Bàn cờ địa chính trị toàn cầu đã thay đổi lớn từ đầu năm 2026,
dưới tác động của những "nước cờ" của tổng thống Trump (minh hoạ)
Cách Thuỷ
Cuộc chiến Mỹ - Israel với Iran bắt đầu từ 28/2/2026 đến nay sau 3 tuần đã vượt rất xa khuôn khổ của một cuộc đối đầu quân sự khu vực. Tính đến ngày 19/3/2026, xung đột đã kéo theo các đòn đánh vào hạ tầng năng lượng then chốt của Iran và vùng Vịnh, làm gián đoạn nguồn cung dầu khí, khiến eo biển Hormuz bị đóng, đẩy giá Brent có lúc lên khoảng 112,86 USD/thùng, đồng thời buộc EU, châu Á và các nền kinh tế lớn phải điều chỉnh chính sách năng lượng, an ninh và ngoại giao. Nói cách khác, đây không còn là câu chuyện “Iran bị tấn công”, mà là một cú sốc đang tái định hình cách các trung tâm quyền lực nhìn về chiến tranh, năng lượng, liên minh và chuỗi cung ứng toàn cầu.
Điểm đáng chú ý nhất là trật tự cũ vốn dựa trên ba giả định nay đều bị lung lay.
- Giả định thứ nhất: xung đột Trung Đông có thể được khoanh vùng.
- Giả định thứ hai: hạ tầng dầu khí vùng Vịnh đủ sức “miễn nhiễm” trước chiến tranh cường độ cao.
- Giả định thứ ba: Mỹ vẫn có thể vừa dẫn dắt đồng minh phương Tây, vừa kiểm soát nhịp độ leo thang.
Thực tế hiện nay cho thấy cả ba giả định đó đều không còn vững. EU công khai từ chối tham gia chiến dịch, vùng Vịnh bị cuốn trực tiếp vào vòng phản công, còn thị trường năng lượng toàn cầu phản ứng như trước một cú sốc hệ thống chứ không phải một sự kiện cục bộ.
Cũng có quan điểm cho rằng tổng thống Mỹ đang cố tình "xoá bàn cờ" địa chính trị thế giới, sắp xếp lại một "ván cờ mới" với nước tiên của mình.
Thay đổi lớn nhất: từ “răn đe khu vực” sang “chiến tranh có tính hệ thống”
Về mặt quân sự - chính trị, bước ngoặt lớn nằm ở chỗ mục tiêu không còn chỉ là kiềm chế năng lực hạt nhân hay năng lực ủy nhiệm của Iran. Khi các đòn đánh đã chạm đến South Pars, Asaluyeh và kéo theo các cuộc tấn công trả đũa vào Ras Laffan của Qatar cùng các mục tiêu ở Saudi Arabia và UAE, chiến trường đã chuyển từ đối đầu nhà nước - nhà nước sang phá vỡ nền tảng năng lượng của cả một khu vực. Điều này làm thay đổi bản chất cuộc chiến: từ “răn đe” sang “ép buộc bằng tổn thương hệ thống”.
Hệ quả đầu tiên của kiểu chiến tranh này là mọi nước phụ thuộc vào tuyến năng lượng vùng Vịnh đều bị lôi vào bàn cờ, dù không muốn. Chỉ riêng việc Hormuz bị đóng đã làm tắc khoảng 20% lưu lượng dầu và LNG toàn cầu, đủ để biến xung đột Iran thành một biến số kinh tế thế giới ngang tầm đại dịch hoặc cuộc chiến Ukraine về mặt cú sốc cung. Reuters thậm chí gọi đây là cú sốc năng lượng lớn thứ ba của thập niên 2020.
Tác động đối với EU: một châu Âu vừa bị loại khỏi quyết định, vừa phải gánh chi phí
EU là bên thể hiện rõ nhất tình trạng “bị ảnh hưởng lớn nhưng không có quyền chủ động tương xứng”. Các lãnh đạo châu Âu đã từ chối tham gia chiến dịch quân sự của Mỹ, nhấn mạnh họ không được tham vấn đầy đủ và không xem đây là “cuộc chiến của mình”. Về chính trị, đây là dấu hiệu rất mạnh cho thấy trục xuyên Đại Tây Dương tiếp tục rạn nứt: Mỹ vẫn hành động như siêu cường đơn phương, còn châu Âu ngày càng thiên về tự bảo toàn chiến lược.
Nhưng về kinh tế, châu Âu lại là một trong những bên dễ tổn thương nhất. Giá khí đốt tại châu Âu đã tăng hơn 60% kể từ cuối tháng 2/2026, buộc Brussels phải nới quy định phê duyệt nhập khí đốt và tìm “bộ công cụ tạm thời” để kìm giá năng lượng. Điều đó cho thấy EU chưa thoát khỏi trạng thái dễ tổn thương sau cú sốc Nga - Ukraine; chỉ khác là lần này áp lực đến từ Trung Đông thay vì từ Nga.
Ở góc độ chiến lược, châu Âu còn đối diện một nghịch lý lớn. Một mặt, cuộc chiến khiến EU càng quyết tâm cắt phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu và xem việc đóng bớt điện hạt nhân trước đây là một “sai lầm chiến lược”. Mặt khác, quá trình chuyển đổi năng lượng nhanh hơn lại có thể làm EU phụ thuộc nhiều hơn vào chuỗi cung ứng công nghệ sạch của Trung Quốc. Nói ngắn gọn: châu Âu cố thoát một dạng phụ thuộc, nhưng có nguy cơ rơi vào một dạng phụ thuộc khác.
Bình luận một cách thẳng thắn, cuộc chiến Iran đã làm rõ vị thế khó xử của EU trong trật tự mới: có sức nặng kinh tế nhưng thiếu năng lực cưỡng bức; có nhu cầu ổn định nhưng không kiểm soát được nguồn bất ổn; muốn tự chủ chiến lược nhưng vẫn phải phản ứng theo các cú sốc do Mỹ và Trung Đông tạo ra. Đây là biểu hiện của một châu Âu ngày càng “giàu nhưng bị động”.
Tác động đối với Trung Quốc: không hưởng lợi hoàn toàn, nhưng có thêm dư địa chiến lược
Trung Quốc không phải bên nổ súng, nhưng lại là một trong những nước bị động chạm lợi ích sâu nhất. Bắc Kinh phụ thuộc lớn vào nhập khẩu năng lượng, và bất ổn ở Hormuz đe dọa trực tiếp an ninh năng lượng cũng như chi phí sản xuất của họ. Reuters cho biết Trung Quốc đang mở rộng dự trữ khẩn cấp, đồng thời đẩy mạnh giảm đầu ra nhiên liệu hóa thạch trong chiến lược dài hơn. Song song, Trung Quốc cũng được hưởng lợi ngắn hạn từ việc châu Á tăng mua nhiên liệu Nga, trong đó các nhà máy lọc dầu phía đông Trung Quốc là một đầu nhận đáng kể.
Ngoài ra, việc Nhà Trắng thông báo hoãn chuyến thăm Bắc Kinh của Tổng thống Trump vì chiến sự Iran cho thấy ưu tiên chiến lược của Mỹ đang bị kéo trở lại Trung Đông, ít nhất trong ngắn hạn. Đây là một tín hiệu quan trọng. Mỗi khi Washington phải dồn sự chú ý, ngân sách và năng lực quân sự vào Trung Đông, không gian chiến lược dành cho cạnh tranh toàn diện với Trung Quốc sẽ bị phân tán.
Tuy nhiên, nói Trung Quốc “được lợi” một chiều là không chính xác. Giá năng lượng tăng, cước vận tải tăng, rủi ro chuỗi cung ứng gia tăng và nhu cầu thế giới suy yếu đều bất lợi cho nền kinh tế Trung Quốc vốn đang cần ổn định đầu ra. Reuters cũng ghi nhận nhập khẩu quặng sắt của Trung Quốc tăng mạnh chủ yếu đi vào tồn kho chứ không chuyển hóa ngay thành sản lượng thép, phản ánh tâm lý phòng thủ nhiều hơn là bùng nổ tăng trưởng.
Tóm tắt đợt tấn công Iran của Mỹ và Israel (2–3/2026)
I. Tên gọi và bản chất chiến dịch
Đợt tấn công vào Iran cuối tháng 2/2026 được truyền thông và giới quan sát gọi bằng nhiều cách:
> Đây là đòn đánh phủ đầu chiến lược, nhằm làm tê liệt năng lực phản công ban đầu của Iran.
2. Iran phản công quy mô lớn (1–5/3/2026)
Iran tiến hành các đợt trả đũa bằng: tên lửa đạn đạo, UAV (máy bay không người lái)
Ngày 4/3: Iran mở đợt tấn công thứ 17, phóng hàng trăm UAV và tên lửa.
Ngày 5/3: Tên lửa Iran đánh vào Tel Aviv và các mục tiêu quân sự.
> Xung đột chuyển sang chiến tranh hai chiều, không còn là tấn công một phía.
3. Leo thang toàn diện (đầu tháng 3/2026)
Thay đổi lớn nhất: từ “răn đe khu vực” sang “chiến tranh có tính hệ thống”
Về mặt quân sự - chính trị, bước ngoặt lớn nằm ở chỗ mục tiêu không còn chỉ là kiềm chế năng lực hạt nhân hay năng lực ủy nhiệm của Iran. Khi các đòn đánh đã chạm đến South Pars, Asaluyeh và kéo theo các cuộc tấn công trả đũa vào Ras Laffan của Qatar cùng các mục tiêu ở Saudi Arabia và UAE, chiến trường đã chuyển từ đối đầu nhà nước - nhà nước sang phá vỡ nền tảng năng lượng của cả một khu vực. Điều này làm thay đổi bản chất cuộc chiến: từ “răn đe” sang “ép buộc bằng tổn thương hệ thống”.
Hệ quả đầu tiên của kiểu chiến tranh này là mọi nước phụ thuộc vào tuyến năng lượng vùng Vịnh đều bị lôi vào bàn cờ, dù không muốn. Chỉ riêng việc Hormuz bị đóng đã làm tắc khoảng 20% lưu lượng dầu và LNG toàn cầu, đủ để biến xung đột Iran thành một biến số kinh tế thế giới ngang tầm đại dịch hoặc cuộc chiến Ukraine về mặt cú sốc cung. Reuters thậm chí gọi đây là cú sốc năng lượng lớn thứ ba của thập niên 2020.
Tác động đối với EU: một châu Âu vừa bị loại khỏi quyết định, vừa phải gánh chi phí
EU là bên thể hiện rõ nhất tình trạng “bị ảnh hưởng lớn nhưng không có quyền chủ động tương xứng”. Các lãnh đạo châu Âu đã từ chối tham gia chiến dịch quân sự của Mỹ, nhấn mạnh họ không được tham vấn đầy đủ và không xem đây là “cuộc chiến của mình”. Về chính trị, đây là dấu hiệu rất mạnh cho thấy trục xuyên Đại Tây Dương tiếp tục rạn nứt: Mỹ vẫn hành động như siêu cường đơn phương, còn châu Âu ngày càng thiên về tự bảo toàn chiến lược.
Nhưng về kinh tế, châu Âu lại là một trong những bên dễ tổn thương nhất. Giá khí đốt tại châu Âu đã tăng hơn 60% kể từ cuối tháng 2/2026, buộc Brussels phải nới quy định phê duyệt nhập khí đốt và tìm “bộ công cụ tạm thời” để kìm giá năng lượng. Điều đó cho thấy EU chưa thoát khỏi trạng thái dễ tổn thương sau cú sốc Nga - Ukraine; chỉ khác là lần này áp lực đến từ Trung Đông thay vì từ Nga.
Ở góc độ chiến lược, châu Âu còn đối diện một nghịch lý lớn. Một mặt, cuộc chiến khiến EU càng quyết tâm cắt phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu và xem việc đóng bớt điện hạt nhân trước đây là một “sai lầm chiến lược”. Mặt khác, quá trình chuyển đổi năng lượng nhanh hơn lại có thể làm EU phụ thuộc nhiều hơn vào chuỗi cung ứng công nghệ sạch của Trung Quốc. Nói ngắn gọn: châu Âu cố thoát một dạng phụ thuộc, nhưng có nguy cơ rơi vào một dạng phụ thuộc khác.
Bình luận một cách thẳng thắn, cuộc chiến Iran đã làm rõ vị thế khó xử của EU trong trật tự mới: có sức nặng kinh tế nhưng thiếu năng lực cưỡng bức; có nhu cầu ổn định nhưng không kiểm soát được nguồn bất ổn; muốn tự chủ chiến lược nhưng vẫn phải phản ứng theo các cú sốc do Mỹ và Trung Đông tạo ra. Đây là biểu hiện của một châu Âu ngày càng “giàu nhưng bị động”.
Tác động đối với Trung Quốc: không hưởng lợi hoàn toàn, nhưng có thêm dư địa chiến lược
Trung Quốc không phải bên nổ súng, nhưng lại là một trong những nước bị động chạm lợi ích sâu nhất. Bắc Kinh phụ thuộc lớn vào nhập khẩu năng lượng, và bất ổn ở Hormuz đe dọa trực tiếp an ninh năng lượng cũng như chi phí sản xuất của họ. Reuters cho biết Trung Quốc đang mở rộng dự trữ khẩn cấp, đồng thời đẩy mạnh giảm đầu ra nhiên liệu hóa thạch trong chiến lược dài hơn. Song song, Trung Quốc cũng được hưởng lợi ngắn hạn từ việc châu Á tăng mua nhiên liệu Nga, trong đó các nhà máy lọc dầu phía đông Trung Quốc là một đầu nhận đáng kể.
Ngoài ra, việc Nhà Trắng thông báo hoãn chuyến thăm Bắc Kinh của Tổng thống Trump vì chiến sự Iran cho thấy ưu tiên chiến lược của Mỹ đang bị kéo trở lại Trung Đông, ít nhất trong ngắn hạn. Đây là một tín hiệu quan trọng. Mỗi khi Washington phải dồn sự chú ý, ngân sách và năng lực quân sự vào Trung Đông, không gian chiến lược dành cho cạnh tranh toàn diện với Trung Quốc sẽ bị phân tán.
Tuy nhiên, nói Trung Quốc “được lợi” một chiều là không chính xác. Giá năng lượng tăng, cước vận tải tăng, rủi ro chuỗi cung ứng gia tăng và nhu cầu thế giới suy yếu đều bất lợi cho nền kinh tế Trung Quốc vốn đang cần ổn định đầu ra. Reuters cũng ghi nhận nhập khẩu quặng sắt của Trung Quốc tăng mạnh chủ yếu đi vào tồn kho chứ không chuyển hóa ngay thành sản lượng thép, phản ánh tâm lý phòng thủ nhiều hơn là bùng nổ tăng trưởng.
Nhìn từ góc rộng hơn, Trung Quốc có thể dùng cuộc chiến này để củng cố thông điệp quen thuộc của mình: Mỹ là nguồn bất ổn chiến lược, còn Trung Quốc là đối tác thương mại - hạ tầng - năng lượng có tính ổn định hơn. Nếu Bắc Kinh xử lý khéo ngoại giao với vùng Vịnh và tận dụng nhu cầu đa dạng hóa của châu Âu, họ có thể gia tăng ảnh hưởng mà không cần can dự quân sự trực tiếp. Đó là kiểu mở rộng quyền lực ít tốn kém nhất.
Tác động đối với Trung Đông: từ cân bằng mong manh sang bất an lan tỏa
Trung Đông là nơi gánh hậu quả trực tiếp và sâu nhất. Khi Iran phát cảnh báo sơ tán tới các cơ sở năng lượng ở Saudi Arabia, UAE và Qatar, rồi các mục tiêu này thực sự bị nhắm tới hoặc chịu thiệt hại, toàn bộ logic “ổn định nhờ răn đe” ở vùng Vịnh đã bị xuyên thủng. Qatar đã phải đình chỉ sản xuất LNG, Saudi Arabia phải đánh chặn tên lửa và UAV, còn UAE tung gói hỗ trợ thanh khoản để trấn an thị trường tài chính.
Đây là thay đổi rất lớn. Trước đây, nhiều nước Arab vùng Vịnh tin rằng họ có thể vừa đối thoại với Iran, vừa dựa vào ô an ninh Mỹ, vừa mở rộng quan hệ với Israel theo logic thực dụng. Cuộc chiến hiện nay cho thấy công thức đó không còn bền. Khi hạ tầng dầu khí trở thành mục tiêu, mọi chính sách “đu dây” đều bị thử lửa. Đó là lý do Saudi Arabia phát tín hiệu rất cứng rằng lòng tin với Iran đã “hoàn toàn tan vỡ”.
Tác động đối với Trung Đông: từ cân bằng mong manh sang bất an lan tỏa
Trung Đông là nơi gánh hậu quả trực tiếp và sâu nhất. Khi Iran phát cảnh báo sơ tán tới các cơ sở năng lượng ở Saudi Arabia, UAE và Qatar, rồi các mục tiêu này thực sự bị nhắm tới hoặc chịu thiệt hại, toàn bộ logic “ổn định nhờ răn đe” ở vùng Vịnh đã bị xuyên thủng. Qatar đã phải đình chỉ sản xuất LNG, Saudi Arabia phải đánh chặn tên lửa và UAV, còn UAE tung gói hỗ trợ thanh khoản để trấn an thị trường tài chính.
Đây là thay đổi rất lớn. Trước đây, nhiều nước Arab vùng Vịnh tin rằng họ có thể vừa đối thoại với Iran, vừa dựa vào ô an ninh Mỹ, vừa mở rộng quan hệ với Israel theo logic thực dụng. Cuộc chiến hiện nay cho thấy công thức đó không còn bền. Khi hạ tầng dầu khí trở thành mục tiêu, mọi chính sách “đu dây” đều bị thử lửa. Đó là lý do Saudi Arabia phát tín hiệu rất cứng rằng lòng tin với Iran đã “hoàn toàn tan vỡ”.
Về chính trị khu vực, xu hướng đáng ngại nhất là Trung Đông đang bước vào thời kỳ “an ninh phân mảnh”: không bên nào đủ sức áp đặt ổn định, nhưng bên nào cũng có khả năng gây thiệt hại lớn. Israel chứng tỏ năng lực tấn công sâu và nhắm mục tiêu cấp cao trong nội địa Iran. Iran, ngược lại, cho thấy họ vẫn đủ sức đánh vào hạ tầng kinh tế của các nước vùng Vịnh và làm gián đoạn giao thương biển. Kết quả là một Trung Đông nơi chi phí phòng thủ, bảo hiểm, vận tải và năng lượng đều tăng lâu dài.
Nếu xung đột kéo dài, Trung Đông sẽ không chỉ là “điểm nóng địa chính trị” nữa, mà trở thành “điểm nóng hệ thống” của kinh tế thế giới. Điều này nguy hiểm hơn nhiều.
Tác động đối với Nga: lợi ích chiến lược tăng lên, nhưng không hoàn toàn vô điều kiện
Tác động đối với Nga: lợi ích chiến lược tăng lên, nhưng không hoàn toàn vô điều kiện
Nga là nước có thể thu được lợi ích chiến lược tương đối rõ từ cuộc chiến, dù không phải không có rủi ro. Khi nguồn cung Trung Đông bị gián đoạn, châu Á đang tăng nhập nhiên liệu Nga lên mức kỷ lục, một phần nhờ Mỹ nới trừng phạt trong thời gian ngắn để hạ nhiệt thị trường. Điều đó đồng nghĩa dầu và nhiên liệu Nga có thêm chỗ đứng trong thị trường toàn cầu đúng lúc đối thủ bị nghẽn.
Không chỉ thế, Reuters cho biết đàm phán hòa bình liên quan Ukraine giữa Mỹ, Nga và Ukraine đã bị tạm dừng vì chiến sự Iran. Về mặt chính trị, điều này có lợi cho Moscow: sự tập trung của Washington vào Trung Đông làm giảm áp lực trực tiếp lên hồ sơ Ukraine và làm loãng sự thống nhất của phương Tây.
Tuy vậy, Nga không nên bị nhìn như “người thắng tuyệt đối”. Nếu giá năng lượng quá cao đẩy kinh tế thế giới vào suy giảm, nhu cầu năng lượng chung sẽ yếu đi. Nếu Trung Đông hỗn loạn quá mức, chi phí vận tải và tài chính toàn cầu cũng tăng, tạo môi trường kinh tế kém thuận lợi cho tất cả. Nói chính xác hơn, Nga hưởng lợi ở tầng địa chính trị ngắn hạn và thương mại năng lượng trước mắt, nhưng thế giới càng hỗn loạn lâu dài thì biên lợi ích ấy càng có giới hạn.
Tác động toàn cầu: lạm phát, chuỗi cung ứng, vận tải biển và sự trở lại của logic an ninh năng lượng
Ảnh hưởng toàn cầu hiện lên rất rõ qua bốn kênh.
Thứ nhất là giá năng lượng. Brent đã vượt 112 USD/thùng trong phiên, còn các cơ sở LNG lớn bị trúng đòn khiến thị trường khí đốt và vận tải biển cùng căng thẳng. Đây là cú đánh trực tiếp vào lạm phát toàn cầu, vì năng lượng đi vào gần như mọi loại giá thành.
Không chỉ thế, Reuters cho biết đàm phán hòa bình liên quan Ukraine giữa Mỹ, Nga và Ukraine đã bị tạm dừng vì chiến sự Iran. Về mặt chính trị, điều này có lợi cho Moscow: sự tập trung của Washington vào Trung Đông làm giảm áp lực trực tiếp lên hồ sơ Ukraine và làm loãng sự thống nhất của phương Tây.
Tuy vậy, Nga không nên bị nhìn như “người thắng tuyệt đối”. Nếu giá năng lượng quá cao đẩy kinh tế thế giới vào suy giảm, nhu cầu năng lượng chung sẽ yếu đi. Nếu Trung Đông hỗn loạn quá mức, chi phí vận tải và tài chính toàn cầu cũng tăng, tạo môi trường kinh tế kém thuận lợi cho tất cả. Nói chính xác hơn, Nga hưởng lợi ở tầng địa chính trị ngắn hạn và thương mại năng lượng trước mắt, nhưng thế giới càng hỗn loạn lâu dài thì biên lợi ích ấy càng có giới hạn.
Tác động toàn cầu: lạm phát, chuỗi cung ứng, vận tải biển và sự trở lại của logic an ninh năng lượng
Ảnh hưởng toàn cầu hiện lên rất rõ qua bốn kênh.
Thứ nhất là giá năng lượng. Brent đã vượt 112 USD/thùng trong phiên, còn các cơ sở LNG lớn bị trúng đòn khiến thị trường khí đốt và vận tải biển cùng căng thẳng. Đây là cú đánh trực tiếp vào lạm phát toàn cầu, vì năng lượng đi vào gần như mọi loại giá thành.
Thứ hai là vận tải biển. IMO đang bàn về hành lang an toàn để giải cứu khoảng 20.000 thuyền viên mắc kẹt ở vùng Vịnh, trong bối cảnh hàng trăm tàu phải dừng hoạt động và đã có thủy thủ thiệt mạng. Chỉ riêng chi tiết đó đã cho thấy thương mại thế giới không còn bị đe dọa theo nghĩa giả định, mà đã bị tác động vật lý thực tế.
Thứ ba là chính sách tiền tệ và tăng trưởng. Reuters ghi nhận các ngân hàng trung ương như Canada và Thụy Sĩ đã cảnh báo xung đột là rủi ro đáng kể đối với kinh tế toàn cầu; thị trường chứng khoán giảm, biến động tăng, và áp lực lạm phát nhập khẩu quay trở lại. Nói cách khác, nhiều nước có thể đối diện cùng lúc ba bài toán: tăng trưởng yếu hơn, giá năng lượng cao hơn, và dư địa cắt lãi suất hẹp hơn.
Thứ tư là tư duy an ninh năng lượng. Cú sốc Iran đang thúc đẩy một làn sóng điều chỉnh chiến lược: tăng dự trữ, đa dạng hóa nguồn cung, xem xét lại điện hạt nhân, thúc đẩy năng lượng tái tạo, và giảm phụ thuộc vào các eo biển, nhà cung cấp hay tuyến hàng hải đơn lẻ. Đó là dấu hiệu cho thấy toàn cầu hóa “giá rẻ và đúng lúc” đang nhường chỗ cho toàn cầu hóa “đắt hơn nhưng an toàn hơn”.
Trật tự thế giới không sụp đổ, nhưng đã dịch chuyển rõ
Nói rằng “trật tự thế giới đã thay đổi” không có nghĩa là một trật tự mới đã hình thành xong. Điều đúng hơn là: các trụ cột của trật tự cũ đang bị bẻ cong mạnh.
Mỹ vẫn là cường quốc quân sự số một, nhưng khả năng dẫn dắt liên minh suy giảm khi châu Âu công khai đứng ngoài. Israel chứng tỏ năng lực tấn công sắc bén, nhưng đồng thời đẩy khu vực vào một cuộc chiến khó khống chế. Iran chịu thiệt hại lớn, song vẫn giữ được năng lực gây bất ổn hệ thống. EU thức tỉnh nhanh hơn về tự chủ năng lượng nhưng chưa thoát thế bị động. Trung Quốc có thêm cơ hội chiến lược, nhưng cũng đối mặt rủi ro kinh tế. Nga được nới không gian thở, nhưng chưa chắc đã chuyển hóa toàn bộ thành thắng lợi lâu dài.
Điểm cốt lõi của bàn cờ mới là thế giới đang bước sâu hơn vào trạng thái đa cực bất ổn. Ở đó, không bên nào đủ sức áp đặt trật tự một mình, nhưng nhiều bên đủ sức phá hỏng ổn định của bên khác. Quyền lực không chỉ nằm ở tàu sân bay hay tên lửa, mà còn nằm ở các mỏ khí, cảng LNG, eo biển, bảo hiểm hàng hải, chuỗi cung ứng và dự trữ chiến lược. Sau cuộc tấn công vào Iran, chính các mắt xích đó mới là nơi cho thấy trật tự thế giới đã đổi khác.
Kết luận
Nếu phải tóm lại bằng một nhận định ngắn, tôi cho rằng: cuộc chiến Mỹ - Israel với Iran đã làm thế giới chuyển từ cạnh tranh quyền lực sang cạnh tranh khả năng chịu đựng cú sốc. Ai có năng lượng ổn định hơn, dự trữ tốt hơn, chuỗi cung ứng linh hoạt hơn, liên minh bền hơn và dư địa tài khóa - tiền tệ lớn hơn, người đó sẽ đứng vững hơn trong giai đoạn tới.
Trong ngắn hạn, bên chịu tổn thất trực tiếp nhất là Trung Đông và EU. Bên có thể mở rộng dư địa chiến lược là Trung Quốc và Nga. Nhưng về dài hạn, không có ai là người chiến thắng tuyệt đối trong một cuộc chiến làm đứt gãy năng lượng, vận tải và niềm tin toàn cầu. Chính điều đó mới là thay đổi lớn nhất của bàn cờ hiện nay.
Thứ ba là chính sách tiền tệ và tăng trưởng. Reuters ghi nhận các ngân hàng trung ương như Canada và Thụy Sĩ đã cảnh báo xung đột là rủi ro đáng kể đối với kinh tế toàn cầu; thị trường chứng khoán giảm, biến động tăng, và áp lực lạm phát nhập khẩu quay trở lại. Nói cách khác, nhiều nước có thể đối diện cùng lúc ba bài toán: tăng trưởng yếu hơn, giá năng lượng cao hơn, và dư địa cắt lãi suất hẹp hơn.
Thứ tư là tư duy an ninh năng lượng. Cú sốc Iran đang thúc đẩy một làn sóng điều chỉnh chiến lược: tăng dự trữ, đa dạng hóa nguồn cung, xem xét lại điện hạt nhân, thúc đẩy năng lượng tái tạo, và giảm phụ thuộc vào các eo biển, nhà cung cấp hay tuyến hàng hải đơn lẻ. Đó là dấu hiệu cho thấy toàn cầu hóa “giá rẻ và đúng lúc” đang nhường chỗ cho toàn cầu hóa “đắt hơn nhưng an toàn hơn”.
Trật tự thế giới không sụp đổ, nhưng đã dịch chuyển rõ
Nói rằng “trật tự thế giới đã thay đổi” không có nghĩa là một trật tự mới đã hình thành xong. Điều đúng hơn là: các trụ cột của trật tự cũ đang bị bẻ cong mạnh.
Mỹ vẫn là cường quốc quân sự số một, nhưng khả năng dẫn dắt liên minh suy giảm khi châu Âu công khai đứng ngoài. Israel chứng tỏ năng lực tấn công sắc bén, nhưng đồng thời đẩy khu vực vào một cuộc chiến khó khống chế. Iran chịu thiệt hại lớn, song vẫn giữ được năng lực gây bất ổn hệ thống. EU thức tỉnh nhanh hơn về tự chủ năng lượng nhưng chưa thoát thế bị động. Trung Quốc có thêm cơ hội chiến lược, nhưng cũng đối mặt rủi ro kinh tế. Nga được nới không gian thở, nhưng chưa chắc đã chuyển hóa toàn bộ thành thắng lợi lâu dài.
Điểm cốt lõi của bàn cờ mới là thế giới đang bước sâu hơn vào trạng thái đa cực bất ổn. Ở đó, không bên nào đủ sức áp đặt trật tự một mình, nhưng nhiều bên đủ sức phá hỏng ổn định của bên khác. Quyền lực không chỉ nằm ở tàu sân bay hay tên lửa, mà còn nằm ở các mỏ khí, cảng LNG, eo biển, bảo hiểm hàng hải, chuỗi cung ứng và dự trữ chiến lược. Sau cuộc tấn công vào Iran, chính các mắt xích đó mới là nơi cho thấy trật tự thế giới đã đổi khác.
Kết luận
Nếu phải tóm lại bằng một nhận định ngắn, tôi cho rằng: cuộc chiến Mỹ - Israel với Iran đã làm thế giới chuyển từ cạnh tranh quyền lực sang cạnh tranh khả năng chịu đựng cú sốc. Ai có năng lượng ổn định hơn, dự trữ tốt hơn, chuỗi cung ứng linh hoạt hơn, liên minh bền hơn và dư địa tài khóa - tiền tệ lớn hơn, người đó sẽ đứng vững hơn trong giai đoạn tới.
Trong ngắn hạn, bên chịu tổn thất trực tiếp nhất là Trung Đông và EU. Bên có thể mở rộng dư địa chiến lược là Trung Quốc và Nga. Nhưng về dài hạn, không có ai là người chiến thắng tuyệt đối trong một cuộc chiến làm đứt gãy năng lượng, vận tải và niềm tin toàn cầu. Chính điều đó mới là thay đổi lớn nhất của bàn cờ hiện nay.
.......
I. Tên gọi và bản chất chiến dịch
Đợt tấn công vào Iran cuối tháng 2/2026 được truyền thông và giới quan sát gọi bằng nhiều cách:
“Chiến dịch tấn công phủ đầu vào Iran”
“Liên quân Mỹ – Israel tấn công Iran 2026”
“Liên quân Mỹ – Israel tấn công Iran 2026”
Trong tuyên bố từ phía Israel, chiến dịch còn được gắn với các tên như:
Operation Rising Lion
Operation Roaring Lion
Operation Rising Lion
Operation Roaring Lion
Bản chất: Đây là một chiến dịch quân sự phối hợp quy mô lớn, nhằm: phá hủy năng lực hạt nhân của Iran, đánh vào hệ thống tên lửa đạn đạo, làm suy yếu các lực lượng ủy nhiệm của Iran trong khu vực
II. Thời điểm bắt đầu
Ngày bắt đầu chính thức: 28/02/2026. Thời điểm: rạng sáng theo giờ địa phương Iran
II. Thời điểm bắt đầu
Ngày bắt đầu chính thức: 28/02/2026. Thời điểm: rạng sáng theo giờ địa phương Iran
Cùng ngày:
- Israel tuyên bố tấn công phủ đầu và ban bố tình trạng khẩn cấp
- Israel tuyên bố tấn công phủ đầu và ban bố tình trạng khẩn cấp
- Tổng thống Mỹ xác nhận khởi động chiến dịch quân sự lớn tại Iran
Đây được xem là mốc bùng phát chính thức của xung đột Iran 2026
III. Các sự kiện quan trọng theo diễn biến thời gian
1. Giai đoạn mở màn (28/2/2026)
Nhiều vụ nổ lớn tại Tehran và các khu vực trọng yếu.
III. Các sự kiện quan trọng theo diễn biến thời gian
1. Giai đoạn mở màn (28/2/2026)
Nhiều vụ nổ lớn tại Tehran và các khu vực trọng yếu.
Không kích nhằm vào: cơ sở quân sự, bệ phóng tên lửa, trung tâm chỉ huy.
Mỹ tham gia trực tiếp cùng Israel trong chiến dịch.
Mỹ tham gia trực tiếp cùng Israel trong chiến dịch.
> Đây là đòn đánh phủ đầu chiến lược, nhằm làm tê liệt năng lực phản công ban đầu của Iran.
2. Iran phản công quy mô lớn (1–5/3/2026)
Iran tiến hành các đợt trả đũa bằng: tên lửa đạn đạo, UAV (máy bay không người lái)
Ngày 4/3: Iran mở đợt tấn công thứ 17, phóng hàng trăm UAV và tên lửa.
Ngày 5/3: Tên lửa Iran đánh vào Tel Aviv và các mục tiêu quân sự.
> Xung đột chuyển sang chiến tranh hai chiều, không còn là tấn công một phía.
3. Leo thang toàn diện (đầu tháng 3/2026)
Israel tiếp tục:tấn công các cơ sở tên lửa ngầm, phá hủy hạ tầng quân sự của Iran.
Mỹ bắt đầu: mở rộng tấn công sâu hơn vào lãnh thổ Iran.
Số thương vong tăng mạnh: hơn 1.300 người thiệt mạng theo một số nguồn.
Mỹ bắt đầu: mở rộng tấn công sâu hơn vào lãnh thổ Iran.
Số thương vong tăng mạnh: hơn 1.300 người thiệt mạng theo một số nguồn.
> Chiến tranh chuyển sang cường độ cao, kéo dài, không còn là đòn đánh ngắn hạn.
4. Mở rộng mục tiêu chiến lược
Mục tiêu tấn công không chỉ quân sự mà còn bao gồm: hạ tầng năng lượng, cơ sở sản xuất dầu khí.
Iran cảnh báo: xung đột đã bước vào “giai đoạn nguy hiểm”.
4. Mở rộng mục tiêu chiến lược
Mục tiêu tấn công không chỉ quân sự mà còn bao gồm: hạ tầng năng lượng, cơ sở sản xuất dầu khí.
Iran cảnh báo: xung đột đã bước vào “giai đoạn nguy hiểm”.
> Chiến tranh đã chuyển từ quân sự sang đòn đánh vào hệ thống kinh tế.
5. Chiến tranh đa tầng (quân sự + tình báo)
Song song với không kích là: hoạt động tình báo, chiến tranh mạng, ám sát mục tiêu cấp cao.
5. Chiến tranh đa tầng (quân sự + tình báo)
Song song với không kích là: hoạt động tình báo, chiến tranh mạng, ám sát mục tiêu cấp cao.
> Đây là chiến tranh hiện đại đa chiều, không chỉ bom đạn.
6. Phản ứng quốc tế và nguy cơ lan rộng
Iran tấn công: Israel, các căn cứ Mỹ trong khu vực.
6. Phản ứng quốc tế và nguy cơ lan rộng
Iran tấn công: Israel, các căn cứ Mỹ trong khu vực.
Căng thẳng lan sang: Lebanon (Hezbollah), vùng Vịnh
Nhiều nước kêu gọi ngừng bắn, can thiệp ngoại giao.
IV. Nhận định tổng quát
Từ các diễn biến trên, có thể rút ra 4 đặc điểm chính của đợt tấn công này:
Nhiều nước kêu gọi ngừng bắn, can thiệp ngoại giao.
IV. Nhận định tổng quát
Từ các diễn biến trên, có thể rút ra 4 đặc điểm chính của đợt tấn công này:
Tấn công phủ đầu nhưng không kết thúc nhanh → biến thành chiến tranh kéo dài.
Từ quân sự → kinh tế → hệ thống → nhắm vào năng lượng và hạ tầng.
Chiến tranh đa tầng → kết hợp không quân, tên lửa, UAV, tình báo.
Nguy cơ khu vực hóa và toàn cầu hóa xung đột → lôi kéo nhiều quốc gia liên quan.
V. Kết luận
V. Kết luận
Đợt tấn công Iran cuối tháng 2/2026 là một bước ngoặt lớn:
Đánh dấu lần đầu tiên Mỹ và Israel phối hợp tấn công trực diện quy mô lớn vào Iran.
Mở ra một giai đoạn xung đột Trung Đông mới, với mức độ nguy hiểm cao hơn trước.
Tác động không chỉ dừng ở quân sự mà lan sang kinh tế, năng lượng và trật tự thế giới.
Nếu một bên, đặc biệt là phía Iran không chịu khuất phục mà vẫn "quyết trả thù", "thánh chiến tử vì đạo" - thật khó hình dung tương lai của đất nước này sẽ tan nát và ảm đạm đến mức nào.
.......
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét