Trần Hồng Phong
Nguồn gốc thần thoại và thân thế gia đình
Dưới góc độ huyền học, Giả Bảo Ngọc mang một lai lịch vô cùng kỳ ảo. Tiền kiếp của chàng là Thần Anh thị giả trên cõi trời, người đã ngày ngày lấy nước cam lộ tưới tắm cho cây tiên Giáng Châu (tiền kiếp của Lâm Đại Ngọc). Thần Anh giáng trần, mang theo viên ngọc "Thông linh bảo ngọc" vốn là hòn đá thiêng do Nữ Oa đội thạch luyện vá trời còn thừa lại ở núi Đại Hoang.
Tại cõi trần, Bảo Ngọc xuất thân trong lầu son gác tía, là cậu ấm thứ hai của phủ Vinh Quốc, cháu đích tôn được Giả mẫu (Sử Thái quân) coi như "bản mệnh" của mình. Là con trai của Giả Chính và Vương phu nhân, em trai của Quý phi Giả Nguyên Xuân, sự ra đời của Bảo Ngọc là một sự kiện chấn động khi lọt lòng đã ngậm một hòn ngọc ngũ sắc có ghi chữ. Tuy sống trong tột đỉnh vinh hoa, nhưng Bảo Ngọc chính là hòn đá "xuống cõi trần để nếm mùi phú quý" trước khi trở về với cõi không vô thủy vô chung.
* Ngoại hình và phong thái
Bảo Ngọc mang một vẻ đẹp tuấn tú, thoát tục và rực rỡ. Ngoại hình của chàng được miêu tả: "mặt như trăng rằm mùa thu, sắc như hoa xuân buổi sớm, mái tóc bằng như dao xén, lông mày rõ như mực kẻ, má như cánh hoa đào, mắt như làn sóng gợn". Phong thái của Bảo Ngọc mang đậm nét tình tứ, "lúc giận cũng như cười, dù trừng mắt vẫn có tình tứ", bề ngoài vô cùng thanh tú, đầu đội mũ kim quan dát ngọc, mặc áo chẽn màu đại hồng thêu trăm bướm lượn hoa. Khi Bắc Tĩnh vương gặp chàng cũng phải thốt lên ngợi khen là bậc "long câu phượng sồ" (ngựa rồng, phượng non).
* Tính cách, sở thích và điểm đặc biệt
Bảo Ngọc sở hữu một tính cách "ngang ngược lạ thường nhưng lại thông minh gấp trăm người khác". Điểm cốt lõi trong tư tưởng của chàng là sự đảo lộn hoàn toàn quan niệm trọng nam khinh nữ của xã hội phong kiến. Từ năm bảy tám tuổi, chàng đã có quan niệm: "Xương thịt của con gái là nước kết thành, xương thịt của con trai là bùn kết thành. Tôi trông thấy con gái thì người tôi nhẹ nhàng, khoan khoái, trông thấy con trai thì như bị phải hơi dơ bẩn vậy".
Chàng bướng bỉnh, cực kỳ chán ghét con đường khoa cử, ghét những kẻ say mê danh lợi mà chàng gọi là bọn "mọt ăn lộc", "giặc nước", "quỷ ăn lộc". Chàng thích quanh quẩn chốn khuê phòng, nâng niu, chiều chuộng bọn a hoàn, xót thương cho thân phận người phụ nữ. Tác giả đã mượn hai bài từ Tây giang nguyệt để đúc kết về chàng:
"Ngoài mặt mặc dù thanh tú
Trong lòng rác rưởi chứa đầy
Thiên hạ vô tài bậc nhất
Xưa nay bất tiếu không hai"
(Chữ "vô tài", "bất tiếu" ở đây thực chất là lời mỉa mai ngược, ý nói chàng không có cái "tài" luồn cúi chốn quan trường).
* Tài năng
Tuy lười biếng học văn bát cổ và kinh điển Nho gia để đi thi, Bảo Ngọc lại có tài năng thiên bẩm về thi ca, câu đối và cảm thụ nghệ thuật. Khi đi dạo vườn Đại Quan, dù bị cha quát mắng, chàng vẫn xuất khẩu thành thơ, đặt ra những tên gọi, câu đối cực kỳ tao nhã, ý vị như "Hữu phượng lai nghi", "Hạnh chỉ thanh phân" khiến đám gia khách phải nể phục. Chàng cũng làm thơ viếng Tứ Nương khiến Giả Chính phải thừa nhận tài năng.
Chuyện tình cảm và các mối quan hệ
* Với Lâm Đại Ngọc:
Đây là mối "duyên cây và đá" từ tiền kiếp. Họ là tri kỷ tuyệt đối, hiểu thấu tâm can nhau. Tình yêu của họ dằn vặt, đầy nước mắt, với những màn hờn dỗi, thử lòng nhau chỉ vì quá yêu và quá lo sợ rào cản phong kiến. Khi nghe tin Đại Ngọc có thể về quê, Bảo Ngọc đã phát điên ngây dại.
* Với Tiết Bảo Thoa:
Mối "duyên vàng ngọc" được người lớn sắp đặt. Bảo Thoa xinh đẹp, đoan trang, thường khuyên Bảo Ngọc lập công danh, khiến chàng kính trọng nhưng không màng tới, coi đó là những lời "tục". Cuộc hôn nhân lừa dối giữa chàng và Bảo Thoa là đỉnh điểm của bi kịch.
* Với các a hoàn:
Bảo Ngọc coi các a hoàn (Tập Nhân, Tình Văn, Bình Nhi...) không phải là kẻ ăn người ở, mà là những cô gái thanh sạch đáng nâng niu. Chàng chia sẻ tình ái với Tập Nhân, xót thương Tình Văn đến tột cùng khi nàng bị đuổi và chết, tự tay viết bài văn tế "Phù dung nữ nhi lụy" thấm đẫm huyết lệ.
* Với gia đình:
Chàng được Giả mẫu bảo bọc như mạng sống. Với cha là Giả Chính, đó là mối quan hệ đầy sợ hãi; Giả Chính coi Bảo Ngọc là kẻ "dâm đãng", "chết yểu" vì không chịu học hành, từng đánh chàng thừa sống thiếu chết.
Những tình tiết quan trọng nổi bật
* Nổi điên ném ngọc:
Ngay lần đầu gặp Đại Ngọc, thấy nàng không có ngọc, Bảo Ngọc đã nổi điên ném hòn ngọc thiêng đi, la ầm lên: "Không phân biệt được người hơn kém, thế thì bảo nó thiêng hay không thiêng!".
* Mộng du Thái Hư Ảo Cảnh:
Tại buồng Tần Khả Khanh, chàng mộng thấy tiên cảnh, xem sổ định mệnh của 12 cô gái Kim Lăng và được tiên nữ dạy chuyện "mây mưa", mở đầu cho sự giác ngộ về chữ "Tình".
* Trận đòn thừa sống thiếu chết:
Do bị gièm pha vu oan chuyện a hoàn Kim Xuyến nhảy giếng và thân thiết với con hát Tưởng Ngọc Hàm, Bảo Ngọc bị Giả Chính trói lại đánh đến nát đùi, phơi bày sự tàn nhẫn của giáo điều phong kiến.
* Mất ngọc, phát điên và bị lừa cưới vợ:
Khi viên ngọc "Thông linh" biến mất, Bảo Ngọc trở nên ngớ ngẩn, mất trí. Lợi dụng lúc này, gia đình lừa chàng cưới Bảo Thoa (nói dối là cưới Đại Ngọc) để "xung hỷ". Đêm tân hôn mở khăn che mặt, chàng mới biết mình bị lừa, trong khi Đại Ngọc vừa trút hơi thở cuối cùng.
* Đỗ cử nhân và dứt bỏ hồng trần:
Để báo hiếu cha mẹ ("không uổng ơn trời đức tổ"), Bảo Ngọc dốc sức đi thi và đỗ cử nhân thứ 7. Nhưng ngay sau đó, chàng khoác áo ra đi cùng vị hòa thượng và đạo sĩ, trả lại viên ngọc, dứt khoát bỏ lại cõi hồng trần.
Bình luận, cảm nhận
Giả Bảo Ngọc không phải là một "nam chính tài tử" hoàn hảo theo khuôn sáo văn học cổ điển, mà là một nhân vật "lệch chuẩn", một kẻ "tình si" mang tư tưởng phản kháng mãnh liệt.
Chàng hiện lên như một lời thách thức đối với chế độ phong kiến trọng nam khinh nữ và nền giáo dục Nho giáo giáo điều. Sự chán ghét khoa cử của Bảo Ngọc không phải là sự lười biếng đơn thuần, mà là sự phản tước lại một cỗ máy đúc nặn ra những con người giả dối, say mê quyền lực. Chàng tìm thấy sự thanh sạch, thuần khiết duy nhất ở những người con gái – những người bị xã hội ấy kìm kẹp và hủy hoại.
Bi kịch của Bảo Ngọc là bi kịch của một lý tưởng nhân văn sinh nhầm thời. Chàng khao khát bảo vệ cái đẹp, khao khát tự do yêu đương, nhưng lại hoàn toàn bất lực trước bàn tay sắt đá của gia tộc quyền uy (Vương phu nhân đuổi Tình Văn, Giả Chính ép cưới Bảo Thoa).
Cảm nhận sâu sắc nhất về Bảo Ngọc chính là sự giác ngộ triệt để của chàng. Tình yêu với Đại Ngọc không chỉ là tình nam nữ, mà là bấu víu cuối cùng của chàng ở cõi trần. Khi cái đẹp bị hủy diệt (Đại Ngọc chết, các chị em ly tán), viên ngọc thiêng cũng rũ bỏ ý nghĩa.
Việc Bảo Ngọc đi tu ở cuối truyện không phải là sự chạy trốn hèn nhát, mà là sự phủ định hoàn toàn một xã hội thối nát. Chàng trả nợ xong chữ "Hiếu" (thi đỗ), trả nợ xong chữ "Tình" (nước mắt), rồi rũ sạch mọi vương vấn, trở về bản ngã nguyên thủy của hòn đá vô tri, để lại cho hậu thế một tiếng thở dài thẳm sâu về sự phù du của kiếp người: *"Đời người như bóng hồ qua cửa, đầy rẫy trần duyên, rồi cũng trong nháy mắt!".
...
Mối tình xót xa mộng ảo Bảo Ngọc & Đại Ngọc
Mối tình giữa Giả Bảo Ngọc và Lâm Đại Ngọc là tâm điểm rực rỡ và đẫm lệ nhất trong kiệt tác Hồng Lâu Mộng, một mối tình bắt nguồn từ duyên nợ tiền kiếp giữa Thần Anh thị giả và cây tiên Giáng Châu: lấy nước mắt cả một đời để trả nợ tưới bón. Diễn tiến tình cảm của họ đi từ sự thân thiết ấu thơ, đến những thăm dò đầy dằn vặt, và cuối cùng thăng hoa thành một tình yêu tri kỷ sâu sắc nhưng lại kết thúc trong bi kịch tột cùng.
1. Cuộc gặp gỡ định mệnh: Cảm giác "đã từng quen"
Lần đầu tiên Đại Ngọc đến phủ Vinh, hai người vừa chạm mặt đã nảy sinh một cảm giác thân thuộc kỳ lạ. Khi Bảo Ngọc bước vào, Đại Ngọc nhìn thấy một vị công tử "mặt như trăng rằm mùa thu, sắc như hoa xuân buổi sớm" và choáng váng nghĩ bụng: "Lạ thật! Hình như ta đã gặp ở đâu rồi, sao quen mặt thế!".
Ngược lại, Bảo Ngọc nhìn thấy Đại Ngọc với "đôi lông mày điểm màu khói lạt, dường như cau mà lại không cau; đôi con mắt chứa chan tình tứ" cũng thốt lên: "Hình như tôi đã được gập cô em lần nào rồi" và khẳng định: "Tuy chưa gặp, nhưng trông mặt quen lắm, cũng coi như đã gặp nhau rồi.".
Tình huống đáng nhớ nhất ngay buổi đầu là khi Bảo Ngọc biết Đại Ngọc không có ngọc thiêng giống mình. Chàng đã "nổi ngay cơn điên, dứt viên ngọc vứt phăng đi, la ầm lên: Vật này hiếm gì mà hiếm! Không phân biệt được người hơn kém, thế thì bảo nó thiêng hay không thiêng!". Hành động đập ngọc này cho thấy Bảo Ngọc coi trọng Đại Ngọc hơn hẳn báu vật sinh mệnh của mình, đồng thời dự báo sự chán ghét của chàng đối với những giá trị vật chất giả tạo.
2. Những tháng ngày chung đụng và sự giao hòa tâm hồn
Từ nhỏ, hai người đã được Giả mẫu nuôi nấng bên cạnh, "ngày cùng chơi chung, tối cùng ngủ chung, rất là hòa thuận, thân mật như keo sơn". Tình cảm của họ nảy nở qua những sở thích thanh nhã, đặc biệt là sự đồng điệu trong văn chương.
Tình huống đọc chung Tây Sương Ký là một bước ngoặt. Bảo Ngọc mượn lời lả lơi trong sách để bóng gió tình cảm: "Tôi là người nhiều sầu, nhiều bệnh, cô là trang nghiêng nước nghiêng thành.". Đại Ngọc nghe xong mặt đỏ bừng, giả vờ giận dỗi mắng Bảo Ngọc "đem những lời lẳng lơ suồng sã lăng nhăng để khinh nhờn" mình.
Sự thấu hiểu đạt đến đỉnh cao qua hình ảnh Đại Ngọc chôn hoa (Táng hoa). Thấy hoa rụng, Đại Ngọc khóc than cho thân phận mình: "Hoa bay hoa rụng ngập trời, Hồng phai hương lạt ai người thương hoa?... Hồng nhan thấm thoắt xuân qua, Hoa tàn nguời vắng ai mà biết ai!". Bảo Ngọc ở núi bên kia nghe thấy, nghĩ đến sự mong manh của cái đẹp và cái chết tất yếu của Đại Ngọc sau này, đã đau xót đến mức "đứng ngẩn người ra, ngã vật xuống đất".
3. Sự dằn vặt tâm lý và lời tỏ tình thấu gan ruột
Tình yêu của họ bị ám ảnh nặng nề bởi thuyết "Kim Ngọc lương duyên" (duyên vàng ngọc giữa Bảo Thoa và Bảo Ngọc). Vì lễ giáo phong kiến không cho phép nam nữ tự do yêu đương, họ không dám thổ lộ trực tiếp mà phải "dùng lối vờ vẫn để thăm dò... Hai bên cứ vờ vẫn thăm dò nhau. Như vậy hai cái giả gặp nhau, nhất định sẽ lòi cái thực".
Có lần cãi nhau to vì hiểu lầm, Bảo Ngọc tức giận đập ngọc, còn Đại Ngọc vừa khóc vừa nôn mửa, cắt nát sợi dây đeo ngọc. Nhưng chính sau những dằn vặt ấy, họ mới hiểu thấu lòng nhau. Bảo Ngọc đã thốt ra những lời rút ruột rút gan khi thấy Đại Ngọc khóc:
"Quả thực em không hiểu câu ấy à? Không lẽ lòng anh gắn bó với em từ bấy lâu nay đều là nhầm cả hay sao? Ngay đến tính nết của em, anh cũng không biết chiều chuộng, chả trách ngày nào em cũng vì anh đâm ra bực tức.".
Và lời tỏ tình kinh điển nhất Bảo Ngọc vô tình nói ra khi tưởng lầm Tập Nhân là Đại Ngọc:
"Em ơi! Nỗi lòng của anh lâu nay không dám nói ra, bây giờ anh cả gan nói ra, dù chết anh cũng cam lòng! Vì em mà anh đeo bệnh, nhưng đành cứ chịu, không dám nói với ai. Chỉ khi nào em khỏi bệnh, thì may ra bệnh anh mới khỏi được. Cả trong giấc ngủ mơ màng, anh cũng không bao giờ quên được em!".
Về phần Đại Ngọc, sự thấu hiểu vô ngôn được thể hiện qua việc tặng khăn lụa cũ. Khi Bảo Ngọc bị cha đánh nhừ tử, chàng sai người mang tặng Đại Ngọc hai chiếc khăn lụa cũ dùng dở. Đại Ngọc lập tức hiểu ý chàng (rằng chàng biết nàng hay khóc nên gửi khăn để lau nước mắt), nàng xúc động viết lên đó bài thơ đẫm lệ: "Mảnh lụa giao này ơn biết mấy, Vì ai khôn xiết nỗi thương ai".
4. Bi kịch chia lìa âm dương
Gia đình họ Giả quyết định dùng kế "đánh tráo", bề ngoài cưới Đại Ngọc nhưng thực chất là cưới Bảo Thoa để "xung hỷ" cho Bảo Ngọc đang ốm ngây dại. Đại Ngọc vô tình nghe con Ngốc nói lộ chuyện Bảo Ngọc sắp lấy Bảo Thoa, tin dữ này như "sét đánh bên tai", khiến nàng hoảng loạn, nôn ra máu tươi.
Tình huống đau đớn nhất là lúc Đại Ngọc trút hơi thở cuối cùng, cô độc sầu thảm giữa lúc tiếng nhạc đám cưới Bảo Ngọc văng vẳng vọng đến. Nàng gắng gượng gọi tiếng cuối cùng: "Bảo Ngọc! Bảo Ngọc! Anh thật..." rồi trợn mắt tắt thở.
Khi Bảo Ngọc tỉnh cơn mê, biết sự thật phũ phàng, chàng ngồi phắt dậy, ngơ ngác hỏi to: "Em Lâm chết thật rồi à?" rồi khóc ầm lên, ngã vật xuống giường. Linh hồn chàng bàng hoàng phiêu bạt xuống tận âm ty mong tìm gặp nàng nhưng vô vọng. Khi có thể đi lại, chàng đến trước quan tài Đại Ngọc, "nghĩ lại khi mình chưa ốm, vẫn thường đến đây, ngày nay nhà còn kia, người đâu mất... Nhịn không được anh ta khóc òa lên... Bảo Ngọc khóc lóc chết đi sống lại.".
Chuyện tình Bảo Ngọc - Đại Ngọc: nỗi xót xa ám ảnh khôn nguôi
Tình yêu giữa Bảo Ngọc và Đại Ngọc là sự nổi loạn tuyệt đẹp chống lại khuôn mẫu "giai nhân tài tử" sáo rỗng và cuộc hôn nhân sắp đặt thực dụng của xã hội phong kiến. Bảo Ngọc hoàn toàn không màng đến sự giàu sang hay sức khỏe bề ngoài của Bảo Thoa (mối duyên "Vàng - Ngọc"), mà chỉ nhất kiến chung tình với tâm hồn tự do, thi vị, đồng điệu của Đại Ngọc (mối duyên "Mộc - Thạch"). Đại Ngọc yêu Bảo Ngọc cũng không phải vì chàng là cậu ấm quyền quý, mà vì chàng là người duy nhất thấu hiểu, trân trọng giá trị tinh thần của nàng, không bắt nàng phải gò mình vào lễ giáo Nho gia.
Đứng về mặt nghệ thuật, Tào Tuyết Cần đã khắc họa một tiến trình tâm lý vô cùng tinh tế. Tình yêu của họ không hề bằng phẳng mà đầy rẫy sự dằn vặt, nghi ngờ, rơi nước mắt – đó chính là sự biểu hiện chân thực nhất của một tình yêu lớn bị bủa vây bởi sự bấp bênh của thời đại và thân phận ăn nhờ ở đậu của người con gái. Những tình tiết như "đập ngọc", "chôn hoa", "tặng khăn lụa cũ" là những ẩn dụ xuất sắc cho khao khát bảo vệ cái đẹp và sự đồng điệu tâm hồn.
Chuyện tình Bảo - Đại để lại một nỗi xót xa ám ảnh khôn nguôi. Nó mang vẻ đẹp của một nụ hoa mong manh bị giông bão vùi dập. Tiếng gọi đứt quãng cuối cùng của Đại Ngọc: "Bảo Ngọc! Anh thật..." chứa đựng toàn bộ sự tủi hờn, uất ức và tuyệt vọng của một trái tim yêu đến kiệt cùng sinh lực nhưng lại bị lừa dối phũ phàng. Sự thức tỉnh muộn màng của Bảo Ngọc và quyết định buông bỏ hồng trần sau này chính là lời minh chứng cao nhất cho mối tình vĩnh cửu ấy: khi "tri kỷ" không còn, thì thế giới phồn hoa gấm vóc cũng chỉ là một giấc mộng trống rỗng, vô nghĩa.
....
Bài liên quan:
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét