Việt kiều tại Mỹ, khi nào mất quốc tịch Việt Nam?

Luật sư Trần Hồng Phong

Vấn đề quốc tịch luôn được người Việt Nam chúng ta đang định cư ở nước ngoài, như Mỹ, Canada, Pháp ... quan tâm. Video này nói về vấn đề người có quốc tịch Mỹ và sự liên quan đến việc còn, hay mất quốc tịch Việt Nam.

Sau đây là tình huống điển hình và câu hỏi của bạn đọc: Ông A, sinh năm 1970, sinh ra và lớn lên tại Việt Nam, mang quốc tịch Việt Nam từ khi sinh. Năm 2005, ông sang Hoa Kỳ định cư theo diện đoàn tụ gia đình. Đến năm 2015, ông nhập quốc tịch Mỹ và được cấp hộ chiếu Hoa Kỳ.  Sau đó, thỉnh thoảng ông A về Việt Nam thăm gia đình, đứng tên mua một căn nhà và dự định sẽ để lại tài sản thừa kế cho con cháu tại Việt Nam và Mỹ. Ông có một số băn khoăn thắc mắc như sau: 

1. Việc nhập quốc tịch Mỹ có làm ông bị tự động mất quốc tịch Việt Nam hay không? Cụ thể hiện nay, sau 10 năm định cư ở Mỹ, ông có còn quốc tịch Việt Nam không? Làm sao để biết việc này?

2. Khi nào thì một người Việt Nam định cư ở nước ngoài bị Nhà nước Việt Nam xoá quốc tịch Việt Nam? 

3. Nhà nước Việt Nam có cho phép song tịch, tức là một người có thể có hai quốc tịch cùng lúc hay không?

4. Nếu một người đã nhập quốc tịch Mỹ nhiều năm, thì có còn được công nhận là “công dân Việt Nam” nữa không?

5. Việc mất quốc tịch Việt Nam có ảnh hưởng gì đến quyền sở hữu nhà, đất và các quyền dân sự khác tại Việt Nam?

Dưới đây, Luật sư Trần Hồng Phong sẽ tuần tự giải đáp.

…… 

Câu hỏi 1. Việc nhập quốc tịch Mỹ có làm ông bị tự động mất quốc tịch Việt Nam hay không? Cụ thể hiện nay, sau 10 năm định cư ở Mỹ, ông có còn quốc tịch Việt Nam không? Làm sao để biết việc này?

Trả lời,

Trước hết, chúng ta cần biết nguyên tắc cơ bản về quốc tịch Việt Nam. Cụ thể Luật Quốc tịch Việt Nam năm 2014, sửa đổi bổ sung năm 2025 quy định như sau:
Tại Việt Nam, mỗi cá nhân đều có quyền có quốc tịch. Công dân Việt Nam không bị tước quốc tịch Việt Nam. (Điều 2)

Công dân Việt Nam cư trú ở nước ngoài có thể bị tước quốc tịch Việt Nam, nếu có hành vi gây phương hại nghiêm trọng đến độc lập, chủ quyền hoặc uy tín của Nhà nước Việt Nam. (Điều 31)

Như vậy, có thể hiểu như sau:

Thứ nhất, Việt Nam vẫn công nhận và duy trì quốc tịch Việt Nam của người Việt Nam đang sống, định cư tại nước ngoài, gồm Mỹ. Do đó, nếu ông A không thuộc trường hợp bị tước quốc tịch vì có hành vi chống phá Nhà nước Việt Nam - theo Điều 31, thì đương nhiên ông A vẫn còn quốc tịch Việt Nam của mình.

Thứ hai, việc ông A định cư tại Mỹ bao lâu, 10 năm, 20 năm hay thậm chí đến khi qua đời tại Mỹ, không tự động làm ông A mất đi quyốc tịch Việt Nam của mình.

* Làm sao để ông A biết chính xác mình có còn quốc tịch Việt Nam hay không?

Tại Điều 11 Luật quốc tịch việt Nam, quy định về những loại giấy tờ dùng để chứng minh quốc tịch Việt Nam. Cụ thể là một trong các giấy tờ sau đây:

1. Giấy khai sinh;

2. Giấy chứng minh nhân dân; thẻ Căn cước công dân; thẻ căn cước; căn cước điện tử;

3. Hộ chiếu Việt Nam;

Ngoài ra, có thể là các giấy tờ khác do Chính phủ quy định.

Như vậy, nếu ông A vẫn còn giữ những loại giấy tờ trên, xem như ông đã chứng minh được mình là người đang có quốc tịch Việt Nam.

Thực ra, nếu không thực hiện giao dịch dân sự quan trọng nào tại Việt Nam, như mua bán nhà đất chẳng hạn, thì ông A cũng không cần phải có giấy xác nhận mình là người có quốc tịch Việt Nam. Vì điều đó là đương nhiên.

Tuy nhiên, vì ông A là “Người Việt Nam định cư ở nước ngoài”, là đối tượng có quy định riêng trong Luật quốc tịch, do vậy trong những trường hợp xác lập giao dịch dân sự quan trọng, hay thủ tục hành chính quy định, ông A cần làm thủ tục có tên là “Xác minh tình trạng quốc tịch Việt Nam” của mình.

Việc xác minh tình trạng quốc tịch Việt Nam được thực hiện thông qua các cơ quan nhà nước có thẩm quyền về quốc tịch. Cụ thể như sau:

1. Bộ Tư pháp (Cục Hộ tịch, Quốc tịch, Chứng thực) có thẩm quyền:

- Tiếp nhận, quản lý và lưu trữ hồ sơ quốc tịch Việt Nam.

- Xác minh việc đã hay chưa có quyết định cho thôi quốc tịch, cho nhập quốc tịch, trở lại quốc tịch Việt Nam.

- Trả lời chính thức bằng văn bản về tình trạng quốc tịch của một người trong các vụ việc cụ thể.

2. Đại sứ quán, Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tại nước ngoài.

Đối với Việt kiều Mỹ, khi cần, có thể nộp hồ sơ đề nghị xác minh tình trạng quốc tịch tại:

- Đại sứ quán Việt Nam tại Washington D.C., hoặc

- Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tại San Francisco, Houston (hoặc cơ quan lãnh sự phụ trách địa bàn cư trú).

Các cơ quan này sẽ:

- Tiếp nhận hồ sơ, 

 -Chuyển về Bộ Tư pháp (Cục Hộ tịch, Quốc tịch, Chứng thực) để xác minh,

- Thông báo kết quả cho đương sự.

3. Cơ quan trong nước (khi người có yêu cầu đang ở Việt Nam)

Sở Tư pháp tỉnh, thành phố nơi cư trú hoặc nơi đăng ký hộ tịch trước đây.  Có thể tiếp nhận hồ sơ đề nghị xác minh quốc tịch trong nước, đặc biệt với: 

- Người đã từng đăng ký khai sinh tại địa phương,

- Hoặc đang cư trú, có tài sản tại địa phương.

Cần lưu ý:  Sở Tư pháp không có thẩm quyền chứng nhận,  mà sẽ phối hợp, gửi văn bản đề nghị Bộ Tư pháp xác minh. 

…..

Câu hỏi 2: Khi nào thì một người Việt Nam định cư ở nước ngoài bị Nhà nước Việt Nam xoá quốc tịch Việt Nam?

Trả lời,

Trong pháp luật về quốc tịch, có hai khái niệm khác nhau:

Một là, bị TƯỚC QUỐC TỊCH.

Hai là, XIN THÔI QUỐC TỊCH.

Cả hai trường hợp trên đều dẫn đến hệ qua chung là đương sự sẽ KHÔNG CÒN quốc tịch Việt Nam. Nhưng cần lưu ý:  Trường hợp bị tước quốc tịch Việt Nam là “bị”, do Nhà nước Việt Nam đơn phương thực hiện. Còn trường hợp xin thôi quốc tịch là do đương sự chủ động, tự mình quyết định. 

Quay trở lại câu hỏi: khi nào thì một người Việt Nam định cư tại nước ngoài bị XOÁ quốc tịch Việt Nam, chúng ta thấy như sau:

Có 2 trường hợp:

* Bị xoá, hay chính xác là bị TƯỚC QUỐC TỊCH VIỆT NAM,

Khi đương sự có những hành vi “gây phương hại nghiêm trọng đến nền độc lập dân tộc, đến sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam hoặc đến uy tín của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam”. 

Nói chung, đây là những hành vi có tính chất tội phạm, được quy định tại Bộ luật hình sự Việt Nam, với các tội danh như:
Điều 108. Tội phản bội Tổ quốc.
Điều 109. Tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền.
Điều 110. Tội gián điệp.
Điều 111. Tội xâm phạm an ninh lãnh thổ.
Điều 113. Tội khủng bố.

Nếu ông A không bị Nhà nước Việt Nam khởi tố về những tội danh trên, thì trong mọi trường hợp, ông sẽ không bị Xoá, bị tước quốc tịch Việt Nam. Trừ trường hợp ông chủ động xin thôi quốc tịch Việt Nam.

* Xin thôi QUỐC TỊCH VIỆT NAM.

Một người Việt Nam đang định cư tại nước ngoài có thể và có quyền chủ động chấm dứt, xoá quốc tịch Việt Nam của mình, thông qua thủ tục có tên là “Xin thôi quốc tịch Việt Nam”.

Khi đó, được sự sẽ phải nộp một Bộ hồ sơ và sẽ được xem xét, giải quyết. Kết quả cuối cùng là được xoá, không còn quốc tịch Việt Nam nữa.  Tuy nhiên cần lưu ý là những trường hợp sau sẽ chưa được cho thôi quốc tịch Việt Nam. 

- Đang nợ thuế đối với Nhà nước, hoặc đang có nghĩa vụ tài sản đối với cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân ở Việt Nam;
- Đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự;
- Đang chấp hành bản án, quyết định của Toà án Việt Nam;

Ngoài ra, Người xin thôi quốc tịch Việt Nam sẽ không được thôi quốc tịch Việt Nam, nếu việc xin thôi đó bị đánh giá là làm phương hại đến lợi ích quốc gia của Việt Nam.

Lưu ý quan trọng:

Nếu ông A không còn quốc tịch Việt Nam do trước đây đã xin thôi quốc tịch Việt Nam, nhưng nay lại lại muốn có lại quốc tịch Việt Nam của mình, thì ông A vẫn được chấp nhận. Thông qua thủ tục gọi là “Xin trở lại quốc tịch Việt Nam”.

Câu hỏi 3: Nhà nước Việt Nam có cho phép song tịch, tức là một người có thể có hai quốc tịch cùng lúc hay không?

Trả lời,

Tại Luật quốc tịch Việt Nam không nêu trực tiếp việc một người Việt Nam định cư tại nước ngoài có thể có cùng lúc hai quốc tịch, trong đó có quốc tịch Việt Nam.

Vì vấn đề người đó có quốc tịch tại nước mình đang định cư hay không thuộc thẩm quyền và quy định pháp luật của quốc gia đó.

Tuy nhiên, như trình bày ở trên, do Nhà nước Việt Nam vẫn công nhận quốc tịch của Người Việt Nam đang định cư tại nước ngoài, dù trong bao lâu - trừ trường hợp đương sự bị tước quốc tịch, hoặc chủ động xin thôi - như đã trình bày ở trên.

Điều này gián tiếp thể hiện Nhà nước Việt Nam chấp nhận, chứ không phải là cho phép, tình trạng song tịch, đối vối Người Việt Nam đang ở nước ngoài.

Nói tóm gọn, là việc ông A có quốc tịch tại Mỹ, hay bất kỳ quốc gia nào khác, không ảnh hưởng đến quyền có và giữ quốc tịch Việt Nam của ông. Tức là Việt Nam chấp nhận chế độ song tịch cho công dân của mình.

Thể hiện nguyên tắc này, tại Điều 7 Luật quốc tịch Việt Nam quy định về Chính sách đối với người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài như sau:

“1. Nhà nước Việt Nam có chính sách khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi để người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài giữ quan hệ gắn bó với gia đình và quê hương, góp phần xây dựng quê hương, đất nước.

2. Nhà nước có chính sách tạo điều kiện thuận lợi cho người đã mất quốc tịch Việt Nam được trở lại quốc tịch Việt Nam”.

….

Câu hỏi 4. Nếu một người đã nhập quốc tịch Mỹ nhiều năm, thì có còn được công nhận là “công dân Việt Nam” nữa không?

Trả lời:

Trước hết, chúng ta cần hiểu, thế nào là “Công dân Việt Nam”?

Tại Điều 5 Luật quốc tịch Việt Nam quy định: "Người có quốc tịch Việt Nam là công dân Việt Nam”. Và:
Công dân Việt Nam được Nhà nước bảo đảm các quyền công dân.

Nhà nước Việt Nam có chính sách để công dân Việt Nam ở nước ngoài có điều kiện hưởng các quyền công dân và làm các nghĩa vụ công dân phù hợp với hoàn cảnh sống xa đất nước.

Như vậy, nói ngắn gọn: người Việt Nam đã nhập quốc tịch Mỹ, nhưng vẫn đang còn quốc tịch Việt Nam, thì chính thức được pháp luật công nhận là “Công dân Việt Nam”.

Tuy vậy, dù là “Công dân Việt Nam”, nhưng do đang ở nước ngoài, nên sẽ bị hạn chế một số quyền, Cụ thể:

- Không được ứng cử, được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm, giữ chức vụ trong cơ quan Đảng, Nhà nước.

- Không được tham gia quân đội.
….

Câu hỏi 5. Việc mất quốc tịch Việt Nam có ảnh hưởng gì đến quyền sở hữu nhà, đất và các quyền dân sự khác tại Việt Nam?

Trả lời,

Đây là câu hỏi có nội hàm phức tạp, liên đới đến lịch sử nhân thân của đương sự và quy định pháp luật tại từng thời điểm.

Một số điểm cần lưu ý;

- Việc xác lập quyền sở hữu nhà, đất trực tiếp liên quan đến quốc tịch.

- Theo đó, hiện nay pháp luật Việt Nam chưa cho phép người không có quốc tịch Việt Nam được mua nhà, sở hữu nhà tại Việt Nam.

- Do vậy, nếu một người đang có quốc tịch Việt Nam và đang sở hữu nhà tại Việt Nam (có Giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà) nay lại mất, không còn quốc tịch Việt Nam, tuy không phải là căn cứ để bị tịch thu hay mất quyền sở hữu tài sản, nhưng rõ ràng sẽ có những hệ luỵ, phức tạp về mặt thủ tục, quyền công dân.

Lời khuyên của tôi là:

Nếu quý vị là Người Việt Nam đang định cư ở nước ngoài, đang có tài sản nhà cửa, đất đai tại Việt Nam, và nay có ý định xin thôi quốc tịch Việt Nam, thì tốt nhất là nêu bán, hay cho tặng, hay để lại di chúc cho người tại Việt Nam. Như vậy sẽ bảo đảm an toàn về tài sản, cũng những thuận lợi hơn trong việc thực hiện các quyền của người sở hữu, quyền công dân, so với khi quý vị không còn quốc tịch Việt Nam nữa. Cũng tức là không còn là “Công dân Việt Nam” nữa.
....

Kết luận, lưu ý và lời khuyên của Luật sư Trần Hồng Phong.

Nhập quốc tịch Mỹ không đồng nghĩa với việc mất quốc tịch Việt Nam, trừ khi có quyết định chính thức cho thôi quốc tịch của Chủ tịch nước.

Song tịch Việt – Mỹ được pháp luật Việt Nam thừa nhận.

Quốc tịch ảnh hưởng trực tiếp đến quyền tài sản, thừa kế, nhà đất và nhiều vấn đề pháp lý quan trọng khác tại Việt Nam.

Việt kiều nên giải quyết các tồn đọng về tài sản, nghĩa vụ của mình tại Việt Nam, trước khi xin thôi quốc tịch Việt Nam.

Dù đã xin thôi quốc tịch Việt Nam, Người Việt Nam sống ở nước ngoài vẫn có thể xin trở lại quốc tịch Việt Nam của mình. 

Phần trả lời trên đây có ý nghĩa tham khảo. Trong trường hợp chưa rõ, hoặc có vướng mắc cụ thể, quý vị nên trao đổi trực tiếp với luật sư của mình.
...