Cả một kho tàng lịch sử, văn hoá, thời gian, .... trong thế giới của những cuốn sách cũ (minh hoạ)
Hoa Văn
Trong nhịp sống hối hả của kỷ nguyên số, khi những cuốn sách điện tử có thể chứa cả một thư viện chỉ trong một thiết bị mỏng manh, thì ở một góc lặng của thời gian, những người lớn tuổi vẫn tìm thấy cho mình một thế giới riêng đầy mê hoặc: Thú chơi sách cũ.
* Kỳ thú: Tác phẩm hội họa trên bìa sách cũ
* Người bạn cũ
Đối với các bậc cao niên, sách cũ không đơn thuần là những trang giấy đã ngả vàng hay mùi giấy ẩm mục; đó là những nhịp cầu nối liền quá khứ với hiện tại, là nơi lưu giữ linh hồn của một thời đại.
Niềm vui văn hóa và Trạm dừng nghỉ của tri thức
Sách cũ, đặc biệt là những bản in từ vài thập niên trước, mang trong mình một diện mạo văn hóa riêng biệt. Người lớn tuổi tìm đến sách cũ không chỉ để đọc, mà để **thưởng thức nghệ thuật**.
* Vẻ đẹp thủ công:
Những bìa sách được thiết kế bởi các họa sĩ danh tiếng thời bấy giờ, những phông chữ sắp chữ chì thủ công, hay những hình minh họa khắc gỗ... tất cả tạo nên một giá trị thẩm mỹ mà các loại sách in công nghiệp hiện đại khó lòng có được.
* Giá trị lịch sử:
Dưới đây là lộ trình chi tiết để bạn trở thành một "tay chơi" sách cũ thực thụ:
* Nhà sách gia đình:
* Đường sách/Chợ sách cũ:
2. Chiến lược sưu tập theo chủ đề (Thematic Collection)
* Chủ đề Văn học Pháp:
* Chủ đề Địa phương chí:
Người chơi sách cũ sành sỏi thường có một mạng lưới kết nối riêng:
4. Kỹ thuật thẩm định và Bảo quản (Appraisal & Preservation)
- Tình trạng giấy: Giấy đen (giấy bãi bằng xưa) rất dễ giòn gãy. Hãy lật nhẹ nhàng.
- Tính nguyên bản:
5. Nét văn hóa đẹp: Từ "Người đọc" thành "Người giữ lửa"
Dưới đây là góc nhìn về thú chơi "Thưởng ngoạn bìa sách cũ" – một nét văn hóa tinh tế và đầy tính mỹ thuật.
Vào thời điểm đó, chưa có công nghệ đồ họa máy tính, mọi bìa sách đều là tác phẩm vẽ tay, kẻ chữ thủ công. Những họa sỹ nổi tiếng đã thổi hồn vào bìa sách bao gồm:
* Các danh họa Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương:
- Tại miền Nam: Những cái tên như Duy Thanh, Ngọc Dũng, Tạ Tỵ, Nguyễn Trung, Đinh Cường ... đã tạo nên một kỷ nguyên bìa sách rực rỡ với phong cách trừu tượng, lập thể và lãng mạn cực kỳ ấn tượng.
Chơi bìa sách cũ là một thú chơi đòi hỏi sự tĩnh lặng. Người chơi thường không đọc ngay mà dành thời gian để **thưởng ngoạn:
* Màu sắc và Chất liệu:
* Chụp ảnh chuyên sâu:
4. Tiếng vang của cái đẹp tĩnh lặng
* Giá trị lịch sử:
Mỗi cuốn sách cũ là một nhân chứng sống. Từ con dấu của một thư viện đã giải thể, chữ ký của một chủ nhân cũ, đến những dòng thủ bút đề tặng... chúng kể lại câu chuyện về hành trình của tri thức qua những thăng trầm của lịch sử.
Hoài niệm – Khi ký ức hồi sinh qua mùi giấy cũ
Đối với người già, sách cũ là chiếc "vé khứ hồi" trở về tuổi trẻ. Đôi khi, họ lùng sục khắp các tiệm sách cũ chỉ để tìm lại đúng phiên bản cuốn sách mình từng đọc lén dưới ánh đèn dầu hay trong những năm tháng tản cư.
* Sợi dây kỷ niệm:
Hoài niệm – Khi ký ức hồi sinh qua mùi giấy cũ
Đối với người già, sách cũ là chiếc "vé khứ hồi" trở về tuổi trẻ. Đôi khi, họ lùng sục khắp các tiệm sách cũ chỉ để tìm lại đúng phiên bản cuốn sách mình từng đọc lén dưới ánh đèn dầu hay trong những năm tháng tản cư.
* Sợi dây kỷ niệm:
Cảm giác chạm tay vào lớp bìa giấy đen hay giấy bãi bằng thô ráp có thể đánh thức cả một vùng ký ức về thầy cô, bạn bè và những khát vọng của thời thanh xuân.
* Sự kết nối thế hệ:
* Sự kết nối thế hệ:
Chơi sách cũ còn là cách để họ gìn giữ những giá trị đạo đức, gia phong để truyền lại cho con cháu. Một cuốn sách quý có tuổi đời bằng cả một đời người là món quà tinh thần vô giá mà ông bà để lại cho thế hệ mai sau.
Liệu pháp "vàng" cho sức khỏe tinh thần
Nhiều nghiên cứu tâm lý chỉ ra rằng, những sở thích mang tính sưu tầm và nghiền ngẫm như chơi sách cũ có tác dụng rất tốt đối với người lớn tuổi:
* Sự tĩnh tại:
Liệu pháp "vàng" cho sức khỏe tinh thần
Nhiều nghiên cứu tâm lý chỉ ra rằng, những sở thích mang tính sưu tầm và nghiền ngẫm như chơi sách cũ có tác dụng rất tốt đối với người lớn tuổi:
* Sự tĩnh tại:
Việc chậm rãi lật từng trang sách, dùng cọ quét bụi hay tỉ mẩn dán lại một góc gáy sách bị rách là một hình thức "thiền động". Nó giúp họ quên đi những đau nhức của tuổi già và sự cô đơn thường trực.
* Rèn luyện trí tuệ:
* Rèn luyện trí tuệ:
Việc tra cứu thông tin về tác giả, năm xuất bản hay so sánh các dị bản giúp bộ não luôn hoạt động minh mẫn, ngăn ngừa các bệnh suy giảm trí nhớ.
* Giải trí tao nhã:
* Giải trí tao nhã:
Đi săn sách cũ tại các hiệu sách ven đường hay gặp gỡ những người cùng sở thích trong các hội nhóm là cách giao tế xã hội nhẹ nhàng, giúp cuộc sống xế chiều thêm phần hương sắc.
Vẻ đẹp của sự tàn phai
Có một khái niệm trong nghệ thuật gọi là Wabi-sabi – tìm thấy vẻ đẹp trong những thứ không hoàn hảo và tàn phai theo thời gian. Sách cũ chính là minh chứng rõ nhất cho điều này.
* Sách cũ không cũ:
Vẻ đẹp của sự tàn phai
Có một khái niệm trong nghệ thuật gọi là Wabi-sabi – tìm thấy vẻ đẹp trong những thứ không hoàn hảo và tàn phai theo thời gian. Sách cũ chính là minh chứng rõ nhất cho điều này.
* Sách cũ không cũ:
Sách có thể cũ về hình thức, nhưng giá trị tư tưởng bên trong thì luôn mới. Những tri thức về nhân sinh quan, triết học hay văn chương cổ điển trong những bản dịch xưa thường mang một phong vị uyên bác, thâm trầm mà ngôn ngữ hiện đại đôi khi chưa chuyển tải hết.
* Sự lựa chọn của tâm hồn:
* Sự lựa chọn của tâm hồn:
Người trẻ đọc sách để tiến về phía trước, để tìm kiếm kỹ năng; người già đọc sách cũ để đi sâu vào bên trong, để chiêm nghiệm và bao dung hơn với cuộc đời.
Lời kết
Thú chơi sách cũ ở người lớn tuổi không phải là sự níu kéo quá khứ một cách cực đoan, mà là sự trân trọng những giá trị bền vững. Giữa một thế giới mà mọi thứ đều có thể "tải về" nhanh chóng, hình ảnh một cụ già ngồi bên tách trà, tỉ mẩn lật cuốn sách đã sờn gáy là một biểu tượng đẹp của sự kiên định và lòng thủy chung với văn hóa.
Đó là một nét đẹp chậm rãi, nhắc nhở chúng ta rằng: **Có những giá trị, càng cũ, càng rực rỡ. Sách cũ giống như một người bạn già, tuy vẻ ngoài có nhăn nheo, nhưng bên trong là cả một biển trời tâm sự và trí tuệ.
....
Lời kết
Thú chơi sách cũ ở người lớn tuổi không phải là sự níu kéo quá khứ một cách cực đoan, mà là sự trân trọng những giá trị bền vững. Giữa một thế giới mà mọi thứ đều có thể "tải về" nhanh chóng, hình ảnh một cụ già ngồi bên tách trà, tỉ mẩn lật cuốn sách đã sờn gáy là một biểu tượng đẹp của sự kiên định và lòng thủy chung với văn hóa.
Đó là một nét đẹp chậm rãi, nhắc nhở chúng ta rằng: **Có những giá trị, càng cũ, càng rực rỡ. Sách cũ giống như một người bạn già, tuy vẻ ngoài có nhăn nheo, nhưng bên trong là cả một biển trời tâm sự và trí tuệ.
....
Hành trình "đãi cát tìm vàng"
Dấn thân vào thế giới sách cũ không chỉ là đi mua một món đồ, mà là một cuộc hành trình "đãi cát tìm vàng". Với những người lớn tuổi hoặc những người yêu hoài niệm, thú chơi này cần sự tỉ mỉ, kiên nhẫn và một chút duyên may.
Dấn thân vào thế giới sách cũ không chỉ là đi mua một món đồ, mà là một cuộc hành trình "đãi cát tìm vàng". Với những người lớn tuổi hoặc những người yêu hoài niệm, thú chơi này cần sự tỉ mỉ, kiên nhẫn và một chút duyên may.
Dưới đây là lộ trình chi tiết để bạn trở thành một "tay chơi" sách cũ thực thụ:
1. Bản đồ những "Thánh địa" sách cũ
Việc đi nhà sách cũ là một trải nghiệm thị giác và khứu giác đặc biệt. Đừng vội vã, hãy dành ít nhất 1-2 tiếng cho mỗi lần ghé thăm.
* Nhà sách gia đình:
Những tiệm sách nhỏ nằm sâu trong ngõ hẻm thường lưu giữ những bản in quý giá mà chủ nhân chưa kịp phân loại.
* Đường sách/Chợ sách cũ:
Tại TP.HCM là đường sách Nguyễn Văn Bình, ở Hà Nội là phố sách cũ Đường Láng hay các gánh sách ở Bát Đàn.
* Trải nghiệm:
Hãy tập thói quen "lục lọi". Sách quý thường không nằm ở kệ chính diện mà nằm ở tầng thấp nhất hoặc góc tối nhất của cửa hàng.
2. Chiến lược sưu tập theo chủ đề (Thematic Collection)
Sai lầm của người mới chơi là mua quá dàn trải. Để bộ sưu tập có giá trị (cả về kinh tế lẫn tri thức), bạn nên chọn một "mạch ngầm" xuyên suốt:
* Chủ đề Văn học Pháp:
Sưu tập các bản dịch của các cụ ngày xưa (như Nguyễn Văn Vĩnh, Vũ Ngọc Phan) dịch các tác phẩm của Victor Hugo, Molière hay Honoré de Balzac. Những bản in của nhà xuất bản đời đầu như *Hàn Thuyên, Tân Việt* thường có lời tựa rất hay.
* Dòng sách Truyện Kiều:
Đây là một nhánh chơi rất sâu. Bạn có thể sưu tập:
- Bản của các học giả khác nhau: Đào Duy Anh, Kiều Oanh Quế, Trần Trọng Kim...
- Bản in theo các mốc thời gian: Bản in giấy bản (xưa), bản in thập niên 50, hoặc bản có hình minh họa của các họa sĩ danh tiếng.
* Chủ đề Địa phương chí:
Sách viết về lịch sử, văn hóa của một vùng đất cụ thể (ví dụ: Sài Gòn xưa, Hà Nội băm sáu phố phường).
3. Nghệ thuật trao đổi và "Săn" sách (Hunting & Trading)
Người chơi sách cũ sành sỏi thường có một mạng lưới kết nối riêng:
* Giao lưu hội nhóm:
Tham gia các hội nhóm trên mạng xã hội (như *Hội sưu tầm sách cũ, Chợ sách xưa*). Đây là nơi bạn có thể trao đổi những cuốn mình có dư để lấy những cuốn mình đang khuyết.
* Kết bạn với chủ tiệm:
Hãy là khách quen. Khi có bản in quý hoặc chủ đề bạn đang theo đuổi vừa nhập về, chủ tiệm sẽ "để dành" riêng cho bạn trước khi bày bán công khai.
* Đấu giá:
Với những cuốn đặc biệt quý hiếm (bản giới hạn, có chữ ký tác giả), bạn có thể phải tham gia các phiên đấu giá sách trực tuyến.
4. Kỹ thuật thẩm định và Bảo quản (Appraisal & Preservation)
* Cách xem sách:
- Kiểm tra "Bát chữ": Xem lề sách có bị xén quá sâu không, chữ có bị nhòe không.
- Tình trạng giấy: Giấy đen (giấy bãi bằng xưa) rất dễ giòn gãy. Hãy lật nhẹ nhàng.
- Tính nguyên bản:
Một cuốn sách còn nguyên bìa gốc, không bị mất trang, không bị mối mọt đục xuyên tâm mới được coi là hoàn hảo.
* Cách bảo quản:
- Chống ẩm: Đặt sách ở nơi thoáng mát. Có thể dùng màng co nilon bọc lại nếu là bản cực quý.
- Chống mối mọt: Sử dụng các loại tinh dầu tự nhiên hoặc hạt hút ẩm chuyên dụng. Đừng để sách sát tường ẩm.
5. Nét văn hóa đẹp: Từ "Người đọc" thành "Người giữ lửa"
Thú chơi sách cũ ở người lớn tuổi đẹp ở chỗ "Trọng sách như trọng người".
* Sách là kỷ vật:
Khi cầm trên tay một bản Kiều in năm 1950, bạn không chỉ đọc thơ Nguyễn Du mà còn đang chạm vào bàn tay của người chủ đầu tiên đã lật trang sách đó giữa khói lửa chiến tranh.
* Trao truyền:
Việc phân loại, ghi chép lại lai lịch của từng cuốn sách trong bộ sưu tập là cách bạn để lại một "gia tài trí tuệ" cho con cháu.
Chơi sách cũ là một thú chơi "chậm". Nó dành cho những tâm hồn đã đi qua đủ giông bão để biết trân trọng một nốt lặng. Giữa một thế giới số hóa, việc sở hữu một cuốn sách hữu hình, có mùi hương, có dấu vết thời gian là một sự khẳng định về bản sắc cá nhân.
Gợi ý nhỏ: Nếu bạn bắt đầu với chủ đề Văn học Pháp, hãy thử tìm bản dịch *Những người khốn khổ* in trước năm 1975. Bạn sẽ thấy một phong vị ngôn ngữ rất khác – vừa uyên bác, vừa mộc mạc và cực kỳ tinh tế.
...
Tác phẩm hội họa trên bìa sách cũ
Sưu tập sách cũ không chỉ là sưu tập tri thức, mà đối với nhiều "tay chơi" sành sỏi, đó còn là cuộc săn tìm những tác phẩm hội họa trên bìa sách. Trong giai đoạn hoàng kim của ngành xuất bản Việt Nam (thế kỷ 20), bìa sách là nơi hội tụ của những danh họa hàng đầu, biến mỗi cuốn sách thành một bức tranh nghệ thuật có giá trị độc lập.
...
Tác phẩm hội họa trên bìa sách cũ
Sưu tập sách cũ không chỉ là sưu tập tri thức, mà đối với nhiều "tay chơi" sành sỏi, đó còn là cuộc săn tìm những tác phẩm hội họa trên bìa sách. Trong giai đoạn hoàng kim của ngành xuất bản Việt Nam (thế kỷ 20), bìa sách là nơi hội tụ của những danh họa hàng đầu, biến mỗi cuốn sách thành một bức tranh nghệ thuật có giá trị độc lập.
Dưới đây là góc nhìn về thú chơi "Thưởng ngoạn bìa sách cũ" – một nét văn hóa tinh tế và đầy tính mỹ thuật.
1. Những "Bàn tay vàng" vẽ bìa sách Việt Nam
Vào thời điểm đó, chưa có công nghệ đồ họa máy tính, mọi bìa sách đều là tác phẩm vẽ tay, kẻ chữ thủ công. Những họa sỹ nổi tiếng đã thổi hồn vào bìa sách bao gồm:
* Các danh họa Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương:
Nguyễn Gia Trí, Tô Ngọc Vân, Nguyễn Tường Lân... với những bìa sách mang đậm phong cách cổ điển, thanh lịch trên các tạp chí như *Phong Hóa, Ngày Nay*.
* Giai đoạn 1954 - 1975:
- Tại miền Bắc: Các họa sỹ như Nguyễn Sáng, Bùi Xuân Phái, Mai Văn Hiến... tạo ra những bìa sách với những nét vẽ khỏe khoắn, cô đọng, mang hơi thở thời đại.
- Tại miền Nam: Những cái tên như Duy Thanh, Ngọc Dũng, Tạ Tỵ, Nguyễn Trung, Đinh Cường ... đã tạo nên một kỷ nguyên bìa sách rực rỡ với phong cách trừu tượng, lập thể và lãng mạn cực kỳ ấn tượng.
2. Nghệ thuật thưởng ngoạn: "Ngắm" và "Cảm"
Chơi bìa sách cũ là một thú chơi đòi hỏi sự tĩnh lặng. Người chơi thường không đọc ngay mà dành thời gian để **thưởng ngoạn:
* Màu sắc và Chất liệu:
Ngắm nhìn sự phai màu của thời gian trên giấy. Màu mực in ngày xưa có độ thẩm thấu đặc biệt, tạo nên những tông màu trầm ấm, "nhuốm" màu sương gió mà màu in kỹ thuật số hiện đại không bao giờ có được.
* Nghệ thuật kẻ chữ (Typography):
Mỗi tên sách là một kiểu chữ tự chế, không trùng lặp. Những nét chữ thanh đậm, bay bướm hay góc cạnh thể hiện rõ tinh thần của nội dung cuốn sách.
* Bố cục:
Cách các họa sỹ sắp xếp hình ảnh minh họa so với tên tác giả, tên nhà xuất bản tạo nên một sự cân bằng tuyệt mỹ.
3. Cách xây dựng Album và Giao lưu (Digitalizing & Networking)
Trong thời đại công nghệ, thú chơi này được nâng tầm thông qua việc lưu trữ kỹ thuật số:
* Chụp ảnh chuyên sâu:
Không chỉ chụp thẳng, người chơi thường chụp cận cảnh các chi tiết (texture) của giấy, các nét vẽ tay của họa sỹ. Ánh sáng vàng nhẹ thường được ưa chuộng để làm nổi bật vẻ cổ kính.
* Lập Album theo họa sỹ hoặc Nhà xuất bản:
Ví dụ: "Album bìa sách do Bùi Xuân Phái vẽ" hay "Bộ sưu tập bìa sách NXB Kim Đồng thập niên 60-70".
* Giao lưu cộng đồng:
Chia sẻ các tấm ảnh lên các hội nhóm như *Sách cũ & Bìa đẹp, Ký ức Sách xưa*. Đây là nơi những người cùng sở thích bình luận về phong cách vẽ của từng họa sỹ, trao đổi những bản bìa hiếm (ví dụ: bản bìa còn nguyên "áo" – dust jacket).
4. Tiếng vang của cái đẹp tĩnh lặng
* Cái đẹp của sự dang dở:
Đôi khi một chiếc bìa sách bị sờn góc, rách nhẹ lại mang đến cảm xúc mạnh mẽ hơn một cuốn sách mới tinh. Nó cho thấy hành trình của cái đẹp đi qua thời gian.
* Bìa sách là lời tựa không lời:
Nếu nội dung cuốn sách là tâm hồn, thì bìa sách chính là gương mặt. Những họa sỹ danh tiếng ngày xưa thường đọc rất kỹ tác phẩm trước khi vẽ bìa, vì vậy cái thần của cuốn sách đã được cô đọng ngay từ cái nhìn đầu tiên.
5. Hướng dẫn nhỏ cho người bắt đầu "săn" bìa đẹp
1. Tiêu chí chọn lựa:
Đừng chỉ mua sách vì tên tuổi tác giả, hãy mua vì họa sỹ minh họa. Đôi khi một cuốn sách nội dung bình thường nhưng có bìa của Tạ Tỵ hay Đinh Cường lại có giá trị sưu tầm cực cao.
2. Bảo quản:
Với những bìa sách quý, nên sử dụng màng bọc chuyên dụng để tránh ẩm mốc nhưng vẫn đảm bảo có thể ngắm nhìn được rõ nét.
3. Số hóa:
Hãy chụp ảnh lại bằng chế độ Macro để lưu giữ chi tiết. Việc làm này cũng giúp bạn dễ dàng chia sẻ và giao lưu với bạn bè quốc tế – những người cũng rất ngưỡng mộ nghệ thuật minh họa sách của Việt Nam.
Thú chơi này biến người lớn tuổi thành những "Giám tuyển nghệ thuật tại gia". Nó bồi bổ tinh thần bằng cách kết nối thị giác với những ký ức vàng son, tạo nên một sự thư thái tuyệt đối giữa cuộc sống ồn ào.
....
Truyện ngắn:
Người bạn cũ
Tiếng quạt trần ở góc hiệu sách cũ “Vô Ưu” trên đường Lê Thánh Tông quay đều đều, thả vào không gian mùi giấy ố vàng xen lẫn hương gỗ mục và vị trà quế thoang thoảng. Giữa những chồng sách cao ngất ngưởng chạm trần nhà, không gian tĩnh lặng đến mức người ta có thể nghe thấy cả tiếng sột soạt của một trang giấy cổ đang được lật qua.
Lâm đứng ở gian sách văn học dịch trước năm 1975. Mắt anh nheo lại sau gọng kính cận, ngón tay rà nhẹ qua từng gáy sách phủ bụi. Anh đang tìm một bóng ma của quá khứ: cuốn “Hoàng tử bé”do Bùi Giáng dịch, bản in năm 1973 của Nhà xuất bản An Tiêm.
Mười lăm năm qua, Lâm đã đi qua không biết bao nhiêu tiệm sách cũ từ Nam ra Bắc. Thú chơi sách cũ của Lâm không giống những đại gia săn bản giới hạn, bìa da nguyên tấm hay có chữ ký triều thần để trưng tủ kính. Lâm chơi sách để tìm lại mùi thời gianvà những mảnh hồn người gửi gắm trong đó. Với anh, mỗi vết mực loang, mỗi dòng bút bút chì ngoài lề của người đọc trước là một cây cầu nối liền hai thế giới.
Đột nhiên, từ phía bên kia của giá sách, một bàn tay khác cũng chìa ra, chạm đúng vào gáy cuốn sách mỏng màu xanh nhạt mà Lâm vừa định rút.
Lâm khựng lại. Người kia cũng khựng lại. Qua khe hở nhỏ giữa hai bao sách trên kệ, bốn mắt nhìn nhau.
“Cậu…” Lâm mấp máy môi.
Người đối diện gỡ chiếc mũ lưỡi trai, để lộ gương mặt phong sương nhưng có đôi mắt sáng rực không lẫn vào đâu được. “Lâm ‘Cận’ đúng không? Trời đất ơi!”
“Kiên ‘Khùng’!” Lâm thốt lên, suýt chút nữa làm rơi chiếc ba lô.
Mười lăm năm. Kể từ ngày bế mạc tiếng trống trường trung học phổ thông, hai người bạn thân nhất của lớp chuyên văn năm nào đã mất liên lạc khi Kiên theo gia đình định cư ở nước ngoài, còn Lâm ở lại nuôi dưỡng tình yêu lãng mạn nhưng nghèo khó với những con chữ. Họ từng là một cặp bài trùng: Lâm trầm tư, Kiên sôi nổi. Và sợi dây định mệnh thắt chặt họ ngày ấy, trớ trêu thay, chính là cuốn “Hoàng tử bé”mà hai bàn tay họ vừa chạm vào.
Ông chủ hiệu sách, một cụ già tóc bạc phơ có nụ cười hiền hậu, ý nhị rót thêm hai chén trà quế, mời hai vị khách quý ra bộ bàn ghế mây ở góc sân nhỏ ngợp bóng hoa sử quân tử.
Cuốn sách màu xanh nhạt nằm giữa bàn. Bìa sách đã sờn rách ở góc, gáy sách được khâu lại bằng chỉ thô một cách vụng về, nhưng biểu tượng cậu hoàng tử đứng trên tiểu tinh cầu B612 thì không thể phai mờ.
“Cậu về nước bao giờ? Sao lại ở đây vào giờ này?” Lâm vừa hỏi vừa nâng chén trà.
Kiên cười, ánh mắt nhìn cuốn sách đầy trìu mến: “Tớ mới bay về tuần trước để lo việc gia đình. Chiều nay chuẩn bị ra sân bay lại rồi. Tự nhiên chân rảo bước qua đây, nhớ ngày xưa hai đứa hay trốn học đi lùng sách cũ, nên ghé vào. Không ngờ…” Kiên nhìn Lâm, giọng trầm xuống. “Không ngờ lại gặp cậu ở đúng gian sách này, trước đúng cuốn sách này.”
Lâm lật nhẹ trang đầu tiên của cuốn sách. Tờ giấy gác đã ngả màu cánh gián, giòn rụm. Ở góc trên cùng bên phải, có một dòng chữ viết bằng mực Cửu Long đã nhòe đi theo năm tháng, nhưng nét chữ thanh đậm thì không thể sai vào đâu được:
“Tặng Kiên ‘Khùng’ – Giữ bông hồng của cậu cho kỹ nhé! – Lâm, mùa hạ năm 2011.”
Cả hai người cùng sững sờ. Lâm run run tay. “Đây… đây chính là cuốn sách năm đó tớ tặng cậu trước khi cậu bay sang Đức mà?”
Kiên kinh ngạc đỡ lấy cuốn sách, lật giở những trang tiếp theo. Đến trang số 45, nơi hoàng tử bé ngắm hoàng hôn bốn mươi bốn lần, có một chiếc lá phong khô dán bằng băng dính đã ố vàng.
“Đúng rồi…” Kiên thì thầm, mắt rơm rớm nước. “Năm mươi tuổi tớ dọn nhà ở Berlin, gom sách vở vào thùng, thế nào mà lúc chuyển đi Munich lại bị thất lạc mất một thùng sách quý. Tớ đã tiếc đứt ruột cuốn này suốt bao nhiêu năm. Làm sao… làm sao nó lại bay từ châu Âu về lại đúng hiệu sách cũ này ở Hà Nội được hả Lâm?”
Lâm mỉm cười, một nụ cười chứa đựng tất cả sự kỳ diệu và bí ẩn của thú chơi sách cũ.
“Sách cũ có đôi mắt và đôi chân, Kiên ạ. Người chơi sách lâu năm đều tin rằng, cuốn sách chọn người chứ người không chọn sách. Có thể ai đó đã mua lại nó ở một hội chợ đồ cũ bên Đức, rồi nó theo chân một du học sinh về Việt Nam, rồi bị bán ra vỉa hè, và cuối cùng cụ chủ tiệm Vô Ưu nhặt về đây. Nó nằm đây để đợi chúng ta.”
Buổi chiều hanh hao nắng, hai người đàn ông ngoài ba mươi ngồi bên nhau, ôn lại những kỷ niệm của một thời nghèo khó nhưng giàu mộng mơ. Ngày đó, họ gom từng tờ tiền lẻ bán giấy vụn để mua những cuốn sách rách bìa. Họ cùng khóc, cùng cười với những nhân vật văn học, và từng hứa với nhau sẽ giữ mãi đứa trẻ bên trong tâm hồn mình, như cậu hoàng tử bé bảo vệ bông hồng dưới chiếc bình thủy tinh.
Kiên nhìn đồng hồ, tiếng thở dài nuối tiếc vang lên. Đã đến giờ anh phải ra sân bay.
Kiên cầm cuốn sách lên, vuốt ve bìa sách một lần nữa rồi nhẹ nhàng đẩy về phía Lâm.
“Cậu giữ lấy nó đi, Lâm. Cậu mới là người thực sự hiểu giá trị của sự lưu giữ. Ở bên cậu, nó mới được ‘sống’.”
Lâm lắc đầu, anh đẩy cuốn sách ngược trở lại phía người bạn thân:
“Không, Kiên. Cuốn sách này đã đi một chặng đường vạn dặm, vượt qua đại dương để tìm về với cậu vào đúng ngày cậu rời đi. Nó muốn nhắc cậu rằng, dù cuộc sống bên kia có hối hả đến đâu, cậu vẫn có một quê hương, và vẫn có một đứa trẻ đang đợi cậu ở tinh cầu này. Hãy mang nó đi.”
Kiên nhìn Lâm, hiểu rằng sự kiên định của người bạn cũ chưa bao giờ thay đổi. Anh đón lấy cuốn sách, cẩn thận bọc vào chiếc khăn tay rồi bỏ vào vị trí trang trọng nhất trong túi ngực áo khoác, ngay bên trái tim mình.
“Tớ đi nhé. Hẹn mùa hạ năm sau, tớ lại về, tớ sẽ mang theo một cuốn sách cũ của Đức tặng cậu.”
“Nhớ đấy, không được thất hứa đâu!” Lâm đấm nhẹ vào vai bạn.
Kiên bước ra khỏi cửa hiệu “Vô Ưu”, bóng anh nhạt nhòa dần trong ánh hoàng hôn vàng vọt của phố thị. Lâm đứng lại bên thềm cửa, mùi sương đêm bắt đầu buông, trộn lẫn với mùi giấy cũ. Anh cười một mình, lòng ngập tràn một thứ hạnh phúc nguyên sơ.
Thú chơi sách cũ kỳ lạ là thế. Người ta bỏ tiền ra không phải để mua những trang giấy chết, mà để mua lại những cuộc hội ngộ diệu kỳ của số phận, và để biết rằng, có những giá trị dẫu qua bao dâu bể, vẫn vẹn nguyên như thuở ban đầu.
....
Truyện ngắn:
Người bạn cũ
Tiếng quạt trần ở góc hiệu sách cũ “Vô Ưu” trên đường Lê Thánh Tông quay đều đều, thả vào không gian mùi giấy ố vàng xen lẫn hương gỗ mục và vị trà quế thoang thoảng. Giữa những chồng sách cao ngất ngưởng chạm trần nhà, không gian tĩnh lặng đến mức người ta có thể nghe thấy cả tiếng sột soạt của một trang giấy cổ đang được lật qua.
Lâm đứng ở gian sách văn học dịch trước năm 1975. Mắt anh nheo lại sau gọng kính cận, ngón tay rà nhẹ qua từng gáy sách phủ bụi. Anh đang tìm một bóng ma của quá khứ: cuốn “Hoàng tử bé”do Bùi Giáng dịch, bản in năm 1973 của Nhà xuất bản An Tiêm.
Mười lăm năm qua, Lâm đã đi qua không biết bao nhiêu tiệm sách cũ từ Nam ra Bắc. Thú chơi sách cũ của Lâm không giống những đại gia săn bản giới hạn, bìa da nguyên tấm hay có chữ ký triều thần để trưng tủ kính. Lâm chơi sách để tìm lại mùi thời gianvà những mảnh hồn người gửi gắm trong đó. Với anh, mỗi vết mực loang, mỗi dòng bút bút chì ngoài lề của người đọc trước là một cây cầu nối liền hai thế giới.
Đột nhiên, từ phía bên kia của giá sách, một bàn tay khác cũng chìa ra, chạm đúng vào gáy cuốn sách mỏng màu xanh nhạt mà Lâm vừa định rút.
Lâm khựng lại. Người kia cũng khựng lại. Qua khe hở nhỏ giữa hai bao sách trên kệ, bốn mắt nhìn nhau.
“Cậu…” Lâm mấp máy môi.
Người đối diện gỡ chiếc mũ lưỡi trai, để lộ gương mặt phong sương nhưng có đôi mắt sáng rực không lẫn vào đâu được. “Lâm ‘Cận’ đúng không? Trời đất ơi!”
“Kiên ‘Khùng’!” Lâm thốt lên, suýt chút nữa làm rơi chiếc ba lô.
Mười lăm năm. Kể từ ngày bế mạc tiếng trống trường trung học phổ thông, hai người bạn thân nhất của lớp chuyên văn năm nào đã mất liên lạc khi Kiên theo gia đình định cư ở nước ngoài, còn Lâm ở lại nuôi dưỡng tình yêu lãng mạn nhưng nghèo khó với những con chữ. Họ từng là một cặp bài trùng: Lâm trầm tư, Kiên sôi nổi. Và sợi dây định mệnh thắt chặt họ ngày ấy, trớ trêu thay, chính là cuốn “Hoàng tử bé”mà hai bàn tay họ vừa chạm vào.
Ông chủ hiệu sách, một cụ già tóc bạc phơ có nụ cười hiền hậu, ý nhị rót thêm hai chén trà quế, mời hai vị khách quý ra bộ bàn ghế mây ở góc sân nhỏ ngợp bóng hoa sử quân tử.
Cuốn sách màu xanh nhạt nằm giữa bàn. Bìa sách đã sờn rách ở góc, gáy sách được khâu lại bằng chỉ thô một cách vụng về, nhưng biểu tượng cậu hoàng tử đứng trên tiểu tinh cầu B612 thì không thể phai mờ.
“Cậu về nước bao giờ? Sao lại ở đây vào giờ này?” Lâm vừa hỏi vừa nâng chén trà.
Kiên cười, ánh mắt nhìn cuốn sách đầy trìu mến: “Tớ mới bay về tuần trước để lo việc gia đình. Chiều nay chuẩn bị ra sân bay lại rồi. Tự nhiên chân rảo bước qua đây, nhớ ngày xưa hai đứa hay trốn học đi lùng sách cũ, nên ghé vào. Không ngờ…” Kiên nhìn Lâm, giọng trầm xuống. “Không ngờ lại gặp cậu ở đúng gian sách này, trước đúng cuốn sách này.”
Lâm lật nhẹ trang đầu tiên của cuốn sách. Tờ giấy gác đã ngả màu cánh gián, giòn rụm. Ở góc trên cùng bên phải, có một dòng chữ viết bằng mực Cửu Long đã nhòe đi theo năm tháng, nhưng nét chữ thanh đậm thì không thể sai vào đâu được:
“Tặng Kiên ‘Khùng’ – Giữ bông hồng của cậu cho kỹ nhé! – Lâm, mùa hạ năm 2011.”
Cả hai người cùng sững sờ. Lâm run run tay. “Đây… đây chính là cuốn sách năm đó tớ tặng cậu trước khi cậu bay sang Đức mà?”
Kiên kinh ngạc đỡ lấy cuốn sách, lật giở những trang tiếp theo. Đến trang số 45, nơi hoàng tử bé ngắm hoàng hôn bốn mươi bốn lần, có một chiếc lá phong khô dán bằng băng dính đã ố vàng.
“Đúng rồi…” Kiên thì thầm, mắt rơm rớm nước. “Năm mươi tuổi tớ dọn nhà ở Berlin, gom sách vở vào thùng, thế nào mà lúc chuyển đi Munich lại bị thất lạc mất một thùng sách quý. Tớ đã tiếc đứt ruột cuốn này suốt bao nhiêu năm. Làm sao… làm sao nó lại bay từ châu Âu về lại đúng hiệu sách cũ này ở Hà Nội được hả Lâm?”
Lâm mỉm cười, một nụ cười chứa đựng tất cả sự kỳ diệu và bí ẩn của thú chơi sách cũ.
“Sách cũ có đôi mắt và đôi chân, Kiên ạ. Người chơi sách lâu năm đều tin rằng, cuốn sách chọn người chứ người không chọn sách. Có thể ai đó đã mua lại nó ở một hội chợ đồ cũ bên Đức, rồi nó theo chân một du học sinh về Việt Nam, rồi bị bán ra vỉa hè, và cuối cùng cụ chủ tiệm Vô Ưu nhặt về đây. Nó nằm đây để đợi chúng ta.”
Buổi chiều hanh hao nắng, hai người đàn ông ngoài ba mươi ngồi bên nhau, ôn lại những kỷ niệm của một thời nghèo khó nhưng giàu mộng mơ. Ngày đó, họ gom từng tờ tiền lẻ bán giấy vụn để mua những cuốn sách rách bìa. Họ cùng khóc, cùng cười với những nhân vật văn học, và từng hứa với nhau sẽ giữ mãi đứa trẻ bên trong tâm hồn mình, như cậu hoàng tử bé bảo vệ bông hồng dưới chiếc bình thủy tinh.
Kiên nhìn đồng hồ, tiếng thở dài nuối tiếc vang lên. Đã đến giờ anh phải ra sân bay.
Kiên cầm cuốn sách lên, vuốt ve bìa sách một lần nữa rồi nhẹ nhàng đẩy về phía Lâm.
“Cậu giữ lấy nó đi, Lâm. Cậu mới là người thực sự hiểu giá trị của sự lưu giữ. Ở bên cậu, nó mới được ‘sống’.”
Lâm lắc đầu, anh đẩy cuốn sách ngược trở lại phía người bạn thân:
“Không, Kiên. Cuốn sách này đã đi một chặng đường vạn dặm, vượt qua đại dương để tìm về với cậu vào đúng ngày cậu rời đi. Nó muốn nhắc cậu rằng, dù cuộc sống bên kia có hối hả đến đâu, cậu vẫn có một quê hương, và vẫn có một đứa trẻ đang đợi cậu ở tinh cầu này. Hãy mang nó đi.”
Kiên nhìn Lâm, hiểu rằng sự kiên định của người bạn cũ chưa bao giờ thay đổi. Anh đón lấy cuốn sách, cẩn thận bọc vào chiếc khăn tay rồi bỏ vào vị trí trang trọng nhất trong túi ngực áo khoác, ngay bên trái tim mình.
“Tớ đi nhé. Hẹn mùa hạ năm sau, tớ lại về, tớ sẽ mang theo một cuốn sách cũ của Đức tặng cậu.”
“Nhớ đấy, không được thất hứa đâu!” Lâm đấm nhẹ vào vai bạn.
Kiên bước ra khỏi cửa hiệu “Vô Ưu”, bóng anh nhạt nhòa dần trong ánh hoàng hôn vàng vọt của phố thị. Lâm đứng lại bên thềm cửa, mùi sương đêm bắt đầu buông, trộn lẫn với mùi giấy cũ. Anh cười một mình, lòng ngập tràn một thứ hạnh phúc nguyên sơ.
Thú chơi sách cũ kỳ lạ là thế. Người ta bỏ tiền ra không phải để mua những trang giấy chết, mà để mua lại những cuộc hội ngộ diệu kỳ của số phận, và để biết rằng, có những giá trị dẫu qua bao dâu bể, vẫn vẹn nguyên như thuở ban đầu.
....
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét