Thứ Sáu, 5 tháng 6, 2026

Trump "tạo cơ hội" giúp Châu Âu, Nhật Bản lớn mạnh, tự cường quân sự


Dưới thời tổng thống Trump, các nước Châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc tắc tốc đầu tư khổng lồ vào quốc phòng do giảm niềm tin vào Hoa Kỳ (minh hoạ)

Cách Thuỷ

Thế giới địa chính trị năm 2026 đang chứng kiến một cuộc dịch chuyển cấu trúc an ninh lớn nhất kể từ sau Chiến tranh Lạnh. Trớ trêu thay, kiến trúc sư trưởng của sự thay đổi này không phải một chiến lược gia quân sự, mà là Tổng thống Mỹ Donald Trump với học thuyết "Nước Mỹ trên hết" (America First).


Bằng cách liên tục tạo áp lực và tìm cách giảm bớt các cam kết an ninh truyền thống, Donald Trump đã vô tình mang lại một "cơ hội trăm năm có một": cởi trói cho Liên minh Châu Âu (EU) và Nhật Bản, buộc các cường quốc này phải rũ bỏ sự phụ thuộc, đóng băng tư duy hòa bình thụ động để bước vào cuộc đua tự chủ công nghệ quốc phòng với tốc độ chưa từng thấy.

10 Lý do chính: Những đòn bẩy chiến lược từ Donald Trump

Sự dịch chuyển này không diễn ra tự nhiên, nó là kết quả trực tiếp từ 10 quyết sách và phát ngôn mang tính "dội gáo nước lạnh" của chính quyền Trump đối với các đồng minh:

1. Thường xuyên công kích và hạ thấp vai trò của NATO

Trump không ngần ngại gọi NATO là tổ chức "lỗi thời" và đặt dấu hỏi về Điều 5 (điều khoản phòng thủ tập thể). Sự hoài nghi này khiến châu Âu nhận ra họ không thể phó mặc vận mệnh quốc gia vào tâm trạng của một ông chủ Nhà Trắng.

2. Thúc ép gay gắt chỉ tiêu 2% GDP

Washington liên tục ra tối hậu thư, buộc các nước thành viên NATO và các đồng minh châu Á phải nâng mức chi tiêu quốc phòng lên tối thiểu 2% GDP, thậm chí gợi ý mức 3%. Điều này biến áp lực ngân sách thành hành động lập pháp bắt buộc tại các nước đồng minh.

3. Rút bớt và tái cấu trúc quân đội Mỹ tại Châu Âu

Việc đóng bớt các căn cứ, rút một lượng lớn binh sĩ Mỹ khỏi Đức và các khu vực bàn đạp chiến lược đã tạo ra một "khoảng trống an ninh" ngay lập tức, buộc các nước sở tại phải tự điều động lực lượng lấp vào.

4. Cắt giảm mạnh mẽ viện trợ cho Ukraine

Bằng cách giảm hoặc áp đặt các điều kiện khắt khe đối với các gói viện trợ cho Kiev, Trump đẩy châu Âu vào thế phải tự gánh vác "bức tường lửa" an ninh ngay trước cửa nhà mình, biến cuộc chiến Ukraine thành bài kiểm tra năng lực sản xuất quốc phòng của riêng EU.

5. Đe dọa rút quân và giảm lá chắn hạt nhân ở Đông Á

Đối với Nhật Bản và Hàn Quốc, những tuyên bố xem xét lại chi phí đồn trú quân sự của Trump đã chạm vào lằn ranh đỏ về an ninh. Nhật Bản hiểu rằng "chiếc ô hạt nhân" của Mỹ có thể cụp lại bất cứ lúc nào trước các mối đe dọa từ Triều Tiên hay Trung Quốc.

6. Sử dụng an ninh làm điều kiện mặc cả thương mại

Trump có tư duy thực dụng kiểu doanh nhân: muốn Mỹ bảo vệ thì phải trả tiền hoặc nhượng bộ thương mại. Tư duy này làm sụp đổ hoàn toàn khái niệm "đồng minh dựa trên giá trị chung", chuyển sang mối quan hệ "mua bán sòng phẳng".

7. Khuyến khích đồng minh tự phát triển vũ khí (Thay vì dựa vào viện trợ Mỹ)

Để giảm bớt gánh nặng tài chính cho ngân sách Mỹ, Washington bật đèn xanh cho phép Nhật Bản và các nước châu Âu tự nâng cấp các hệ thống vũ khí tấn công tầm xa – điều vốn bị giới hạn ngặt nghèo trong các hiệp ước trước đây.

8. Chính sách bảo hộ thương mại vũ khí ép buộc

Việc Mỹ ưu tiên bán vũ khí cho các đối tác chấp nhận nhượng bộ kinh tế đã thúc đẩy châu Âu (đặc biệt là Pháp và Đức) quyết tâm xây dựng các tổ hợp công nghiệp độc lập để không bị Mỹ thao túng chuỗi cung ứng khi có xung đột.

9. Tạo ra sự khó đoán định chiến lược (Strategic Unpredictability)

Chính sách đối ngoại thay đổi nhanh chóng của Trump khiến các đồng minh không thể xây dựng kế hoạch phòng thủ dài hạn dựa trên giả định "Mỹ sẽ luôn có mặt". Cách duy nhất để ổn định chiến lược là tự mình sở hữu năng lực đó.

10. Bình thường hóa việc các nước lớn tái vũ trang

Bằng cách cổ xúy cho chủ nghĩa dân tộc và sức mạnh tự thân, Trump đã vô tình "bật đèn xanh" về mặt đạo đức và chính trị, giúp Nhật Bản dễ dàng sửa đổi hiến pháp hòa bình và Đức thông qua quỹ đặc biệt 100 tỷ euro cho quân đội mà không gặp phải sự phản đối lớn từ quốc tế.
...

Sự tăng tốc của Châu Âu và Nhật Bản: Tự chủ và Hiện đại hóa

Nhờ sự "cởi trói" có phần ép buộc này, châu Âu và Nhật Bản đã biến áp lực thành động lực đột phá:

Châu Âu và mục tiêu "Chủ quyền chiến lược":

Pháp và Đức đang đẩy nhanh dự án Hệ thống không chiến tương lai (FCAS) thế hệ thứ 6, phát triển xe tăng chủ lực thế hệ mới (MGCS) và thiết lập một quỹ mua sắm quốc phòng chung của EU. Châu Âu đang dần hình thành một "quân đội chung" về mặt công nghệ, giảm sự phụ thuộc vào dòng máy bay F-35 của Mỹ.

Nhật Bản rũ bỏ "xiềng xích" hòa bình:

Tokyo đã tăng ngân sách quốc phòng lên mức kỷ lục, định hình lại học thuyết quân sự sang "năng lực phản công". Nhật Bản đang tự chủ sản xuất tên lửa hành trình tầm xa Type-12 cải tiến, hợp tác với Anh và Ý phát triển tiêm kích thế hệ mới (Global Combat Air Programme - GCAP) và đầu tư mạnh vào công nghệ phòng thủ không gian, mạng và trí tuệ nhân tạo (AI).

Kết luận: Nghịch lý mang tên Donald Trump

Bình luận về bàn cờ chính trị quốc tế lúc này, người ta thấy hiện rõ một nghịch lý địa chính trị sâu sắc: Donald Trump muốn áp dụng "America First" để giảm gánh nặng cho nước Mỹ, nhưng kết quả nhận về lại đi ngược lại lợi ích cốt lõi lâu dài của Washington.

* Vô tình đánh thức các "khổng lồ ngủ quên":

Bằng những đòn roi ngoại giao thô bạo, Trump đã kết thúc kỷ nguyên "sống ký sinh an ninh" của châu Âu và Nhật Bản. Ông buộc các quốc gia này phải trưởng thành, tự chủ và trở thành những cực quyền lực độc lập trong thế giới đa cực.

* Làm suy yếu vị thế bá chủ của Mỹ: 

Khi các đồng minh không còn cần đến sự bảo vệ tuyệt đối từ Washington, tầm ảnh hưởng chính trị và khả năng định hình luật chơi toàn cầu của Mỹ bị sụt giảm nghiêm trọng. Mỹ không còn là "người phán xử" tối cao.

* Gậy ông đập lưng ông về mặt kinh tế: 

Việc thúc đẩy các nước tự phát triển công nghệ nội địa và liên minh chéo với nhau (như trục Nhật - Anh - Ý) đã trực tiếp làm giảm thị phần và tiền bán vũ khí của các tập đoàn khổng lồ Mỹ(Lockheed Martin, Boeing, Raytheon) tại các thị trường béo bở này trong dài hạn.

Có thể nói, Donald Trump đã cho các đồng minh một cơ hội trăm năm có một để tự lực cánh sinh. Khi trật tự cũ tan rã, nước Mỹ dưới thời Trump có thể tiết kiệm được vài tỷ USD chi phí đồn trú quân sự ngắn hạn, nhưng cái giá phải trả là sự rạn nứt vĩnh viễn của hệ thống đồng minh toàn cầu và sự đánh mất độc quyền chi phối công nghệ quân sự tối cao của thế giới.

...

Chi phí quốc phòng châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc ... tăng đột biến


Giai đoạn 2025–2030, dưới áp lực địa chính trị từ các cuộc xung đột khu vực và sự thay đổi trong chính sách đối ngoại của Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump, ngân sách quốc phòng của các nước châu Âu, Anh, Nhật Bản và Hàn Quốc đang chứng kiến sự tăng trưởng vượt bậc lịch sử.

Dưới đây là tổng hợp số liệu đầu tư, chi phí quốc phòng thực tế, dự phóng giai đoạn 2025–2030 và tầm nhìn chiến lược đến năm 2050.

1. Các nước Châu Âu (Khối NATO Châu Âu và EU)

Áp lực từ cuộc xung đột Ukraine và yêu cầu khắt khe từ Washington đã buộc châu Âu phải chấm dứt thời kỳ "hưởng hòa bình hoãn" để tái vũ trang toàn diện.

* Giai đoạn 2025–2030:

- Mức chi tiêu trung bình toàn khối NATO châu Âu đã chính thức vượt qua mốc 2,5% GDPvào năm 2025 và dự kiến đạt bình quân 2,8% - 3,0% GDPvào năm 2030.

- Đức: Từ mức dưới 1,5% trước đây, Đức cam kết duy trì quỹ đặc biệt và chi ngân sách thường niên đạt 85 - 100 tỷ USD/năm(khoảng 2% - 2,2% GDP) từ nay đến 2030.

- Ba Lan:Trở thành "quán quân" chi tiêu quân sự tại châu Âu khi đẩy ngân sách lên tới 4,5% - 5% GDPgiai đoạn 2025-2026, dự kiến chi hơn 40 - 50 tỷ USD/nămcho đến năm 2030 để mua sắm khí tài hạng nặng.

Tổng chi tiêu châu Âu (2030):Dự kiến vượt 500 tỷ USD/năm.

* Dự phóng tầm nhìn 2050:

Nếu cấu trúc an ninh đa cực duy trì và sự bảo hộ của Mỹ giảm dần, châu Âu sẽ phải duy trì mức chi tiêu cứng ở mức 3,0% - 3,5% GDPđể tự chủ hoàn toàn mạng lưới phòng thủ không gian và hạt nhân (thông qua liên minh Pháp - Đức).

2. Vương quốc Anh (UK)

Anh luôn duy trì vị thế là một trong những cường quốc quân sự chi tiêu lớn nhất châu Âu và đồng minh cốt lõi của Mỹ.

* Giai đoạn 2025–2030:

- Chính phủ Anh đã vạch lộ trình tăng chi tiêu quốc phòng lên 2,5% GDPvào năm 2025 và đang hướng tới mốc 3,0% GDPvào năm 2030 để đối phó với các thách thức toàn cầu.

- Ngân sách quốc phòng Anh dự kiến tăng từ khoảng 70 tỷ USD (năm 2025) lên mức gần 100 tỷ USD/năm vào năm 2030.

- Phần lớn dòng vốn này được đổ vào dự án tàu ngầm hạt nhân lớp AUKUSvà phát triển tiêm kích thế hệ 6 Tempest(Chương trình GCAP hợp tác với Nhật và Ý).

* Dự phóng tầm nhìn 2050:

Anh dự kiến duy trì mức 3,0% GDP. Trọng tâm đầu tư dài hạn đến 2050 là xây dựng hạm đội tàu sân bay tự động hóa và các tổ hợp vũ khí năng lượng định hướng (Laser) chiến thuật.

3. Nhật Bản

Nhật Bản đang thực hiện cuộc cải tổ quân sự lớn nhất kể từ sau Chiến tranh Thế giới thứ hai, rũ bỏ hoàn toàn giới hạn chi tiêu 1% GDP cũ.

* Giai đoạn 2025–2030:

Nhật Bản đang hoàn thành kế hoạch mua sắm quốc phòng 5 năm (đến năm 2027) với tổng trị giá lên tới 320 tỷ USD.

- Ngân sách quốc phòng hàng năm của Nhật Bản đạt mốc 2% GDP(khoảng 80 - 90 tỷ USD/năm), biến nước này thành quốc gia có ngân sách quân sự lớn thứ 3 thế giới.

- Dòng vốn tập trung vào mua sắm tên lửa hành trình tầm xa (Tomahawk, Type-12 cải tiến) để sở hữu "năng lực phản công", và phát triển công nghệ tác chiến không gian/AI.

* Dự phóng tầm nhìn 2050:

Để đối trọng với sức mạnh quân sự ngày càng tăng trong khu vực, Nhật Bản dự kiến duy trì mức chi tiêu 2,0% - 2,5% GDPcho đến năm 2050. Đến thời điểm này, Nhật Bản dự kiến tự chủ 100% công nghệ phòng thủ tên lửa siêu vượt âm và sở hữu hạm đội tàu ngầm công nghệ AI thế hệ mới.

4. Hàn Quốc

Nằm cạnh một Triều Tiên hạt nhân ngày càng khó lường, Hàn Quốc không thể lơ là trong cuộc đua vũ trang.

* Giai đoạn 2025–2030:

Ngân sách quốc phòng Hàn Quốc duy trì ở mức rất cao, trung bình từ 2,5% đến 2,7% GDP.

- Chi phí quốc phòng dự kiến tăng từ khoảng 48 tỷ USD (năm 2025) lên vượt mức 65 tỷ USD/năm vào năm 2030.

- Khác với các nước khác, Hàn Quốc đổ tiền mạnh vào việc nội địa hóa sản xuất(như tiêm kích KF-21, tàu ngầm lớp Dosan Ahn Changho) và biến mình thành một "trung tâm xuất khẩu vũ khí" toàn cầu (K-Defense) cho châu Âu và Đông Nam Á.

* Dự phóng tầm nhìn 2050:

Dự kiến duy trì trong khoảng 2,5% - 3,0% GDPtùy thuộc vào tình hình bán đảo. Đến năm 2050, Hàn Quốc đặt mục tiêu tự chủ hoàn toàn hệ thống trinh sát vệ tinh lượng tử và các mạng lưới robot chiến trường tự động hóa để bù đắp cho tình trạng thiếu hụt quân số do già hóa dân số.

Bình luận xu hướng:

Giai đoạn 2025-2030 là bản lề của việc "tái cấu trúc chuỗi cung ứng". Các nước kể trên không chỉ tăng tiền, mà còn chuyển dịch dòng tiền từ việc "mua vũ khí có sẵn của Mỹ" sang "tự đầu tư nghiên cứu và sản xuất nội địa". 

Đến năm 2050, thế giới sẽ không còn phụ thuộc vào một trung tâm công nghệ quân sự là Washington, mà sẽ có ít nhất 3-4 cực công nghệ độc lập có sức mạnh tương đương.
....

Mỹ mất vị thế nói gì ai cũng "phải nghe, phải ngoan" - như giai đoạn 1945 - 2025


Việc chính quyền Tổng thống Donald Trump đẩy mạnh học thuyết "Nước Mỹ trên hết" (America First), liên tục gây sức ép thuế quan và đe dọa rút bớt cam kết an ninh đã tạo ra một phản ứng ngược bất ngờ trên bàn cờ địa chính trị toàn cầu tính đến năm 2026.

Thay vì khiến các đồng minh khuất phục, chính sách giao dịch thực dụng này đang thúc đẩy một làn sóng "tự chủ chiến lược" (Strategic Autonomy)chưa từng có tại Châu Âu và Đông Á.

Khi các quốc gia này tự xây dựng được "cơ bắp" quân sự riêng, tầm ảnh hưởng và quyền lực tối cao của Mỹ sẽ suy giảm mạnh mẽ theo một quy luật tất yếu: Khi không còn phụ thuộc vào cái ô bảo vệ, các đồng minh sẽ không còn lý do để "ngoan ngoãn" nghe lời Mỹ.

1. Sự sụp đổ của đòn bẩy "Sợ hãi và Phụ thuộc"

Trong suốt nhiều thập kỷ, quyền lực toàn cầu của Mỹ được duy trì dựa trên một khế ước ngầm: Mỹ cung cấp an ninh tuyệt đối, đổi lại các đồng minh phải nhượng bộ Mỹ về mặt chính trị, ngoại giao và ủng hộ đồng đô-la.

Tuy nhiên, việc chính quyền Trump coi an ninh như một món hàng kinh doanh – sẵn sàng dọa bỏ rơi NATO, ép tăng chi tiêu quốc phòng lên mức không tưởng (như mức 3.5% - 5% GDP), và dùng thuế quan trừng phạt chính đồng minh – đã làm tiêu tan niềm tin vào sự "bảo hộ" của Washington.

Khi Châu Âu và Nhật Bản chấp nhận chi hàng trăm tỷ USD để tự vũ trang, Mỹ mất đi hai đòn bẩy quyền lực lớn nhất:

- Mất đặc quyền "Người bảo vệ độc quyền":Mỹ không còn có thể đơn phương áp đặt ý chí lên các quyết định ngoại giao của đồng minh.

- Mất đòn bẩy kinh tế từ mua bán vũ khí: Việc ép đồng minh tự lực cánh sinh vô tình thúc đẩy họ đầu tư vào tổ hợp công nghiệp quốc phòng nội địa, trực tiếp cắt giảm thị phần và sự phụ thuộc vào các tập đoàn công nghiệp quân sự Mỹ trong dài hạn.

2. Các ví dụ minh họa cho sự "Bất tuân" và Tự chủ chiến lược

Sự không còn "ngoan ngoãn nghe lời" của các đồng minh hiện nay (năm 2026) không còn là lý thuyết, mà đang diễn ra qua các hành động cụ thể:

* Ví dụ 1: Châu Âu tự lập ngân sách quốc phòng riêng và gạt bỏ vũ khí Mỹ

Dưới khuôn khổ ReArm Europe/Readiness 2030, Liên minh Châu Âu đang huy động khoảng 800 tỷ euro cho đầu tư quốc phòng. Thay vì tiếp tục đổ tiền mua dòng máy bay F-35 hay hệ thống tên lửa Patriot của Mỹ, Pháp và Đức đang đẩy nhanh dự án Hệ thống Không chiến Tương lai (FCAS) thế hệ thứ 6 và các hệ thống phòng không nội địa nhằm loại bỏ hoàn toàn sự can thiệp kỹ thuật từ Washington. Khi Mỹ đơn phương cắt giảm viện trợ cho Ukraine và đưa ra các kế hoạch hòa bình bị coi là thiên vị Điện Kremlin, EU đã tự thông qua các gói vay hàng chục tỷ euro để tự gánh vác an ninh khu vực mà không cần chờ cái gật đầu từ Nhà Trắng.

* Ví dụ 2: Trục liên minh công nghệ Nhật Bản – Anh – Ý (Dự án GCAP)

Nhật Bản là quốc gia vốn phụ thuộc tới 97% vào nhập khẩu vũ khí từ Mỹ. Tuy nhiên, do lo ngại các rào cản chuyển giao công nghệ cao của Washington và sự khó đoán của Trump, Tokyo đã có bước đi táo bạo mang tính lịch sử: Hợp tác với Anh và Ý để phát triển dòng tiêm kích thế hệ mới GCAP. Đây là lần đầu tiên kể từ Chiến tranh Thế giới thứ hai, Nhật Bản tự phát triển một vũ khí cốt lõi mà không có sự tham gia của Mỹ. Bước đi này khẳng định Nhật Bản đang chủ động thoát khỏi sự kiềm tỏa công nghệ của Lầu Năm Góc.

* Ví dụ 3: Sự kháng cự về chính sách đối ngoại với Trung Quốc và Iran

Mỹ liên tục ép các nước châu Âu và Nhật Bản phải thiết lập một mặt trận "ngắt kết nối" (decoupling) toàn diện về kinh tế và công nghệ với Trung Quốc. Tuy nhiên, giới lãnh đạo Pháp, Đức và Nhật Bản đã thẳng thừng từ chối việc sao chép mù quáng chính sách của Trump. Họ chọn con đường "giảm rủi ro" (de-risking) và tăng cường đối thoại tự chủ với Bắc Kinh. Châu Âu hiểu rằng họ không thể vừa đối đầu với Nga ở phía Đông, vừa tự chặt đứt mạch máu kinh tế với Trung Quốc chỉ để phục vụ cho lợi ích của Washington.

3. Cái giá của sự thực dụng trần trụi

Sự suy giảm tầm ảnh hưởng của Mỹ là một "vết thương tự thương" (self-inflicted wound)do chính học thuyết thực dụng của Trump gây ra.

Bản chất nghịch lý: Trump muốn các nước bớt "ăn bám" vào Mỹ để nước Mỹ tiết kiệm tiền, nhưng ông quên mất rằng sự "ăn bám" đó chính là nguồn gốc tạo nên quyền lực bá chủ của Washington.

Khi một quốc gia tự chủ được về an ninh, năng lượng và công nghệ, họ sẽ hành xử như một cực độc lập. Vị thế của Mỹ từ một "Minh chủ" tối cao chỉ huy toàn bộ phe phương Tây, nay đang bị hạ cấp xuống thành một "đối tác thương mại lớn có vũ khí hạt nhân".

Thế giới đến năm 2030 sẽ không còn chứng kiến một Châu Âu hay Nhật Bản cúi đầu chấp nhận các điều khoản bất lợi từ Washington. Sự "cởi trói" bất đắc dĩ này đã biến các đồng minh cũ thành những chủ thể có tiếng nói bình đẳng, sẵn sàng đứng lên bảo vệ lợi ích cốt lõi của họ, ngay cả khi điều đó đi ngược lại ý muốn của Nhà Trắng.
......

Bài liên quan:
Labels:

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét

Đăng ký: Đăng Nhận xét (Atom)