
(minh hoạ)
Trần Hồng Phong
Những câu chuyện nhỏ về lòng tham, danh vọng, sự đố kỵ, quyền lực và lòng thù hận.
Người đàn ông mua những mùa xuân
Ở một thị trấn nhỏ dưới chân núi có người đàn ông tên là Mặc. Ông buôn bán tơ lụa, trà và đồ sứ. Thuở nhỏ, nhà nghèo đến mức mỗi khi mùa đông đến, mẹ ông phải tháo những chiếc áo cũ để may thành một tấm chăn cho hai anh em. Vì vậy, Mặc sớm nuôi một ước mơ mãnh liệt: trở thành người giàu nhất thị trấn.
Năm bốn mươi tuổi, ông thực hiện được ước mơ ấy. Ông có một ngôi nhà rộng bốn mươi phòng, ba kho hàng, nhiều ruộng đất và một khu vườn trồng đủ các loài hoa quý. Tuy nhiên, ông vẫn làm việc từ lúc mặt trời chưa mọc đến tận khuya. Ngay cả trong những bữa cơm, ông cũng thường đặt bên cạnh một cuốn sổ ghi chép tiền bạc.
Vợ ông nhiều lần đề nghị hai người lên núi ngắm hoa đào. Nghe nói nơi ấy có một thung lũng rất đẹp, mỗi năm hoa chỉ nở trong khoảng mười ngày. Nhưng lần nào Mặc cũng lắc đầu.
— Sang năm đi. Năm nay ta còn nhiều việc phải làm.
Người vợ không phàn nàn. Bà thường một mình ra vườn, ngồi dưới gốc cây mơ, nghe chim hót và đợi chồng trở về.
Một buổi chiều cuối đông, có một ông lão bán hàng rong ghé qua nhà Mặc. Trong chiếc giỏ tre của ông chỉ có những chiếc lọ thủy tinh nhỏ, trong suốt, mỗi lọ đựng một thứ ánh sáng màu xanh nhạt.
— Ông bán gì thế? — Mặc hỏi.
— Tôi bán những mùa xuân.
Mặc bật cười. Ông đã đi qua nhiều vùng đất, từng mua những viên ngọc quý và những loại hương liệu đắt hơn vàng, nhưng chưa bao giờ nghe có người bán mùa xuân.
Ông lão lấy một chiếc lọ đặt lên bàn.
— Mỗi chiếc lọ chứa một mùa xuân trong đời người mua. Ông có thể cất giữ nó bao lâu tùy thích. Nhưng khi đã cất vào lọ, mùa xuân ấy sẽ không còn được sống trong cuộc đời thực nữa.
Mặc suy nghĩ hồi lâu. Ông hỏi liệu có thể bán lại những mùa xuân ấy cho người khác hay không.
— Không. Mùa xuân của ai chỉ thuộc về người ấy.
— Vậy ta sẽ mua để dành. Đến khi nghỉ ngơi, ta sẽ đem chúng ra thưởng thức.
Ông lão nhìn Mặc bằng ánh mắt kỳ lạ, nhưng không giải thích thêm.
Từ đó, mỗi năm, khi những cánh én đầu tiên xuất hiện trên bầu trời, Mặc lại mua một chiếc lọ. Ông cất chúng trong căn phòng kín, cạnh những hòm vàng bạc. Nhìn số lọ ngày càng nhiều, ông cảm thấy yên tâm. Ông nghĩ mình không chỉ giàu có về tiền bạc mà còn giàu có cả về thời gian.
Năm Mặc năm mươi lăm tuổi, người vợ lâm bệnh. Bà nằm bên cửa sổ, nhìn những cành mơ bắt đầu trổ hoa. Một buổi sáng, bà gọi chồng đến.
— Mình có nhớ thung lũng hoa đào không?
— Nhớ chứ. Khi nào bà khỏe, chúng ta sẽ đi.
Bà mỉm cười, nắm bàn tay chồng. Bàn tay ấy từng rất ấm áp trong những năm tháng nghèo khó, khi hai người cùng ngồi bên ngọn đèn dầu, chia nhau một bát cháo nóng. Bây giờ nó đã trở nên khô ráp và lạnh lẽo.
Ba ngày sau, bà qua đời.
Mặc đau buồn một thời gian. Nhưng công việc buôn bán nhanh chóng kéo ông trở lại với những cuốn sổ. Ông tự an ủi rằng con người ai rồi cũng phải chết, còn người sống phải tiếp tục làm việc.
Những đứa con của ông cũng dần trưởng thành và rời khỏi nhà. Chúng ít trở về, bởi mỗi lần gặp cha, câu chuyện thường xoay quanh tài sản, lợi nhuận và những lời trách móc về cách tiêu tiền.
Năm bảy mươi tám tuổi, Mặc quyết định nghỉ ngơi. Ông bán phần lớn công việc kinh doanh, cho người mở căn phòng đã khóa kín nhiều năm.
Trên những chiếc kệ bằng gỗ quý có hàng chục lọ thủy tinh. Ánh sáng bên trong vẫn xanh biếc như ngày ông mua chúng.
Mặc háo hức mở chiếc lọ đầu tiên.
Một làn gió nhẹ thoảng qua. Ông thấy mình đứng trong khu vườn của ba mươi tám năm về trước. Hoa mơ đang nở trắng cành. Người vợ trẻ ngồi dưới gốc cây, mái tóc đen dài, đôi mắt dịu dàng.
Bà ngẩng lên nhìn ông.
— Hôm nay mình có rảnh không? Em muốn cùng mình đi ngắm hoa đào.
Mặc xúc động chạy đến. Nhưng bàn tay ông xuyên qua thân hình người vợ như xuyên qua một làn khói. Ông gọi tên bà. Bà không nghe thấy. Chỉ một lát sau, hình ảnh ấy tan biến.
Ông mở chiếc lọ thứ hai. Lần này, ông nhìn thấy đứa con trai nhỏ đang tập đi, ngã xuống rồi cười khanh khách. Trong phòng bên cạnh, một người đàn ông trẻ đang chăm chú đếm tiền. Đó chính là ông.
Chiếc lọ thứ ba hiện ra một buổi chiều mưa. Mẹ ông, khi ấy vẫn còn sống, đang ngồi vá áo và chờ con đến thăm.
Chiếc lọ thứ tư là ngày sinh nhật con gái.
Chiếc lọ thứ năm là một bữa cơm gia đình mà ông đã bỏ lỡ.
Mặc cuống cuồng mở tất cả những chiếc lọ. Căn phòng đầy những tiếng cười, tiếng chim, tiếng gọi thân thương và những hình ảnh đẹp đẽ của một cuộc đời. Nhưng ông không thể chạm vào bất cứ thứ gì.
Khi chiếc lọ cuối cùng trở nên trống rỗng, ông lão bán mùa xuân xuất hiện ngoài cửa.
— Tại sao ta không thể sống lại những ngày ấy? — Mặc hỏi, giọng run rẩy.
— Tôi chưa bao giờ nói rằng ông có thể sống lại chúng. Tôi chỉ giúp ông cất giữ những mùa xuân mà ông đã từ chối sống.
Mặc ngồi xuống nền nhà. Lần đầu tiên trong đời, ông không biết phải dùng tiền để giải quyết một vấn đề như thế nào.
Ông hỏi người bán hàng rong có còn mùa xuân nào để bán không. Ông sẵn sàng đổi tất cả vàng bạc, ruộng đất và ngôi nhà bốn mươi phòng để được sống thêm một mùa xuân cùng những người thân yêu.
Ông lão lắc đầu.
— Những mùa xuân đã qua không còn thuộc về bất cứ người bán nào.
Rồi ông chỉ ra ngoài cửa sổ.
— Nhưng hôm nay hoa vẫn đang nở.
Mặc chậm rãi bước ra vườn. Ông ngồi xuống chiếc ghế cũ dưới gốc cây mơ, nơi người vợ từng ngồi đợi ông. Một con chim nhỏ đậu trên cành, hót những tiếng trong trẻo.
Buổi sáng ấy, lần đầu tiên sau nhiều chục năm, Mặc không hỏi mình đã kiếm được bao nhiêu tiền.
Ông chỉ tiếc rằng đến tận lúc mái tóc bạc trắng, ông mới hiểu được giá trị của một buổi sáng bình thường.
Lời bàn: Tiền bạc là phương tiện giúp con người sống tốt hơn. Nhưng nếu vì kiếm tiền mà trì hoãn việc sống, đến một ngày chúng ta có thể sở hữu mọi thứ ngoại trừ những ngày tháng đáng sống nhất. Không ai có thể dùng tài sản của tuổi già để mua lại tuổi trẻ, cũng không thể dùng vàng bạc để mua lại một bữa cơm với người đã khuất.
.....
Tấm bia trên đỉnh núi
Ở một vương quốc ven biển có vị quan tên là Đàm. Ông thông minh, giỏi ăn nói và rất thích được người khác ca ngợi. Từ khi còn trẻ, ông đã tin rằng điều bất hạnh nhất của đời người không phải là nghèo khổ, mà là chết đi không có ai nhớ đến tên mình.
Mỗi khi đi qua một ngôi đền cổ, nhìn thấy tên những người từng đóng góp xây dựng được khắc trên bia đá, ông thường đứng lại rất lâu. Ông tưởng tượng hàng trăm năm sau, những người xa lạ cũng sẽ đọc tên mình với lòng kính phục như thế.
Đàm có một người bạn thuở nhỏ tên là Nghiêm, làm nghề đục đá. Hai người từng học chung một thầy, nhưng khi trưởng thành, họ đi theo hai con đường khác nhau. Đàm làm quan, còn Nghiêm sống trong một căn nhà nhỏ bên sườn núi, ngày ngày đục tượng, làm cối đá và sửa chữa những bậc thềm cho dân làng.
Một hôm, Đàm đến thăm bạn. Sau khi uống hết chén trà, ông hỏi:
— Anh có bao giờ nghĩ sau khi chết, người đời sẽ nhớ đến mình như thế nào không?
Nghiêm đặt chiếc đục xuống.
— Tôi chưa nghĩ nhiều. Ngày mai còn phải sửa chiếc cầu đá cho bọn trẻ đi học.
Đàm bật cười. Ông cho rằng người bạn của mình thật thiển cận. Cả đời làm những việc nhỏ nhặt, khi chết đi chắc chẳng có ai ngoài vài người thân nhớ đến.
Năm sáu mươi tuổi, Đàm quyết định xây một tấm bia đá khổng lồ trên đỉnh ngọn núi cao nhất vương quốc. Ông muốn từ bất kỳ nơi nào trong vùng, người ta cũng có thể nhìn thấy công trình ấy.
Ông thuê hàng trăm thợ đá, mua những phiến đá tốt nhất và cho mở một con đường từ chân núi lên đỉnh. Tấm bia dự kiến cao hơn ba mươi thước, trên đó khắc tên tuổi, chức vụ, công lao cùng những lời ca ngợi ông.
Đàm mời Nghiêm phụ trách công việc khắc chữ.
Nghiêm đọc bản văn rồi hỏi:
— Những việc được ghi ở đây đều do anh thực hiện sao?
— Dĩ nhiên. Có một vài việc do thuộc hạ làm, nhưng họ làm dưới quyền của tôi. Cũng có vài việc chưa hoàn thành, nhưng chắc chắn sau này sẽ hoàn thành.
— Vậy tại sao không khắc những điều đã thật sự xảy ra?
Đàm khó chịu. Ông cho rằng người bạn cũ không hiểu tầm vóc của một công trình để đời.
Nghiêm từ chối. Ông trở về làng tiếp tục sửa chiếc cầu đá đã bị hư hỏng sau mùa mưa.
Công trình của Đàm kéo dài bảy năm. Trong thời gian ấy, ông dùng phần lớn tài sản để xây dựng tấm bia. Ông thường xuyên lên núi kiểm tra, bắt những người thợ sửa từng nét chữ, từng hình trang trí.
Có lần, một người thợ sơ ý khắc tên ông nhỏ hơn quy định một đốt ngón tay. Đàm nổi giận, buộc anh ta phải đục bỏ cả phiến đá lớn và làm lại từ đầu.
Một mùa đông, người con trai duy nhất của ông từ phương xa trở về. Anh muốn đưa cha đi thăm quê cũ, nơi ông từng trải qua những năm tháng tuổi thơ.
Đàm từ chối vì hôm ấy phải kiểm tra dòng chữ ca ngợi sự tận tụy của mình đối với gia đình và quê hương.
Hai tháng sau, người con lại lên đường. Từ đó, hai cha con không còn gặp nhau.
Ngày khánh thành tấm bia, Đàm tổ chức một buổi lễ rất lớn. Hàng nghìn người được mời đến. Những nhạc công chơi các bản nhạc trang trọng. Những nhà thơ đọc những bài ca ngợi công lao của ông.
Đứng dưới chân tấm bia, Đàm cảm thấy mình đã chiến thắng thời gian.
Ông qua đời ba năm sau đó. Theo di nguyện, thi hài ông được mai táng ngay trên đỉnh núi, để linh hồn ông có thể ở bên công trình vĩ đại mãi mãi.
Năm mươi năm trôi qua.
Vương quốc trải qua nhiều biến động. Những chức danh từng được Đàm tự hào dần biến mất. Con đường lên núi bị cây cỏ che phủ. Một số phiến đá nứt ra vì mưa gió. Những người từng tham dự lễ khánh thành cũng lần lượt qua đời.
Một buổi chiều, hai đứa trẻ chăn dê tình cờ leo lên đỉnh núi. Chúng ngước nhìn tấm bia, cố đọc những dòng chữ đã mờ.
— Ông này là ai vậy? — Đứa nhỏ hỏi.
— Không biết. Chắc ngày xưa là người rất giàu.
Chúng tìm một chỗ bằng phẳng dưới chân bia để ngồi ăn bánh. Sau đó, chúng hái vài bông hoa dại rồi xuống núi trước khi trời tối.
Thêm một trăm năm nữa trôi qua.
Một trận động đất làm tấm bia đổ xuống. Những phiến đá lớn vỡ thành nhiều mảnh, lăn theo sườn núi. Người dân trong vùng lấy một số mảnh đá về làm bậc thềm và kê chân cột nhà.
Một phần tấm bia, trên đó còn sót lại vài chữ ca ngợi Đàm, được dùng để đậy một chiếc giếng.
Trong khi đó, ở ngôi làng dưới chân núi, chiếc cầu đá nhỏ do Nghiêm xây dựng vẫn còn nguyên vẹn. Dân làng đã nhiều lần sửa chữa, gia cố nó. Mỗi buổi sáng, những đứa trẻ vẫn ríu rít đi qua cầu để đến trường. Những người nông dân gánh rau, những người mẹ bế con, những đôi tình nhân dừng lại ngắm dòng nước chảy.
Không ai biết chính xác ai đã xây chiếc cầu.
Một lần, có người đề nghị đặt tên cho nó. Các cụ già trong làng bàn bạc rồi quyết định gọi là Cầu Bình An, bởi qua nhiều thế hệ, nó đã giúp người dân vượt qua dòng suối một cách an toàn.
Nếu linh hồn Đàm và Nghiêm có thể trở lại thế gian, có lẽ họ sẽ cùng ngồi bên dòng suối ấy.
Đàm có thể buồn vì chẳng còn ai biết tên mình. Còn Nghiêm có lẽ sẽ mỉm cười khi nhìn thấy những đứa trẻ chạy qua chiếc cầu, đôi chân nhỏ bé đạp lên những phiến đá mà ông từng kiên nhẫn đục đẽo.
Ông không cần chúng biết mình là ai.
Lời bàn: Danh tiếng là điều tồn tại trong trí nhớ của người khác, mà trí nhớ con người lại hữu hạn. Một người có thể dành cả cuộc đời để mong thiên hạ nhớ đến tên mình, nhưng cuối cùng vẫn bị thời gian lãng quên. Giá trị thật sự của một cuộc đời có lẽ không nằm ở số người biết tên ta, mà ở những điều tốt đẹp còn tiếp tục tồn tại ngay cả khi tên ta đã biến mất.
.....
Kẻ trồng cây không muốn cho ai bóng mát
Có hai người hàng xóm sống bên một dòng sông. Người tên là Tường, người tên là Lâm. Mỗi người có một mảnh vườn rộng gần bằng nhau, đất đai màu mỡ và nguồn nước dồi dào.
Tường là người vui vẻ. Ông trồng cam, mận, xoài và nhiều loại hoa. Mỗi khi cây có quả, ông thường hái một ít đem biếu hàng xóm. Trẻ con trong làng thích đến nhà ông vì trong vườn có một chiếc xích đu treo dưới gốc cây lớn.
Lâm cũng là người chăm chỉ. Trước kia, vườn của ông thậm chí còn đẹp hơn vườn Tường. Nhưng ông có một tính rất lạ: mỗi khi nhìn thấy người khác có thứ gì tốt đẹp hơn mình, ông cảm thấy khó chịu.
Nếu cây cam nhà Tường có nhiều quả, Lâm ăn cơm không ngon. Nếu khách ghé thăm khen vườn Tường đẹp, ông mất ngủ. Nếu hai nhà cùng bán trái cây mà Tường kiếm được nhiều hơn vài đồng, ông buồn bực suốt cả tuần.
Vợ Lâm nhiều lần khuyên chồng:
— Vườn nhà mình cũng đẹp, trái cây cũng ngon. Người ta có thêm quả cam nào đâu phải lấy từ vườn của mình.
Lâm biết vợ nói đúng, nhưng không thể ngăn được cảm giác khó chịu mỗi khi nhìn sang nhà hàng xóm.
Một năm nọ, vào đầu mùa hạ, Tường trồng một cây phượng bên bờ rào. Vài năm sau, cây lớn lên, tán lá xòe rộng. Mỗi khi mùa hè đến, hoa đỏ rực như một đám mây lửa.
Người đi đường thường dừng lại ngắm hoa. Có người đem máy ảnh đến chụp hình. Bọn trẻ nhặt những cánh hoa rơi để chơi.
Lâm không thích điều ấy. Ông cho rằng sự chú ý của mọi người dành cho cây phượng đã khiến khu vườn của mình trở nên tầm thường.
Ông quyết định trồng một hàng tre cao dọc theo hàng rào để che khuất cây phượng. Tre lớn rất nhanh, chẳng bao lâu đã tạo thành một bức tường xanh dày đặc.
Lâm vui mừng vì từ sân nhà mình không còn nhìn thấy hoa phượng nữa. Nhưng ông không nhận ra hàng tre cũng che mất ánh mặt trời của những luống hoa và cây ăn quả trong vườn.
Một thời gian sau, hoa hồng không còn nở nhiều. Những cây cam phía gần hàng rào còi cọc, cho quả nhỏ và chua. Vợ ông đề nghị chặt bớt tre, ông nhất quyết không chịu.
— Chặt đi để ngày nào cũng phải nhìn cái cây đáng ghét ấy à?
Một buổi tối, khi đi ngang nhà Tường, Lâm nghe thấy tiếng cười vui vẻ. Hôm ấy, con trai Tường vừa thi đỗ vào một trường lớn ở thành phố. Người thân và bạn bè đến chúc mừng.
Lâm trở về nhà với khuôn mặt nặng nề. Con gái ông cũng đang chuẩn bị thi, chạy ra khoe bài văn vừa viết được thầy giáo khen.
Ông chỉ nhìn qua rồi nói:
— Có gì đáng tự hào? Con nhà người ta đã đỗ đại học rồi.
Cô gái lặng lẽ gấp bài văn lại. Từ hôm ấy, cô không còn hào hứng kể cho cha nghe những chuyện ở trường.
Thời gian trôi qua. Trong khi Tường ngày càng tập trung chăm sóc khu vườn của mình, Lâm lại dành nhiều thời gian quan sát nhà hàng xóm. Ông ghi nhớ Tường đã mua giống cây gì, bán được bao nhiêu quả, có những ai đến thăm và con cái làm công việc gì.
Ông thuộc lòng cuộc sống của hàng xóm, nhưng lại ít biết những chuyện đang diễn ra trong chính gia đình mình.
Một mùa đông, người vợ bị bệnh. Bà nằm trên giường nhiều ngày. Có hôm, bà muốn chồng ngồi bên cạnh trò chuyện, nhưng Lâm đang bận tìm hiểu vì sao Tường vừa mua được một chiếc xe mới.
Người vợ qua đời vào cuối mùa đông ấy.
Tường sang giúp lo tang lễ, nấu cơm và tiếp khách. Ông không nhắc đến những lời khó nghe mà Lâm từng nói về mình. Nhưng ngay cả trong lúc đau buồn, Lâm vẫn nghi ngờ rằng Tường giúp đỡ chỉ để được dân làng ca ngợi.
Vài năm sau, Tường bán nhà, chuyển đến thành phố sống cùng các con. Người mua mới không thích làm vườn. Họ chặt cây phượng, phá chiếc xích đu và xây một bức tường gạch cao.
Ngày cây phượng bị đốn xuống, Lâm đứng nhìn qua một khe hở của hàng tre. Ông tưởng mình sẽ cảm thấy sung sướng. Nhưng khi thân cây lớn đổ xuống, trong lòng ông lại xuất hiện một cảm giác trống rỗng rất khó hiểu.
Từ hôm ấy, ông không còn ai để theo dõi, không còn những mùa cam để so sánh, không còn nghe tiếng cười từ khu vườn bên cạnh.
Ông chợt nhận ra khu vườn nhà mình đã trở nên tiêu điều. Hàng tre mọc lan khắp nơi. Những cây ăn quả chết dần. Chiếc ghế người vợ thường ngồi đã mục nát.
Một buổi sáng mùa xuân, có cô bé hàng xóm đứng trước cổng nhà ông.
— Ông ơi, sao vườn nhà ông không có hoa?
Lâm nhìn quanh. Ông muốn trả lời rằng trước kia nơi này có rất nhiều hoa. Có cả những bụi hồng đỏ, hồng vàng mà vợ ông yêu thích. Nhưng ông không nhớ chính xác từ bao giờ chúng đã biến mất.
Ông lấy chiếc cuốc, bắt đầu đào bỏ những bụi tre.
Công việc ấy khó khăn hơn ông tưởng. Rễ tre đã đan vào nhau dưới lòng đất, ăn sâu đến tận những gốc cây cũ. Đến chiều, ông mới dọn được một khoảng đất nhỏ.
Cô bé mang đến cho ông một gói hạt giống hoa.
— Mẹ cháu bảo trồng những hạt này rất dễ.
Lâm nhận lấy, nói lời cảm ơn. Đó là một trong những lần hiếm hoi ông cảm thấy vui trước sự tử tế của người khác mà không tự hỏi họ có dụng ý gì.
Mùa xuân năm sau, vài bông hoa vàng nở trước hiên nhà. Lâm ngồi nhìn chúng hồi lâu.
Bấy giờ ông mới hiểu rằng suốt nhiều năm, người hàng xóm chưa từng lấy đi hạnh phúc của ông.
Chính ông đã dùng những năm tháng quý giá của đời mình để làm việc ấy.
Lời bàn: Sự đố kỵ khiến con người đau khổ trước những điều vốn chẳng gây thiệt hại cho mình. Người đố kỵ tưởng rằng họ đang chống lại thành công của người khác, nhưng thực chất lại tự hủy hoại khả năng tận hưởng cuộc sống của bản thân. Khi quá bận tâm đến khu vườn bên cạnh, chúng ta có thể quên tưới những bông hoa trong khu vườn của chính mình.
......
Có hai người hàng xóm sống bên một dòng sông. Người tên là Tường, người tên là Lâm. Mỗi người có một mảnh vườn rộng gần bằng nhau, đất đai màu mỡ và nguồn nước dồi dào.
Tường là người vui vẻ. Ông trồng cam, mận, xoài và nhiều loại hoa. Mỗi khi cây có quả, ông thường hái một ít đem biếu hàng xóm. Trẻ con trong làng thích đến nhà ông vì trong vườn có một chiếc xích đu treo dưới gốc cây lớn.
Lâm cũng là người chăm chỉ. Trước kia, vườn của ông thậm chí còn đẹp hơn vườn Tường. Nhưng ông có một tính rất lạ: mỗi khi nhìn thấy người khác có thứ gì tốt đẹp hơn mình, ông cảm thấy khó chịu.
Nếu cây cam nhà Tường có nhiều quả, Lâm ăn cơm không ngon. Nếu khách ghé thăm khen vườn Tường đẹp, ông mất ngủ. Nếu hai nhà cùng bán trái cây mà Tường kiếm được nhiều hơn vài đồng, ông buồn bực suốt cả tuần.
Vợ Lâm nhiều lần khuyên chồng:
— Vườn nhà mình cũng đẹp, trái cây cũng ngon. Người ta có thêm quả cam nào đâu phải lấy từ vườn của mình.
Lâm biết vợ nói đúng, nhưng không thể ngăn được cảm giác khó chịu mỗi khi nhìn sang nhà hàng xóm.
Một năm nọ, vào đầu mùa hạ, Tường trồng một cây phượng bên bờ rào. Vài năm sau, cây lớn lên, tán lá xòe rộng. Mỗi khi mùa hè đến, hoa đỏ rực như một đám mây lửa.
Người đi đường thường dừng lại ngắm hoa. Có người đem máy ảnh đến chụp hình. Bọn trẻ nhặt những cánh hoa rơi để chơi.
Lâm không thích điều ấy. Ông cho rằng sự chú ý của mọi người dành cho cây phượng đã khiến khu vườn của mình trở nên tầm thường.
Ông quyết định trồng một hàng tre cao dọc theo hàng rào để che khuất cây phượng. Tre lớn rất nhanh, chẳng bao lâu đã tạo thành một bức tường xanh dày đặc.
Lâm vui mừng vì từ sân nhà mình không còn nhìn thấy hoa phượng nữa. Nhưng ông không nhận ra hàng tre cũng che mất ánh mặt trời của những luống hoa và cây ăn quả trong vườn.
Một thời gian sau, hoa hồng không còn nở nhiều. Những cây cam phía gần hàng rào còi cọc, cho quả nhỏ và chua. Vợ ông đề nghị chặt bớt tre, ông nhất quyết không chịu.
— Chặt đi để ngày nào cũng phải nhìn cái cây đáng ghét ấy à?
Một buổi tối, khi đi ngang nhà Tường, Lâm nghe thấy tiếng cười vui vẻ. Hôm ấy, con trai Tường vừa thi đỗ vào một trường lớn ở thành phố. Người thân và bạn bè đến chúc mừng.
Lâm trở về nhà với khuôn mặt nặng nề. Con gái ông cũng đang chuẩn bị thi, chạy ra khoe bài văn vừa viết được thầy giáo khen.
Ông chỉ nhìn qua rồi nói:
— Có gì đáng tự hào? Con nhà người ta đã đỗ đại học rồi.
Cô gái lặng lẽ gấp bài văn lại. Từ hôm ấy, cô không còn hào hứng kể cho cha nghe những chuyện ở trường.
Thời gian trôi qua. Trong khi Tường ngày càng tập trung chăm sóc khu vườn của mình, Lâm lại dành nhiều thời gian quan sát nhà hàng xóm. Ông ghi nhớ Tường đã mua giống cây gì, bán được bao nhiêu quả, có những ai đến thăm và con cái làm công việc gì.
Ông thuộc lòng cuộc sống của hàng xóm, nhưng lại ít biết những chuyện đang diễn ra trong chính gia đình mình.
Một mùa đông, người vợ bị bệnh. Bà nằm trên giường nhiều ngày. Có hôm, bà muốn chồng ngồi bên cạnh trò chuyện, nhưng Lâm đang bận tìm hiểu vì sao Tường vừa mua được một chiếc xe mới.
Người vợ qua đời vào cuối mùa đông ấy.
Tường sang giúp lo tang lễ, nấu cơm và tiếp khách. Ông không nhắc đến những lời khó nghe mà Lâm từng nói về mình. Nhưng ngay cả trong lúc đau buồn, Lâm vẫn nghi ngờ rằng Tường giúp đỡ chỉ để được dân làng ca ngợi.
Vài năm sau, Tường bán nhà, chuyển đến thành phố sống cùng các con. Người mua mới không thích làm vườn. Họ chặt cây phượng, phá chiếc xích đu và xây một bức tường gạch cao.
Ngày cây phượng bị đốn xuống, Lâm đứng nhìn qua một khe hở của hàng tre. Ông tưởng mình sẽ cảm thấy sung sướng. Nhưng khi thân cây lớn đổ xuống, trong lòng ông lại xuất hiện một cảm giác trống rỗng rất khó hiểu.
Từ hôm ấy, ông không còn ai để theo dõi, không còn những mùa cam để so sánh, không còn nghe tiếng cười từ khu vườn bên cạnh.
Ông chợt nhận ra khu vườn nhà mình đã trở nên tiêu điều. Hàng tre mọc lan khắp nơi. Những cây ăn quả chết dần. Chiếc ghế người vợ thường ngồi đã mục nát.
Một buổi sáng mùa xuân, có cô bé hàng xóm đứng trước cổng nhà ông.
— Ông ơi, sao vườn nhà ông không có hoa?
Lâm nhìn quanh. Ông muốn trả lời rằng trước kia nơi này có rất nhiều hoa. Có cả những bụi hồng đỏ, hồng vàng mà vợ ông yêu thích. Nhưng ông không nhớ chính xác từ bao giờ chúng đã biến mất.
Ông lấy chiếc cuốc, bắt đầu đào bỏ những bụi tre.
Công việc ấy khó khăn hơn ông tưởng. Rễ tre đã đan vào nhau dưới lòng đất, ăn sâu đến tận những gốc cây cũ. Đến chiều, ông mới dọn được một khoảng đất nhỏ.
Cô bé mang đến cho ông một gói hạt giống hoa.
— Mẹ cháu bảo trồng những hạt này rất dễ.
Lâm nhận lấy, nói lời cảm ơn. Đó là một trong những lần hiếm hoi ông cảm thấy vui trước sự tử tế của người khác mà không tự hỏi họ có dụng ý gì.
Mùa xuân năm sau, vài bông hoa vàng nở trước hiên nhà. Lâm ngồi nhìn chúng hồi lâu.
Bấy giờ ông mới hiểu rằng suốt nhiều năm, người hàng xóm chưa từng lấy đi hạnh phúc của ông.
Chính ông đã dùng những năm tháng quý giá của đời mình để làm việc ấy.
Lời bàn: Sự đố kỵ khiến con người đau khổ trước những điều vốn chẳng gây thiệt hại cho mình. Người đố kỵ tưởng rằng họ đang chống lại thành công của người khác, nhưng thực chất lại tự hủy hoại khả năng tận hưởng cuộc sống của bản thân. Khi quá bận tâm đến khu vườn bên cạnh, chúng ta có thể quên tưới những bông hoa trong khu vườn của chính mình.
......
Vị vua không có bạn
Ngày xưa, có một hoàng tử tên là Arian. Thuở nhỏ, chàng thường cải trang thành con nhà dân, lẻn ra khỏi cung điện để chơi cùng trẻ con trong thành phố. Trong số những đứa trẻ ấy có Luca, con trai một người thợ bánh.
Luca không biết bạn mình là hoàng tử. Cậu thường chia cho Arian một nửa chiếc bánh nóng vừa lấy ra khỏi lò. Hai đứa cùng tắm sông, trèo cây, bắt cá và nằm trên bãi cỏ nhìn những đám mây trôi.
Đó là những năm tháng đẹp nhất trong ký ức của Arian.
Khi vua cha qua đời, Arian lên ngôi. Chàng còn rất trẻ, tin tưởng mọi người và muốn xây dựng một vương quốc hạnh phúc.
Nhưng một vị đại thần già nói với chàng:
— Muôn tâu bệ hạ, người có quyền lực không thể sống như người bình thường. Ai cũng có thể là đối thủ. Nếu bệ hạ muốn giữ ngai vàng, trước hết phải khiến mọi người sợ mình.
Arian bắt đầu thay đổi. Nhà vua đặt thêm nhiều quy định, tăng số lượng lính canh và yêu cầu các quan phải tuyệt đối phục tùng. Những ai phản đối ý kiến của vua đều bị cách chức, một số người còn bị tống vào ngục.
Một hôm, Luca được mời vào cung. Khi nhìn thấy người bạn cũ ngồi trên ngai vàng, anh sửng sốt rồi bật cười.
— Thì ra anh là hoàng tử năm xưa! Thế mà tôi cứ tưởng anh là con một người bán vải.
Các đại thần tái mặt. Chưa có ai dám xưng hô với nhà vua như thế.
Arian cũng cảm thấy khó chịu. Chàng đã quen với việc mọi người cúi đầu trước mình.
— Ngươi phải gọi ta là bệ hạ.
Luca nhìn người bạn một lát rồi cúi đầu.
— Vâng, thưa bệ hạ.
Từ đó, nhà vua không còn nghe Luca kể những câu chuyện vui vẻ như trước. Mỗi khi gặp vua, anh chỉ trả lời những điều được hỏi rồi xin phép lui ra.
Arian cho rằng như vậy mới đúng với trật tự của một vương quốc.
Những năm sau đó, quyền lực của vua ngày càng lớn. Không một đạo luật nào được ban hành nếu chưa có sự đồng ý của ông. Các đại thần tranh nhau ca ngợi tài năng và sự sáng suốt của nhà vua.
Một người thợ làm vườn vô tình cắt nhầm cành hoa mà vua yêu thích. Arian ra lệnh đánh ông ta và đuổi khỏi cung điện.
Một người đầu bếp nấu món súp hơi mặn. Nhà vua nổi giận, bắt anh ta quỳ suốt buổi chiều.
Một cô hầu gái làm vỡ chiếc bình quý. Ông trừ hết tiền công của cô trong nhiều tháng.
Arian cho rằng những hình phạt ấy cần thiết để duy trì kỷ luật. Ông không nhận ra từ đó, mọi người không còn dám mỉm cười tự nhiên trước mặt mình.
Một năm nọ, vương quốc tổ chức lễ mừng sinh nhật thứ sáu mươi của nhà vua. Cung điện sáng rực hàng nghìn ngọn đèn. Những bàn tiệc dài bày đủ món ăn từ khắp các miền đất. Khách mời gồm các vương công, quý tộc, đại thần và những người giàu nhất vương quốc.
Arian ngồi giữa đại sảnh, nhìn mọi người lần lượt bước đến chúc mừng.
Ai cũng nói rằng họ yêu quý ông. Ai cũng khẳng định ông là vị vua vĩ đại nhất trong lịch sử.
Nhưng khi buổi lễ kết thúc, Arian chợt nhận ra mình không biết có ai trong số những người ấy thật lòng muốn ngồi lại trò chuyện với ông thêm một lát hay không.
Đêm ấy, ông cho gọi Luca.
Người bạn cũ giờ đã tóc bạc. Anh vẫn làm nghề thợ bánh, sống trong căn nhà nhỏ ở cuối phố.
Nhà vua hỏi:
— Ngươi có hạnh phúc không?
— Thưa bệ hạ, tôi khá hạnh phúc.
— Ngươi có bao nhiêu tài sản?
— Một căn nhà, một lò bánh, vài chiếc bàn ghế. Cũng chẳng có gì đáng kể.
— Vậy tại sao ngươi hạnh phúc?
Luca kể rằng mỗi buổi chiều, sau khi bán hết bánh, ông thường ngồi trước cửa nhà cùng vợ, nhìn trẻ con chơi đùa. Các con đã trưởng thành, thỉnh thoảng dẫn cháu về thăm. Ông có vài người bạn cũ, mỗi tuần gặp nhau một lần, uống rượu và kể những câu chuyện chẳng có gì quan trọng.
Nhà vua im lặng hồi lâu.
— Ta muốn có những người bạn như thế. Ngươi hãy giúp ta tìm vài người.
Luca ngẩng lên nhìn ông.
— Thưa bệ hạ, bạn bè không phải là những người có thể được tìm đến bằng mệnh lệnh.
— Ta có thể ban cho họ nhà cửa, vàng bạc và chức tước.
— Bệ hạ có thể mua được rất nhiều thứ. Nhưng nếu một người đến vì những thứ ấy, làm sao bệ hạ biết họ có thật sự muốn làm bạn với mình?
Nhà vua không trả lời.
Nhiều năm sau, Arian lâm bệnh nặng. Các ngự y thay nhau chăm sóc, các đại thần đứng ngoài phòng bệnh chờ tin. Trong cung điện bắt đầu xuất hiện những cuộc trò chuyện bí mật về người sẽ kế vị.
Một buổi tối, nhà vua nghe hai viên quan nói chuyện ngoài cửa.
— Khi ông ấy chết, chúng ta phải nhanh chóng đứng về phía hoàng tử lớn.
— Phải. Nếu chậm trễ, mọi tài sản và chức vụ có thể mất hết.
Họ nói rất khẽ, nhưng nhà vua nghe rõ từng lời.
Ông cho gọi Luca lần cuối.
Người thợ bánh mang theo một ổ bánh mì còn nóng. Ông đặt nó cạnh giường, kéo ghế ngồi xuống.
Arian nhìn ổ bánh, nhớ đến những buổi sáng bên dòng sông thuở nhỏ. Ông hỏi:
— Nếu hôm nay ta không còn là vua, ngươi có đến thăm ta không?
Luca mỉm cười.
— Tôi đến vì người bạn từng chia cho tôi những quả táo hái trộm trong vườn. Chỉ tiếc rằng nhiều năm qua, tôi không còn được gặp người bạn ấy.
Arian quay mặt về phía cửa sổ. Hai giọt nước mắt chậm rãi lăn xuống gò má nhăn nheo.
Ông muốn ra lệnh cho thời gian quay trở lại. Muốn cởi bỏ chiếc áo hoàng bào, chạy xuống dòng sông, nằm trên bãi cỏ và ăn một nửa chiếc bánh của Luca.
Nhưng trên thế gian có những điều mà ngay cả nhà vua cũng không thể ra lệnh.
Sáng hôm sau, Arian qua đời.
Vị vua mới lên ngôi. Những đại thần từng ca ngợi Arian lập tức chuyển sang ca ngợi người kế vị.
Còn Luca trở về lò bánh nhỏ. Chiều hôm ấy, ông ngồi trước cửa nhà, lặng lẽ bẻ một ổ bánh mì thành hai phần.
Ông ăn một nửa, để nửa còn lại trên chiếc ghế trống bên cạnh.
Lời bàn: Quyền lực có thể khiến người khác phục tùng, nhưng không thể buộc họ yêu thương. Người luôn muốn đứng trên đầu người khác có thể đến một ngày nhận ra chẳng còn ai muốn tự nguyện đứng bên cạnh mình. Địa vị cao nhất của xã hội chưa chắc đem lại một cuộc đời hạnh phúc hơn cuộc đời của người thợ bánh bình thường.
......
Ngày xưa, có một hoàng tử tên là Arian. Thuở nhỏ, chàng thường cải trang thành con nhà dân, lẻn ra khỏi cung điện để chơi cùng trẻ con trong thành phố. Trong số những đứa trẻ ấy có Luca, con trai một người thợ bánh.
Luca không biết bạn mình là hoàng tử. Cậu thường chia cho Arian một nửa chiếc bánh nóng vừa lấy ra khỏi lò. Hai đứa cùng tắm sông, trèo cây, bắt cá và nằm trên bãi cỏ nhìn những đám mây trôi.
Đó là những năm tháng đẹp nhất trong ký ức của Arian.
Khi vua cha qua đời, Arian lên ngôi. Chàng còn rất trẻ, tin tưởng mọi người và muốn xây dựng một vương quốc hạnh phúc.
Nhưng một vị đại thần già nói với chàng:
— Muôn tâu bệ hạ, người có quyền lực không thể sống như người bình thường. Ai cũng có thể là đối thủ. Nếu bệ hạ muốn giữ ngai vàng, trước hết phải khiến mọi người sợ mình.
Arian bắt đầu thay đổi. Nhà vua đặt thêm nhiều quy định, tăng số lượng lính canh và yêu cầu các quan phải tuyệt đối phục tùng. Những ai phản đối ý kiến của vua đều bị cách chức, một số người còn bị tống vào ngục.
Một hôm, Luca được mời vào cung. Khi nhìn thấy người bạn cũ ngồi trên ngai vàng, anh sửng sốt rồi bật cười.
— Thì ra anh là hoàng tử năm xưa! Thế mà tôi cứ tưởng anh là con một người bán vải.
Các đại thần tái mặt. Chưa có ai dám xưng hô với nhà vua như thế.
Arian cũng cảm thấy khó chịu. Chàng đã quen với việc mọi người cúi đầu trước mình.
— Ngươi phải gọi ta là bệ hạ.
Luca nhìn người bạn một lát rồi cúi đầu.
— Vâng, thưa bệ hạ.
Từ đó, nhà vua không còn nghe Luca kể những câu chuyện vui vẻ như trước. Mỗi khi gặp vua, anh chỉ trả lời những điều được hỏi rồi xin phép lui ra.
Arian cho rằng như vậy mới đúng với trật tự của một vương quốc.
Những năm sau đó, quyền lực của vua ngày càng lớn. Không một đạo luật nào được ban hành nếu chưa có sự đồng ý của ông. Các đại thần tranh nhau ca ngợi tài năng và sự sáng suốt của nhà vua.
Một người thợ làm vườn vô tình cắt nhầm cành hoa mà vua yêu thích. Arian ra lệnh đánh ông ta và đuổi khỏi cung điện.
Một người đầu bếp nấu món súp hơi mặn. Nhà vua nổi giận, bắt anh ta quỳ suốt buổi chiều.
Một cô hầu gái làm vỡ chiếc bình quý. Ông trừ hết tiền công của cô trong nhiều tháng.
Arian cho rằng những hình phạt ấy cần thiết để duy trì kỷ luật. Ông không nhận ra từ đó, mọi người không còn dám mỉm cười tự nhiên trước mặt mình.
Một năm nọ, vương quốc tổ chức lễ mừng sinh nhật thứ sáu mươi của nhà vua. Cung điện sáng rực hàng nghìn ngọn đèn. Những bàn tiệc dài bày đủ món ăn từ khắp các miền đất. Khách mời gồm các vương công, quý tộc, đại thần và những người giàu nhất vương quốc.
Arian ngồi giữa đại sảnh, nhìn mọi người lần lượt bước đến chúc mừng.
Ai cũng nói rằng họ yêu quý ông. Ai cũng khẳng định ông là vị vua vĩ đại nhất trong lịch sử.
Nhưng khi buổi lễ kết thúc, Arian chợt nhận ra mình không biết có ai trong số những người ấy thật lòng muốn ngồi lại trò chuyện với ông thêm một lát hay không.
Đêm ấy, ông cho gọi Luca.
Người bạn cũ giờ đã tóc bạc. Anh vẫn làm nghề thợ bánh, sống trong căn nhà nhỏ ở cuối phố.
Nhà vua hỏi:
— Ngươi có hạnh phúc không?
— Thưa bệ hạ, tôi khá hạnh phúc.
— Ngươi có bao nhiêu tài sản?
— Một căn nhà, một lò bánh, vài chiếc bàn ghế. Cũng chẳng có gì đáng kể.
— Vậy tại sao ngươi hạnh phúc?
Luca kể rằng mỗi buổi chiều, sau khi bán hết bánh, ông thường ngồi trước cửa nhà cùng vợ, nhìn trẻ con chơi đùa. Các con đã trưởng thành, thỉnh thoảng dẫn cháu về thăm. Ông có vài người bạn cũ, mỗi tuần gặp nhau một lần, uống rượu và kể những câu chuyện chẳng có gì quan trọng.
Nhà vua im lặng hồi lâu.
— Ta muốn có những người bạn như thế. Ngươi hãy giúp ta tìm vài người.
Luca ngẩng lên nhìn ông.
— Thưa bệ hạ, bạn bè không phải là những người có thể được tìm đến bằng mệnh lệnh.
— Ta có thể ban cho họ nhà cửa, vàng bạc và chức tước.
— Bệ hạ có thể mua được rất nhiều thứ. Nhưng nếu một người đến vì những thứ ấy, làm sao bệ hạ biết họ có thật sự muốn làm bạn với mình?
Nhà vua không trả lời.
Nhiều năm sau, Arian lâm bệnh nặng. Các ngự y thay nhau chăm sóc, các đại thần đứng ngoài phòng bệnh chờ tin. Trong cung điện bắt đầu xuất hiện những cuộc trò chuyện bí mật về người sẽ kế vị.
Một buổi tối, nhà vua nghe hai viên quan nói chuyện ngoài cửa.
— Khi ông ấy chết, chúng ta phải nhanh chóng đứng về phía hoàng tử lớn.
— Phải. Nếu chậm trễ, mọi tài sản và chức vụ có thể mất hết.
Họ nói rất khẽ, nhưng nhà vua nghe rõ từng lời.
Ông cho gọi Luca lần cuối.
Người thợ bánh mang theo một ổ bánh mì còn nóng. Ông đặt nó cạnh giường, kéo ghế ngồi xuống.
Arian nhìn ổ bánh, nhớ đến những buổi sáng bên dòng sông thuở nhỏ. Ông hỏi:
— Nếu hôm nay ta không còn là vua, ngươi có đến thăm ta không?
Luca mỉm cười.
— Tôi đến vì người bạn từng chia cho tôi những quả táo hái trộm trong vườn. Chỉ tiếc rằng nhiều năm qua, tôi không còn được gặp người bạn ấy.
Arian quay mặt về phía cửa sổ. Hai giọt nước mắt chậm rãi lăn xuống gò má nhăn nheo.
Ông muốn ra lệnh cho thời gian quay trở lại. Muốn cởi bỏ chiếc áo hoàng bào, chạy xuống dòng sông, nằm trên bãi cỏ và ăn một nửa chiếc bánh của Luca.
Nhưng trên thế gian có những điều mà ngay cả nhà vua cũng không thể ra lệnh.
Sáng hôm sau, Arian qua đời.
Vị vua mới lên ngôi. Những đại thần từng ca ngợi Arian lập tức chuyển sang ca ngợi người kế vị.
Còn Luca trở về lò bánh nhỏ. Chiều hôm ấy, ông ngồi trước cửa nhà, lặng lẽ bẻ một ổ bánh mì thành hai phần.
Ông ăn một nửa, để nửa còn lại trên chiếc ghế trống bên cạnh.
Lời bàn: Quyền lực có thể khiến người khác phục tùng, nhưng không thể buộc họ yêu thương. Người luôn muốn đứng trên đầu người khác có thể đến một ngày nhận ra chẳng còn ai muốn tự nguyện đứng bên cạnh mình. Địa vị cao nhất của xã hội chưa chắc đem lại một cuộc đời hạnh phúc hơn cuộc đời của người thợ bánh bình thường.
......
Người đàn ông mang những hòn đá qua sông
Ở một vùng quê nọ có người đàn ông tên là Viễn. Ông vốn không phải người xấu, nhưng có một tính rất cố chấp: không bao giờ quên những ai từng làm mình tổn thương.
Năm mười bốn tuổi, ông bị một người bạn cùng lớp chế giễu vì mặc chiếc áo vá. Khi về nhà, ông nhặt một hòn đá nhỏ bên đường, khắc lên đó tên người bạn rồi cất vào một chiếc túi vải.
Ông tự nhủ sau này khi giàu có, nhất định sẽ khiến người kia phải xấu hổ.
Năm hai mươi ba tuổi, Viễn bị một người buôn bán lừa mất một khoản tiền. Ông lại nhặt một hòn đá, khắc tên người ấy và bỏ vào túi.
Năm ba mươi tuổi, một đồng nghiệp được thăng chức thay vì ông. Viễn tin rằng người đồng nghiệp đã tìm cách hãm hại mình, dù chẳng có chứng cứ rõ ràng. Chiếc túi có thêm một hòn đá nữa.
Cứ như thế, sau mỗi chuyện không vui, mỗi sự xúc phạm, mỗi lời nói mà ông cho rằng không công bằng, Viễn lại bỏ thêm một hòn đá vào túi.
Ông mang chiếc túi theo khắp nơi. Khi đi làm, nó nằm dưới chân bàn. Khi ăn cơm, nó được đặt cạnh ghế. Khi đi ngủ, ông để nó dưới gầm giường.
Thỉnh thoảng, ông lấy từng hòn đá ra, đọc cái tên được khắc trên đó và nhớ lại chuyện cũ.
Những người ấy có thể đã quên từ lâu những gì họ từng nói hoặc làm. Nhưng Viễn vẫn nhớ rất rõ. Ông có thể kể lại từng câu, từng ánh mắt và từng cử chỉ khiến mình đau khổ.
Vợ ông thường nói:
— Mỗi khi mình kể những chuyện ấy, em thấy mình lại tức giận như thể chúng vừa xảy ra sáng nay.
Viễn đáp:
— Nếu quên đi, chẳng phải là để họ thắng sao?
Người vợ buồn bã lắc đầu. Bà không hiểu tại sao những người xa lạ, có khi đã chết từ nhiều năm trước, vẫn có thể xuất hiện thường xuyên trong căn nhà của mình như vậy.
Một buổi sáng, Viễn gặp lại người bạn từng chế giễu chiếc áo vá của ông thuở nhỏ. Người ấy bây giờ là một ông lão bán rau. Lưng đã còng, mái tóc bạc trắng.
Ông lão nhận ra Viễn, vui vẻ hỏi thăm. Hai người trò chuyện một lát về ngôi trường cũ và những thầy giáo đã qua đời.
Viễn chờ đợi người bạn nhắc đến chuyện chiếc áo. Nhưng ông lão chẳng nhớ gì.
Khi Viễn kể lại, người bạn ngạc nhiên rồi thành thật xin lỗi.
— Tôi không nhớ mình đã nói như vậy. Ngày ấy chúng ta còn nhỏ quá. Nếu lời nói của tôi khiến anh buồn suốt từng ấy năm, tôi thực sự rất tiếc.
Viễn không cảm thấy nhẹ nhõm. Ông đã chờ đợi hơn năm mươi năm cho một lời xin lỗi, nhưng khi nhận được nó, ông nhận ra lời xin lỗi ấy không thể trả lại những đêm mất ngủ của mình.
Ông trở về nhà, đặt hòn đá cũ vào túi như trước.
Năm bảy mươi tuổi, Viễn quyết định thực hiện một chuyến đi xa. Ông muốn đến thăm một thung lũng bên kia sông, nơi nổi tiếng có những đồng cỏ xanh, những ngôi đền cổ và những khu rừng thông tuyệt đẹp.
Khi đến bến sông, ông gặp một người lái đò lớn tuổi. Chiếc thuyền nhỏ, chỉ đủ chỗ cho hai người.
Người lái đò nhìn chiếc túi nặng trĩu trên vai Viễn.
— Ông mang gì mà nặng thế?
— Những món nợ người khác còn thiếu tôi.
— Tiền bạc à?
— Không. Những sự xúc phạm, bất công và đau khổ mà họ đã gây ra.
Người lái đò đề nghị Viễn mở túi. Nhìn những hòn đá lớn nhỏ bên trong, ông bật cười.
— Thuyền của tôi không thể chở nhiều đá như vậy.
Viễn phản đối. Ông sẵn sàng trả tiền gấp mười lần giá thông thường.
Người lái đò vẫn lắc đầu.
— Tiền của ông không làm chiếc thuyền nổi cao hơn.
Viễn ngồi xuống bến, băn khoăn không biết phải làm gì. Ông không muốn từ bỏ chuyến đi, nhưng cũng không muốn vứt những hòn đá đã mang theo suốt cuộc đời.
Người lái đò nhặt một hòn đá lên, đọc cái tên trên đó.
— Người này hiện ở đâu?
— Chết rồi.
— Còn người này?
— Đã chuyển đi nơi khác từ ba mươi năm trước.
— Người kia?
— Tôi không biết.
Người lái đò đặt những hòn đá xuống.
— Vậy tại sao những người ấy không mang đá, mà ông lại mang?
Viễn định trả lời, nhưng không tìm được lời nào thích hợp.
Trời dần về chiều. Bên kia dòng sông, những ngọn đồi bắt đầu nhuộm màu vàng của ánh hoàng hôn. Viễn nhìn thấy một đàn chim bay ngang trời. Ông bỗng cảm thấy rất muốn được đứng giữa những cánh đồng bên ấy.
Ông lấy hòn đá đầu tiên, hòn đá đã mang theo từ năm mười bốn tuổi, rồi ném xuống nước.
Một tiếng động nhỏ vang lên. Những vòng sóng lan ra, chẳng bao lâu mặt sông lại phẳng lặng.
Viễn ném hòn thứ hai, rồi hòn thứ ba.
Có những hòn ông giữ trong tay lâu hơn. Chúng gợi lại những chuyện rất đau lòng. Có những người từng khiến ông mất tiền bạc, mất cơ hội, mất niềm tin. Vứt bỏ tên họ không phải việc dễ dàng.
Người lái đò không thúc giục. Ông ngồi yên, hút thuốc và nhìn dòng nước.
Cuối cùng, chiếc túi gần như trống rỗng. Chỉ còn một hòn đá nhỏ nằm dưới đáy. Viễn lấy nó ra. Trên mặt đá không có tên của người nào khác.
Đó là tên của chính ông.
Nhiều năm trước, Viễn đã khắc tên mình lên hòn đá ấy sau một lần nổi giận và đánh đứa con trai vô cớ. Ông không bao giờ tha thứ cho bản thân vì việc đó, mặc dù người con đã từ lâu không còn oán trách cha.
Viễn ngắm hòn đá rất lâu. Sau cùng, ông đặt nó xuống bến sông, bên cạnh một khóm hoa nhỏ.
— Tôi đã làm một số chuyện sai trái — ông nói.
Người lái đò gật đầu.
— Nếu còn có thể sửa chữa, hãy sửa chữa. Nếu còn có thể xin lỗi, hãy xin lỗi. Nhưng mang một hòn đá suốt đời không làm quá khứ tốt đẹp hơn.
Viễn bước xuống thuyền.
Chiếc thuyền rời bến, lặng lẽ trôi giữa dòng nước trong veo. Một làn gió mát thổi qua, làm mái tóc bạc của ông lay động. Viễn nhận ra đã từ rất lâu rồi mình mới có thể ngắm một buổi hoàng hôn mà không nghĩ đến một người đáng ghét nào.
Ông hỏi người lái đò:
— Bên kia sông có đẹp không?
Người lái đò mỉm cười.
— Đẹp. Nhưng ngay giữa dòng sông này cũng rất đẹp.
Viễn nhìn mặt nước, nhìn bầu trời và những cánh chim đang tìm đường trở về tổ.
Lần đầu tiên sau nhiều chục năm, ông không mong muốn thay đổi bất cứ điều gì trong quá khứ.
Ông chỉ muốn chiếc thuyền đi chậm thêm một chút.
Lời bàn: Khi nuôi dưỡng lòng thù hận, con người có thể vô tình kéo dài những tổn thương mà người khác từng gây ra cho mình. Buông bỏ oán hận không đồng nghĩa với dung túng cái ác hay từ bỏ công lý. Đó là sự lựa chọn không tiếp tục hy sinh những ngày tháng còn lại cho những bất hạnh đã qua. Cuộc đời vốn đã ngắn ngủi, hà cớ gì chúng ta phải mang theo quá nhiều hòn đá trên đường đi?
.......
Lời kết: Sau cùng, chúng ta mang được gì theo?
Năm câu chuyện trên nói về năm con người với năm nỗi ám ảnh khác nhau. Mặc muốn tích lũy tiền bạc. Đàm muốn lưu danh muôn thuở. Lâm không chịu nổi hạnh phúc của người khác. Arian muốn tất cả mọi người phục tùng mình. Viễn muốn ghi nhớ và đòi lại mọi món nợ của quá khứ.
Họ đã sử dụng phần lớn thời gian sống để theo đuổi những mục tiêu ấy. Nhưng khi bước đến những năm tháng cuối cùng, điều họ khao khát lại vô cùng giản dị: một buổi sáng cùng người thân, một khu vườn đầy hoa, một người bạn chân thành, một chuyến đò thanh thản.
Những điều ấy từng nằm trong tầm tay của họ.
Có lẽ hình phạt sâu sắc nhất dành cho một người tham lam, đố kỵ hay độc ác không nhất thiết là bị trời đất trừng trị, mất hết tài sản hoặc phải chịu một kết cục bi thảm. Đôi khi, hình phạt chính là việc họ đã sống cả một cuộc đời mà không biết tận hưởng cuộc đời ấy.
Con người có thể dành bảy mươi năm để tìm kiếm hạnh phúc, rồi đến năm thứ bảy mươi mốt mới nhận ra hạnh phúc từng ngồi đợi mình bên hiên nhà, trong rất nhiều buổi chiều mà mình không có thời gian trở về.
......
Bài liên quan:
Ở một vùng quê nọ có người đàn ông tên là Viễn. Ông vốn không phải người xấu, nhưng có một tính rất cố chấp: không bao giờ quên những ai từng làm mình tổn thương.
Năm mười bốn tuổi, ông bị một người bạn cùng lớp chế giễu vì mặc chiếc áo vá. Khi về nhà, ông nhặt một hòn đá nhỏ bên đường, khắc lên đó tên người bạn rồi cất vào một chiếc túi vải.
Ông tự nhủ sau này khi giàu có, nhất định sẽ khiến người kia phải xấu hổ.
Năm hai mươi ba tuổi, Viễn bị một người buôn bán lừa mất một khoản tiền. Ông lại nhặt một hòn đá, khắc tên người ấy và bỏ vào túi.
Năm ba mươi tuổi, một đồng nghiệp được thăng chức thay vì ông. Viễn tin rằng người đồng nghiệp đã tìm cách hãm hại mình, dù chẳng có chứng cứ rõ ràng. Chiếc túi có thêm một hòn đá nữa.
Cứ như thế, sau mỗi chuyện không vui, mỗi sự xúc phạm, mỗi lời nói mà ông cho rằng không công bằng, Viễn lại bỏ thêm một hòn đá vào túi.
Ông mang chiếc túi theo khắp nơi. Khi đi làm, nó nằm dưới chân bàn. Khi ăn cơm, nó được đặt cạnh ghế. Khi đi ngủ, ông để nó dưới gầm giường.
Thỉnh thoảng, ông lấy từng hòn đá ra, đọc cái tên được khắc trên đó và nhớ lại chuyện cũ.
Những người ấy có thể đã quên từ lâu những gì họ từng nói hoặc làm. Nhưng Viễn vẫn nhớ rất rõ. Ông có thể kể lại từng câu, từng ánh mắt và từng cử chỉ khiến mình đau khổ.
Vợ ông thường nói:
— Mỗi khi mình kể những chuyện ấy, em thấy mình lại tức giận như thể chúng vừa xảy ra sáng nay.
Viễn đáp:
— Nếu quên đi, chẳng phải là để họ thắng sao?
Người vợ buồn bã lắc đầu. Bà không hiểu tại sao những người xa lạ, có khi đã chết từ nhiều năm trước, vẫn có thể xuất hiện thường xuyên trong căn nhà của mình như vậy.
Một buổi sáng, Viễn gặp lại người bạn từng chế giễu chiếc áo vá của ông thuở nhỏ. Người ấy bây giờ là một ông lão bán rau. Lưng đã còng, mái tóc bạc trắng.
Ông lão nhận ra Viễn, vui vẻ hỏi thăm. Hai người trò chuyện một lát về ngôi trường cũ và những thầy giáo đã qua đời.
Viễn chờ đợi người bạn nhắc đến chuyện chiếc áo. Nhưng ông lão chẳng nhớ gì.
Khi Viễn kể lại, người bạn ngạc nhiên rồi thành thật xin lỗi.
— Tôi không nhớ mình đã nói như vậy. Ngày ấy chúng ta còn nhỏ quá. Nếu lời nói của tôi khiến anh buồn suốt từng ấy năm, tôi thực sự rất tiếc.
Viễn không cảm thấy nhẹ nhõm. Ông đã chờ đợi hơn năm mươi năm cho một lời xin lỗi, nhưng khi nhận được nó, ông nhận ra lời xin lỗi ấy không thể trả lại những đêm mất ngủ của mình.
Ông trở về nhà, đặt hòn đá cũ vào túi như trước.
Năm bảy mươi tuổi, Viễn quyết định thực hiện một chuyến đi xa. Ông muốn đến thăm một thung lũng bên kia sông, nơi nổi tiếng có những đồng cỏ xanh, những ngôi đền cổ và những khu rừng thông tuyệt đẹp.
Khi đến bến sông, ông gặp một người lái đò lớn tuổi. Chiếc thuyền nhỏ, chỉ đủ chỗ cho hai người.
Người lái đò nhìn chiếc túi nặng trĩu trên vai Viễn.
— Ông mang gì mà nặng thế?
— Những món nợ người khác còn thiếu tôi.
— Tiền bạc à?
— Không. Những sự xúc phạm, bất công và đau khổ mà họ đã gây ra.
Người lái đò đề nghị Viễn mở túi. Nhìn những hòn đá lớn nhỏ bên trong, ông bật cười.
— Thuyền của tôi không thể chở nhiều đá như vậy.
Viễn phản đối. Ông sẵn sàng trả tiền gấp mười lần giá thông thường.
Người lái đò vẫn lắc đầu.
— Tiền của ông không làm chiếc thuyền nổi cao hơn.
Viễn ngồi xuống bến, băn khoăn không biết phải làm gì. Ông không muốn từ bỏ chuyến đi, nhưng cũng không muốn vứt những hòn đá đã mang theo suốt cuộc đời.
Người lái đò nhặt một hòn đá lên, đọc cái tên trên đó.
— Người này hiện ở đâu?
— Chết rồi.
— Còn người này?
— Đã chuyển đi nơi khác từ ba mươi năm trước.
— Người kia?
— Tôi không biết.
Người lái đò đặt những hòn đá xuống.
— Vậy tại sao những người ấy không mang đá, mà ông lại mang?
Viễn định trả lời, nhưng không tìm được lời nào thích hợp.
Trời dần về chiều. Bên kia dòng sông, những ngọn đồi bắt đầu nhuộm màu vàng của ánh hoàng hôn. Viễn nhìn thấy một đàn chim bay ngang trời. Ông bỗng cảm thấy rất muốn được đứng giữa những cánh đồng bên ấy.
Ông lấy hòn đá đầu tiên, hòn đá đã mang theo từ năm mười bốn tuổi, rồi ném xuống nước.
Một tiếng động nhỏ vang lên. Những vòng sóng lan ra, chẳng bao lâu mặt sông lại phẳng lặng.
Viễn ném hòn thứ hai, rồi hòn thứ ba.
Có những hòn ông giữ trong tay lâu hơn. Chúng gợi lại những chuyện rất đau lòng. Có những người từng khiến ông mất tiền bạc, mất cơ hội, mất niềm tin. Vứt bỏ tên họ không phải việc dễ dàng.
Người lái đò không thúc giục. Ông ngồi yên, hút thuốc và nhìn dòng nước.
Cuối cùng, chiếc túi gần như trống rỗng. Chỉ còn một hòn đá nhỏ nằm dưới đáy. Viễn lấy nó ra. Trên mặt đá không có tên của người nào khác.
Đó là tên của chính ông.
Nhiều năm trước, Viễn đã khắc tên mình lên hòn đá ấy sau một lần nổi giận và đánh đứa con trai vô cớ. Ông không bao giờ tha thứ cho bản thân vì việc đó, mặc dù người con đã từ lâu không còn oán trách cha.
Viễn ngắm hòn đá rất lâu. Sau cùng, ông đặt nó xuống bến sông, bên cạnh một khóm hoa nhỏ.
— Tôi đã làm một số chuyện sai trái — ông nói.
Người lái đò gật đầu.
— Nếu còn có thể sửa chữa, hãy sửa chữa. Nếu còn có thể xin lỗi, hãy xin lỗi. Nhưng mang một hòn đá suốt đời không làm quá khứ tốt đẹp hơn.
Viễn bước xuống thuyền.
Chiếc thuyền rời bến, lặng lẽ trôi giữa dòng nước trong veo. Một làn gió mát thổi qua, làm mái tóc bạc của ông lay động. Viễn nhận ra đã từ rất lâu rồi mình mới có thể ngắm một buổi hoàng hôn mà không nghĩ đến một người đáng ghét nào.
Ông hỏi người lái đò:
— Bên kia sông có đẹp không?
Người lái đò mỉm cười.
— Đẹp. Nhưng ngay giữa dòng sông này cũng rất đẹp.
Viễn nhìn mặt nước, nhìn bầu trời và những cánh chim đang tìm đường trở về tổ.
Lần đầu tiên sau nhiều chục năm, ông không mong muốn thay đổi bất cứ điều gì trong quá khứ.
Ông chỉ muốn chiếc thuyền đi chậm thêm một chút.
Lời bàn: Khi nuôi dưỡng lòng thù hận, con người có thể vô tình kéo dài những tổn thương mà người khác từng gây ra cho mình. Buông bỏ oán hận không đồng nghĩa với dung túng cái ác hay từ bỏ công lý. Đó là sự lựa chọn không tiếp tục hy sinh những ngày tháng còn lại cho những bất hạnh đã qua. Cuộc đời vốn đã ngắn ngủi, hà cớ gì chúng ta phải mang theo quá nhiều hòn đá trên đường đi?
.......
Lời kết: Sau cùng, chúng ta mang được gì theo?
Năm câu chuyện trên nói về năm con người với năm nỗi ám ảnh khác nhau. Mặc muốn tích lũy tiền bạc. Đàm muốn lưu danh muôn thuở. Lâm không chịu nổi hạnh phúc của người khác. Arian muốn tất cả mọi người phục tùng mình. Viễn muốn ghi nhớ và đòi lại mọi món nợ của quá khứ.
Họ đã sử dụng phần lớn thời gian sống để theo đuổi những mục tiêu ấy. Nhưng khi bước đến những năm tháng cuối cùng, điều họ khao khát lại vô cùng giản dị: một buổi sáng cùng người thân, một khu vườn đầy hoa, một người bạn chân thành, một chuyến đò thanh thản.
Những điều ấy từng nằm trong tầm tay của họ.
Có lẽ hình phạt sâu sắc nhất dành cho một người tham lam, đố kỵ hay độc ác không nhất thiết là bị trời đất trừng trị, mất hết tài sản hoặc phải chịu một kết cục bi thảm. Đôi khi, hình phạt chính là việc họ đã sống cả một cuộc đời mà không biết tận hưởng cuộc đời ấy.
Con người có thể dành bảy mươi năm để tìm kiếm hạnh phúc, rồi đến năm thứ bảy mươi mốt mới nhận ra hạnh phúc từng ngồi đợi mình bên hiên nhà, trong rất nhiều buổi chiều mà mình không có thời gian trở về.
......
Bài liên quan:
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét