Trần Hồng Phong
Vào một ngày trung tuần tháng ba, giữa lúc mùa xuân hoa đào rụng lả tả, Bảo Ngọc đang mải mê đọc sách dưới gốc đào bên cầu Thấm Phương thì Đại Ngọc xuất hiện. Hình ảnh của nàng được miêu tả vô cùng đặc biệt: "vai vác cái cuốc, đeo cái túi the, tay cầm cái chổi quét hoa".
Khi thấy Bảo Ngọc gom những cánh hoa đào rụng thả xuống ao, Đại Ngọc đã ngăn lại và nói lên quan điểm của mình về sự sạch sẽ: "Thả xuống nước không được đâu. Anh tưởng nước ở đây sạch à? Khi chảy đến những chỗ gần nhà người ta ở, thì nước chứa đủ hôi thối, vẫn làm hoa dơ bẩn. Ở gò đằng kia tôi đã đào một cái mả để chôn hoa. Nay ta quét hết, bỏ vào cái túi này, đem đến đấy chôn. Hoa lâu ngày hóa ra đất, như thế chẳng sạch hay sao?".
Đỉnh điểm của sự xót thương và rơi lệ diễn ra vào một ngày sau đó. Chỉ vì một hiểu lầm nhỏ (Tình Văn không chịu mở cửa), Đại Ngọc mang trong lòng nỗi u uất, buồn tủi. Nhờ cảnh "tiễn hoa" đầu hè, nàng nhặt những cánh hoa rơi rụng đem đi chôn để cám cảnh cho hoa và thương xót cho chính thân phận mình. Tại sườn núi vắng vẻ, nàng đã nghẹn ngào khóc than kể lể, ngâm bài thơ "Táng hoa từ" (Bài ca chôn hoa) vô cùng bi ai khiến Bảo Ngọc đứng nghe mà "thình lình ngã vật trên sườn núi", đứt ruột nát gan.
Dưới đây là những câu thơ rỏ máu, rỏ lệ của Đại Ngọc:
Hoa bay hoa rụng ngập trời,Hồng phai hương lạt ai người thương hoa?
"Chôn hoa người bảo ngẩn ngơ,
Sau này ta chết ai là người chôn?
Hồng nhan thấm thoắt xuân qua,
Hoa tàn nguời vắng ai mà biết ai!
Phân tích và bình luận
Tình tiết "Đại Ngọc chôn hoa" là một trong những trường đoạn mang tính biểu tượng và mang giá trị nghệ thuật cao nhất của Hồng Lâu Mộng.
* Sự đồng nhất giữa người và hoa:
Đại Ngọc khóc hoa cũng chính là đang khóc cho bản thân mình. Nàng mang một nhan sắc rực rỡ, mỏng manh, bồ liễu nhưng cũng mang số phận phù du, "sớm nở tối tàn" giống hệt như những cánh hoa xuân đào, hoa liễu.
* Triết lý về sự thanh khiết:
Hành động tự tay gom hoa, bỏ vào túi the và chôn xuống đất thể hiện một sự phản kháng ngầm đầy kiêu hãnh của Đại Ngọc. Nàng không chấp nhận để hoa trôi theo dòng nước vì sợ dính phải "hôi thối" của thế tục. Điều này phản chiếu chính nhân cách cao khiết của nàng: không chịu thỏa hiệp, không chịu để bản thân bị vấy bẩn bởi những toan tính, giả dối và thế lợi của xã hội phong kiến thu nhỏ trong phủ họ Giả.
* Dự cảm bi kịch:
Lời thơ vạch ra một quy luật tàn nhẫn của thời gian và cái đẹp: "Hồng nhan thấm thoắt xuân qua / Hoa tàn người vắng ai mà biết ai". Nó là tiếng than thở xé ruột gan của một kiếp người ý thức rất rõ về sự vô thường của sự sống và dự báo về cái chết đầy cô độc, tủi hờn của chính nàng sau này.
Cảm thông, chia sẻ và cảm nhận về nhân vật Lâm Đại Ngọc
Đọc đến đoạn Đại Ngọc chôn hoa, người đọc khó lòng kìm được sự xót xa và đồng cảm sâu sắc với thân phận của nàng.
* Nàng là hiện thân của cái đẹp bị cô lập:
Xuất thân mồ côi, phải ăn nhờ ở đậu nơi phủ Vinh xa hoa nhưng đầy rẫy sự lạnh nhạt, Đại Ngọc luôn mang trong mình mặc cảm tự ti. Tình yêu của nàng dành cho Bảo Ngọc là sợi dây níu giữ duy nhất, nhưng nó lại quá mong manh trước sức ép của gia tộc. Nàng tự giày vò mình, đa sầu đa cảm không phải vì nàng hẹp hòi, mà vì nàng quá thông minh, quá nhạy cảm, lại thiếu đi hơi ấm bảo bọc của ruột thịt.
Nước mắt của nàng rơi xuống cho hoa, thực chất là giọt nước mắt bất lực của một người con gái không thể làm chủ số phận mình.
Tuy mang tiếng là "đa nghi, hay dỗi", nhưng Đại Ngọc lại là người chân thật nhất. Nàng không biết mưu mô, không giỏi giả lả che đậy lòng mình như Tiết Bảo Thoa. Nàng vui thì cười, buồn thì khóc, yêu thì yêu đến rút ruột nhả tơ, sẵn sàng vứt bỏ mọi rào cản lễ giáo để sống đúng với tình cảm của mình. Sự mẫn cảm của nàng trước sự rụng rơi của một cánh hoa cho thấy một tâm hồn thi sĩ tráng lệ nhưng mang mầm mống của sự hủy diệt.
Cảm nhận về Đại Ngọc là sự pha trộn giữa lòng ngưỡng mộ trước một tài năng thi ca lỗi lạc, sự trân trọng một tâm hồn thanh cao tuyệt đối, và niềm thương xót vô hạn cho một "đóa phù dung" phải lụi tàn trong giông bão của một chế độ phong kiến ngột ngạt. Hình ảnh nàng vác cuốc chôn hoa mãi mãi là một tượng đài bất hủ về nỗi sầu nhân thế, một nốt ngân bi tráng tột cùng trong khúc ca mộng ảo của nền văn học cổ điển.
...
Xót xa một kiếp người tài hoa bạc mệnh
Sự đồng nhất giữa thân phận con người và cánh hoa rụng chính là nguyên nhân cốt lõi khiến hình ảnh Lâm Đại Ngọc vác cuốc đi chôn hoa (táng hoa) trở thành một trong những trường đoạn gây xúc động và ám ảnh nhất trong "Hồng Lâu Mộng". Nỗi buồn gieo vào lòng độc giả không chỉ là sự xót thương cho một cành hoa tàn, mà là sự đồng cảm với một kiếp người tài hoa bạc mệnh.
Tại sao hình ảnh Đại Ngọc chôn hoa lại gây xúc động và nỗi buồn sâu sắc?
Thứ nhất, đó là sự phản chiếu nỗi cô đơn và mặc cảm thân phận. Đại Ngọc mồ côi cha mẹ, phải đến ăn nhờ ở đậu tại phủ họ Giả nguy nga nhưng đầy rẫy sự lạnh nhạt, tính toán. Khi thấy những cánh hoa đào rụng lả tả, nàng không coi đó là vật vô tri mà thấy chính hình bóng rụng rơi, trôi dạt của đời mình:
"Hoa bay hoa rụng ngập trời,
Hồng phai hương lạt ai người thương hoa?".
Thứ hai, hành động chôn hoa thể hiện khát vọng giữ gìn sự thanh khiết đến tận cùng. Khác với những người bình thường để mặc hoa rơi xuống bùn hay trôi theo dòng nước, Đại Ngọc kiên quyết gom hoa vào túi the để đem chôn, bởi nàng sợ nước ở chốn phồn hoa chứa đầy hôi thối sẽ làm dơ bẩn cánh hoa: "Thả xuống nước không được đâu... Hoa lâu ngày hóa ra đất, như thế chẳng sạch hay sao?". Nàng khóc cho hoa cũng là khóc cho phẩm giá thanh cao của mình, kiên quyết từ chối bị vấy bẩn bởi sự ô trọc của xã hội phong kiến:
"Thân kia trong sạch muôn vàn
Đừng cho rơi xuống ngập tràn bùn nhơ".
Thứ ba, giọt nước mắt chôn hoa mang dự cảm bi thương, rợn ngợp về cái chết và sự lãng quên. Nỗi ám ảnh lớn nhất của Đại Ngọc không chỉ là cái chết, mà là sự cô độc khi nhắm mắt xuôi tay không ai đoái hoài. Nàng cất lên một câu hỏi vò xé tâm can:
"Giờ hoa rụng có ta chôn cất
Chôn thân ta chưa biết bao giờ
Chôn hoa người bảo ngẩn ngơ
Sau này ta chết, ai là người chôn?".
Lời than khóc bi ai ấy đứt ruột nát gan đến mức khi Bảo Ngọc vô tình nghe được đã hoảng hốt, đau xót thình lình ngã vật xuống sườn núi.
Thông điệp nhân sinh qua hình ảnh táng hoa
Hình ảnh Đại Ngọc chôn hoa gửi gắm một thông điệp nhân sinh sâu thẳm về quy luật vô thường của kiếp người. Cuộc đời, tuổi trẻ và cái đẹp rốt cuộc cũng mong manh, ngắn ngủi như một mùa xuân thoắt đến thoắt đi:
"Hồng nhan thấm thoắt xuân qua
Hoa tàn người vắng ai mà biết ai!".
Tác giả Tào Tuyết Cần mượn hình ảnh này để thức tỉnh con người về tính chất mộng ảo của mọi vinh hoa phú quý; dù là bậc tài sắc tuyệt trần hay sống trong lầu son gác tía, cuối cùng cũng không thể thoát khỏi lưới trần và vòng vây tạo hóa.
Đồng thời, đó cũng là bức thông điệp về sự trân trọng tận cùng đối với cái đẹp. Trong một thế giới phàm tục vô tình, cái đẹp tinh thần, sự mẫn cảm và tài năng thường bị vùi dập, lãng quên. Việc xây mộ cho hoa là đỉnh cao của lòng trắc ẩn, yêu cầu người đời phải biết đau xót, nâng niu những giá trị mỏng manh, thuần khiết nhất trước khi chúng bị bão táp cuộc đời tàn phá.
Nỗi cô đơn, đơn độc trong cuộc sống
Thông qua hình tượng Lâm Đại Ngọc, nỗi cô đơn không đơn thuần là sự thiếu vắng người thân, mà là bi kịch của một tâm hồn quá đỗi tinh tế, nhạy cảm nhưng lại lạc lõng giữa một thế giới vô tình.
* Cô đơn giữa chốn phồn hoa:
Giữa lúc mọi người trong vườn Đại Quan đang náo nức trang điểm, vui vẻ làm cờ quạt, tàn lọng bằng lụa ngũ sắc để cúng tiễn thần hoa trong tiết Mang chủng, thì chỉ riêng Đại Ngọc biến mất khỏi đám đông. Nàng lầm lũi vác cuốc, xách chổi đi khóc một mình. Điều này cho thấy nỗi cô đơn đáng sợ nhất không phải là khi ta ở một mình, mà là khi ta đứng giữa hàng vạn người ồn ào náo nhiệt nhưng không một ai thấu hiểu những rạn vỡ bên trong tâm hồn mình.
* Sự bất lực của một kiếp "ăn nhờ ở đậu":
Nỗi cô đơn của Đại Ngọc luôn đi kèm với sự tủi nhục. Nàng ý thức rất rõ thân phận bèo bọt của mình:
"Ba năm sáu chục thoi đưa /
Gươm sương dao gió những chờ đâu đây /
Tốt tươi xuân được mấy ngày /
Chốc đà phiêu dạt, bèo mây thêm sầu".
Dù mang danh là tiểu thư khuê các, nàng vẫn luôn phải nơm nớp lo sợ, rào đón từng lời ăn tiếng nói vì cảm giác mình chỉ là khách trọ mồ côi.
Nỗi cô đơn của Đại Ngọc mang tính chất hiện sinh, đại diện cho những cá nhân mang lý tưởng tự do, thanh khiết khước từ việc đồng hóa mình vào "đống bùn lầy" của xã hội thực dụng. Sự đơn độc ấy là cái giá phải trả của sự tỉnh táo và khác biệt. Nàng thà chấp nhận gặm nhấm nỗi sầu muộn:
"Một mình hiu quạnh ra ngoài buồng thêu
Giọng than chưa ngớt nghẹn ngào
Hoa tơi bời rụng, chim xào xạc bay"
còn hơn là thỏa hiệp sống giả tạo. Chôn hoa rụng, thực chất, chính là lúc con người đang chôn cất đi những ảo tưởng về một cuộc sống trọn vẹn, để đối diện trực tiếp với nỗi cô đơn vĩnh cửu của kiếp người.
...
Táng hoa cảm khúc
Vác cuốc bao the lệ ngập tràn,Thấm Phương rụng lả cánh hoa tàn.
Gom từng cánh mỏng hương phai nhạt,
Đắp mộ vùi chôn thuở hồng nhan.
Nước chảy theo dòng ra chốn dơ,
Sao bằng đất tịnh chốn hoang sơ.
Thân kia trong sạch muôn vàn nỗi,
Đâu chịu bùn nhơ vấy vết mờ.
Hoa bay hoa rụng ngập trời hoa,
Thương xót mùa xuân thấm thoắt qua.
Nay dọn cánh đào rơi lả tả,
Ngày sau ai kẻ đắp mồ ta?
Người mỏng manh như đóa mỏng manh,
Gươm sương dao gió đợi trên cành.
Thương thân gởi gấm nơi quê ngoại,
Lệ nhỏ ngùi ngùi xót phận mình.
Di Hồng công tử khóc thương hoa.
Hồng lâu mộng ảo ai người thấu,
Nước mắt ba xuân hận chửa nhòa.
***
Hình ảnh Lâm Đại Ngọc vác cuốc, đeo túi the, cầm chổi đi quét và chôn những cánh hoa đào rơi rụng bên cầu Thấm Phương là một trong những khoảnh khắc bi tráng, diễm lệ và mang tính biểu tượng cao nhất của toàn bộ tiểu thuyết Hồng Lâu Mộng.
Khát vọng giữ gìn sự thanh khiết tuyệt đối
Hành động chôn hoa (táng hoa) trước hết là sự phản kháng của một tâm hồn cao khiết trước cõi đời ô trọc. Khi thấy Bảo Ngọc định thả hoa rụng xuống ao, Đại Ngọc đã kiên quyết ngăn lại vì e sợ dòng nước sẽ chảy đến nơi có người ở, chứa đủ thứ hôi thối làm vấy bẩn cánh hoa. Nàng chọn cách gom hoa vào túi the, tự tay đào mả chôn xuống đất để hoa hóa thành đất tịnh. Điều này soi chiếu chính nhân cách của Đại Ngọc: Nàng tha thiết bảo vệ phẩm giá của mình, thà lùi vào cõi chết chứ nhất định không chịu thỏa hiệp hay để bản thân bị nhúng vào vũng bùn dơ dáy của xã hội phong kiến thu nhỏ trong phủ họ Giả ("Thân kia trong sạch muôn vàn / Đừng cho rơi xuống ngập tràn bùn nhơ").
Nỗi cô đơn và sự đồng nhất thân phận "Hồng nhan bạc phận"
Đại Ngọc không chỉ khóc cho cành hoa đào sớm nở tối tàn, mà nàng đang mượn hoa để khóc cho chính thân phận mồ côi, ăn nhờ ở đậu, như cánh bèo trôi dạt của mình. Sự tàn úa của mùa xuân đánh thức trong nàng một nỗi sợ hãi tột cùng về sự phai tàn của cái đẹp và sự bạc bẽo của kiếp người ("Hồng nhan thấm thoắt xuân qua / Hoa tàn người vắng ai mà biết ai!"). Lời than khóc xé ruột gan: "Chôn hoa người bảo ngẩn ngơ / Sau này ta chết ai là người chôn?" chính là đỉnh điểm của nỗi cô độc bủa vây lấy Đại Ngọc. Nàng ý thức rõ rệt rằng xung quanh nàng là những "gươm sương dao gió" đang chực chờ vùi dập thân gái mỏng manh.
Sự giác ngộ về cõi vô thường của kiếp nhân sinhTiếng khóc ai oán của nàng bên sườn núi đã vô tình lọt vào tai Giả Bảo Ngọc, khiến chàng công tử vốn si tình phải bàng hoàng, đau xót đến mức ngã vật xuống đất. Qua những cánh hoa rơi và lời ca bi thảm của Đại Ngọc, Bảo Ngọc nhận ra quy luật nghiệt ngã của tạo hóa: Mọi cái đẹp rực rỡ nhất, từ nhan sắc của Đại Ngọc cho đến quần phương trong viện Di Hồng, rồi cuối cùng cũng sẽ tàn lụi, không biết thuộc về ai và trôi dạt về đâu.
Hình ảnh chôn hoa không chỉ khắc họa thành công một Lâm Đại Ngọc đa sầu đa cảm, tinh tế tột bậc, mà còn là một bản tuyên ngôn bằng nước mắt về cái đẹp bị bủa vây, dự báo trước cái kết đầy bi thảm, uất ức của nàng gởi gấm giữa cõi mộng ảo "Hồng Lâu".
.....
Bài liên quan:
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét