chung thân là khung hình phạt nặng nhất có thể đưa ra. 

Tuy nhiên, việc không có một phiên xét xử công khai trước bồi thẩm đoàn khiến nhiều gia đình nạn nhân cảm thấy hụt hẫng. Họ không có cơ hội đứng trước tòa để chất vấn kẻ sát nhân, và những góc khuất trong các đêm xả súng không bao giờ được bóc tách chi tiết trước công lý.

* Lời cảnh tỉnh về sự tầm thường của cái ác 

Quá trình điều tra Son of Sam cho thấy một sự tương phản đáng sợ. Một bên là hình ảnh con quái vật được truyền thông thổi phồng, gửi những lá thư đầy tính triết học và chết chóc; bên kia là một gã nhân viên bưu điện cô độc, thừa cân, bị bắt chỉ vì một lỗi vi phạm giao thông nhỏ xíu. 

Vụ án chứng minh rằng những kẻ giết người hàng loạt ngoài đời thực thường không phải là những thiên tài tội phạm như Hannibal Lecter, mà chỉ là những cá nhân mang tâm lý vặn vẹo, khao khát quyền lực bằng cách gieo rắc sự sợ hãi.
.....

* Góc nhìn theo pháp luật Việt Nam):

Miễn trách nhiệm hình sự đối với người mắc bệnh tâm thần

Trong luật hình sự, một trong những yếu tố bắt buộc để buộc tội một người là người đó phải có "năng lực trách nhiệm hình sự" - tức là khả năng nhận thức được tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi và khả năng điều khiển hành vi đó. Do vậy, pháp luật có những quy định rất nhân đạo nhưng cũng chặt chẽ đối với những người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội trong tình trạng mắc bệnh tâm thần.

Quy định này cũng là lý do giải thích vì sao có tình trạng "chạy" kết quả giám định tâm thần trong các vụ án hình sự.

Cơ sở pháp lý 

Nguyên tắc cốt lõi về vấn đề này được quy định tại Điều 21 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) về "Tình trạng không có năng lực trách nhiệm hình sự".

Cụ thể, điều luật quy định: "Người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội trong khi đang mắc bệnh tâm thần, một bệnh khác làm mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình, thì không phải chịu trách nhiệm hình sự".

* Phân tích và Giải thích: 

Để một người được miễn trách nhiệm hình sự (không bị coi là tội phạm), cần phải thỏa mãn đồng thời hai dấu hiệu (hai tiêu chuẩn) sau:

- Dấu hiệu y học: Người đó phải đang mắc bệnh tâm thần hoặc một căn bệnh khác gây ảnh hưởng đến hoạt động của não bộ.

- Dấu hiệu tâm lý - pháp lý: Căn bệnh đó phải đạt đến mức độ làm cho người bệnh mất hoàn toàn khả năng nhận thức hoặc mất khả năng điều khiển hành vi của mình tại chính thời điểm thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội.

Nếu một người có bệnh tâm thần nhưng tại thời điểm phạm tội, bệnh tình ở giai đoạn thuyên giảm, họ vẫn nhận thức và điều khiển được hành vi của mình thì họ vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự.

Xử lý người bệnh tâm thần có hành vi nguy hiểm: Biện pháp Bắt buộc chữa bệnh

Việc không phải chịu trách nhiệm hình sự không đồng nghĩa với việc người bệnh được tự do ngoài xã hội nếu họ vẫn là mối nguy hiểm. 

Theo Điều 49 Bộ luật Hình sự, pháp luật áp dụng biện pháp tư pháp là Bắt buộc chữa bệnh đối với các trường hợp sau:

* Trường hợp 1: Mất năng lực hành vi khi thực hiện tội phạm: 

Đối với người thực hiện hành vi nguy hiểm trong khi mắc bệnh (theo Điều 21), Viện kiểm sát hoặc Tòa án căn cứ vào kết luận giám định pháp y tâm thần có thể quyết định đưa họ vào cơ sở điều trị chuyên khoa để bắt buộc chữa bệnh.

* Trường hợp 2: Phát bệnh sau khi phạm tội nhưng trước khi bị kết án: 

Người phạm tội trong khi hoàn toàn tỉnh táo (có năng lực trách nhiệm hình sự), nhưng trước khi bị kết án lại mắc bệnh tới mức mất khả năng nhận thức/điều khiển hành vi. Tòa án có thể quyết định đưa họ đi bắt buộc chữa bệnh. Lưu ý: Sau khi khỏi bệnh, người này vẫn có thể phải tiếp tục chịu trách nhiệm hình sự.

* Trường hợp 3: Phát bệnh khi đang chấp hành án phạt tù: 

Người đang ở tù mà bị bệnh mất khả năng nhận thức/điều khiển hành vi thì Tòa án quyết định đưa đi bắt buộc chữa bệnh. Thời gian bắt buộc chữa bệnh được trừ vào thời hạn chấp hành hình phạt tù. Sau khi khỏi bệnh, nếu không có lý do khác để miễn, họ phải tiếp tục chấp hành phần hình phạt còn lại.

Để xác định chính xác một người có mắc bệnh hay không, cơ quan tố tụng bắt buộc phải trưng cầu giám định. Theo Điều 206 Bộ luật Tố tụng hình sự, bắt buộc phải trưng cầu giám định để xác định tình trạng tâm thần của người bị buộc tội khi có sự nghi ngờ về năng lực trách nhiệm hình sự của họ.

Ví dụ minh họa 

* Ví dụ 1 (Thuộc Điều 21 - Miễn trách nhiệm hình sự hoàn toàn): 

Anh A có tiền sử mắc bệnh tâm thần phân liệt nhiều năm, có hồ sơ bệnh án rõ ràng. Trong một lần phát bệnh nặng, bị ảo giác hoang tưởng có người muốn giết mình, anh A đã lấy dao chém trọng thương anh B (hàng xóm).

* Phân tích: 

Kết quả giám định pháp y tâm thần xác định tại thời điểm chém anh B, anh A đang lên cơn tâm thần phân liệt, mất hoàn toàn khả năng nhận thức và điều khiển hành vi. Do đó, áp dụng Điều 21 Bộ luật Hình sự, anh A ở trong "tình trạng không có năng lực trách nhiệm hình sự" và được miễn trách nhiệm hình sự. 

Thay vì bị phạt tù, Viện kiểm sát hoặc Tòa án sẽ ra quyết định đưa anh A đi bắt buộc chữa bệnh tại cơ sở chuyên khoa theo Điều 49.

* Ví dụ 2 (Thuộc Khoản 2 Điều 49 - Không được miễn trách nhiệm hình sự vĩnh viễn): 

Anh C hoàn toàn khỏe mạnh, tỉnh táo và đã thực hiện trót lọt một vụ trộm cắp tài sản lớn. Trong quá trình bị tạm giam chờ xét xử, do cú sốc tâm lý, anh C phát bệnh tâm thần nặng, không còn nhận thức được xung quanh.

* Phân tích: 

Tại thời điểm đi ăn trộm, anh C hoàn toàn có năng lực trách nhiệm hình sự. Do đó, anh C không được miễn trách nhiệm hình sự theo Điều 21. Tuy nhiên, vì hiện tại anh C đang bị bệnh, Tòa án sẽ áp dụng khoản 2 Điều 49, tạm đình chỉ vụ án và đưa anh C đi bắt buộc chữa bệnh. Sau khi anh C được điều trị khỏi bệnh, cơ quan tố tụng sẽ phục hồi điều tra/xét xử và anh C vẫn phải chịu án phạt tù cho tội trộm cắp trước đó.

Nhân đạo nhưng phải bảo đảm chính xác, khách quan

* Về tính nhân đạo của pháp luật: 

Mục đích của hình phạt là nhằm trừng trị và giáo dục người phạm tội. Tuy nhiên, đối với một người không có nhận thức, việc trừng phạt họ là vô nghĩa và không đạt được mục đích răn đe, phòng ngừa chung. Pháp luật coi họ là "người bệnh" cần được điều trị y tế thay vì là "tội phạm" cần bị trừng trị. Biện pháp "Bắt buộc chữa bệnh" vừa mang tính nhân đạo bảo vệ người bệnh, vừa mang tính phòng ngừa, cách ly nguồn nguy hiểm để bảo vệ an toàn cho xã hội.

* Thực tiễn áp dụng và nguy cơ lạm dụng: 

Trên thực tế, quy định nhân đạo này đôi khi bị các đối tượng phạm tội (đặc biệt là tội phạm có tổ chức, tội phạm tham nhũng, ma túy) lợi dụng. Chúng dùng thủ đoạn chạy chọt, mua chuộc để làm giả "bệnh án tâm thần", biến bệnh án này thành "kim bài miễn tử" nhằm thoát tội.

* Bộ luật Tố tụng hình sự quy định rất nghiêm ngặt: 

Việc đánh giá không chỉ dựa vào sổ khám bệnh thông thường mà bắt buộc phải có kết luận của Hội đồng Giám định pháp y tâm thần. Nếu người giám định kết luận gian dối thì họ sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật. 

Đồng thời, các cơ quan tiến hành tố tụng phải đánh giá chứng cứ một cách toàn diện, khách quan để tránh tình trạng bỏ lọt tội phạm dưới vỏ bọc "bệnh nhân tâm thần".

Kết luận

Miễn trách nhiệm hình sự đối với người mắc bệnh tâm thần là một chế định pháp lý thể hiện sự tiến bộ và nhân văn sâu sắc. Tuy nhiên, việc áp dụng đòi hỏi sự công tâm, minh bạch của các cơ quan tư pháp và ngành y tế để đảm bảo pháp luật được thực thi đúng đối tượng, đúng bản chất sự việc.
....

Bài liên quan: 
Labels:

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét

Đăng ký: Đăng Nhận xét (Atom)