Giới thiệu và hướng dẫn Kinh Dịch - (Trung Hoa cổ đại)

Bìa cuốn Kinh Dịch do Nhà xuất bản Hồng Đức phát hành năm 2024, 800 trang, do nhà văn, nhà nghiên cứu Ngô Tất Tố dịch và chú giải (minh hoạ)

Trần Hồng Phong

Kinh Dịch (Chu Dịch) là bộ sách bói toán kinh điển cổ xưa và uyên thâm bậc nhất trong lịch sử tư tưởng phương Đông, Trung Hoa. Kinh Dịch đứng đầu trong "Ngũ Kinh" của Nho gia và cũng là cội nguồn của Đạo gia. Khởi thủy từ việc quan sát các quy luật tự nhiên của thánh nhân thượng cổ, qua hàng nghìn năm bồi đắp, tác phẩm đã vượt thoát khỏi ranh giới của một cuốn sách bói toán thực hành để trở thành một hệ thống triết học, vũ trụ quan và nhận thức luận đỉnh cao. Thông qua hệ thống ký hiệu nhị nguyên Âm – Dương cùng 64 quẻ biến dịch, Kinh Dịch mô tả sự vận động không ngừng của vạn vật, đồng thời chỉ ra con đường tu dưỡng nhân cách, quản trị rủi ro và nghệ thuật xử thế cho con người giữa muôn trùng biến động thời cuộc. Tuy vậy, nói tóm gọn: Kinh Dịch là tác phẩm rất rất khó đọc, khó hiểu và hầu hết mọi người đều ... bỏ cuộc sau khi đọc khoảng 20 trang! 

Giới thiệu và tóm tắt Sử ký Tư Mã Thiên - (Tư Mã Thiên, Trung Quốc cổ, 145 trước công nguyên)

Bìa cuốn Sử ký Tư Mã Thiên do Nhà xuất bản Văn Học phát hành năm 2023, 892 trang (minh hoạ)

Trần Hồng Phong

(Sử ký Tư Mã Thiên) - Sử ký của Tư Mã Thiên (khoảng 145 TCN – 86 TCN) là bộ thông sử kinh điển đầu tiên của Trung Quốc, ghi chép hơn 3.000 năm lịch sử từ thời Hoàng Đế huyền sử đến đời Hán Vũ Đế. Với quy mô 130 thiên và hơn 52 vạn chữ, tác phẩm sáng tạo nên thể thức kỷ truyện hoàn chỉnh, kết hợp nhuần nhuyễn giữa giá trị sử học chuẩn xác và đỉnh cao văn học tự sự. Được Lỗ Tấn ngợi ca là "Khúc tuyệt xướng của nhà sử học, tuyệt phẩm Ly Tao không vần", Sử ký không chỉ phản ánh các biến động vương triều mà còn ngợi ca phẩm giá con người, trở thành viên ngọc sáng của văn minh nhân loại. Tôi đánh giá Sử ký tuy là sách sử nhưng lạnh lùng tuyệt bút, nội dung ly kỳ, hấp dẫn không khác gì tiểu thuyết gián điệp, với những âm mưu, thủ đoạn tranh giành vương quyền, ngôi vị kinh hoàng, khó tưởng. Từ đây, chúng ta phải thấy "khiếp sợ" sự thâm hiểm, mưu mô trí trá của người Tàu - tựa như đã là "bản chất" từ nhiều ngàn năm trước là vậy.

Hành trình Tây Trúc thỉnh kinh: khai giải sứ mệnh và triết lý về đội hình Tây Du

Thầy trò Đường Tăng trên đường thỉnh kinh, vược bao gian khó, thử thách. Trong đó, Tôn Ngộ Không chính là một "siêu sao" không thể thiếu trong đội hình (minh hoạ)

Trần Hồng Phong

(Tây du ký) - Trong tác phẩm Tây Du Ký, hành trình Tây Thiên thỉnh kinh của thầy trò Đường Tăng là một thiên trường ca sâu sắc không chỉ là thử thách lòng dũng cảm, vượt qua bao gian khó, cạm bẫy; mà còn lá thuốc thử về đức tin, trí tuệ và sự tu luyện bản ngã trong mỗi nhân vật. Có ý nào quý vị tự hỏi: nguồn gốc và ý nghĩa sâu xa khi Đường Tam Tạng nhận sứ mệnh thỉnh kinh từ cõi Phật là gì? việc thu nạp các đệ tử, tạo nên đội hình hùng mạnh và kỳ lạ như vậy nói lên điều gì? Nếu không có đại đệ tử Tề thiên đại thánh Tôn Ngộ Không, liệu Tam Tạng có thể hoàn thành được sứ mệnh thỉnh kinh nơi Tây Trúc? 

Kết nghĩa vườn đào: sắt son trọn một lời thề

Ba người Lưu Bị, Quan Vũ và Trương Phi kết nghĩa anh em, thề trọn đời cùng sống chết. Học dã tôn trọng lời thế thiêng liêng ấy (minh hoạ)

Trần Hồng Phong

(Tam quốc diễn nghĩa) - Trong toàn bộ tác phẩm Tam quốc diễn nghĩa, nếu như Tào Tháo đại diện cho "Quyền mưu", Gia Cát Lượng đại diện cho "Trí tuệ", thì ba anh em Lưu Bị, Quan Vũ và Trương Phi chính là biểu tượng tuyệt đối của chữ "Nghĩa". Khởi đầu từ một cuộc gặp gỡ tình cờ nơi quán rượu thời loạn lạc, sự kiện kết nghĩa tại vườn đào không chỉ là vạch xuất phát cho tập đoàn Thục Hán mà còn trở thành bản anh hùng ca bất tử về lòng trung thành, gắn kết ba con người khác họ thành một khối máu thịt cho đến tận hơi thở cuối cùng. Tuy vậy, quan điểm "Anh em như chân tay; vợ con như áo mặc" (nguyên văn: "Áo mặc rách còn dễ may; chân tay gãy chắp sao được?") ngày nay liệu có còn là đáng nể?

Tây Lương Nữ Quốc: Ái tình tha thiết và sự giằng xé của bậc chân tu

Nữ Vương Tây Lương nữ quốc si tình thiết tha như vậy mà Đường Tăng không chịu! Hình ảnh trong phim Tây Du Ký phiên bản 1986 của Đài CCTV Trung Quốc (minh hoạ)

Hoa Văn

(Tây Du Ký) - Tây Lương Nữ Quốc là kiếp nạn độc đáo và vương vấn nhiều cảm xúc bậc nhất trong hành trình thỉnh kinh của thầy trò Đường Tăng trong tác phẩm Tây Du Ký. Không đao to búa lớn hay yêu quái hung tợn, đây là cái bẫy khắc nghiệt về chữ "Tình" nhằm thử thách ý chí vững vàng của người tu hành. Cùng ôn lại hành trình sâu sắc và thú vị về một xã hội kỳ lạ của vương quốc nữ nhi Tây Lương, cùng vẻ đẹp và si tình của Nữ vương; mỉm cười ý nhị cho mối duyên dang dở, giằng xé tâm can của Đường Tam Tạng. Cuối cùng thử mổ xẻ giả thuyết táo bạo về sự sụp đổ lý tưởng nếu Đường Tăng "sa ngã", và nhìn lại phản ứng hài hước của ba đồ đệ trước ải sắc dục. 

Giải mã "Long trung đối sách" của Gia Cát Lượng

Có quân sư đại tài Gia Cát Lượng trong tay, Lưu Bị vẫn nhiều lần thất bại cay đắng vì chọn "nghĩa" thay "lợi". Tuy vậy, xét cho cùng thì thắng hay thua có ý nghĩa gì? hay rồi cuối cùng cũng vùi thân dưới ba tấc đất mà thôi (minh hoạ)

Trần Hồng Phong 

(Tam quốc diễn nghĩa) - Khi Lưu Bị lần đầu nghe "Long Trung đối sách" của bậc đại tài Gia Cát Lượng, ông đã oà khóc vì sung sướng và thốt lên như được "vén đám mây mù trông thấu đến trời xanh".  "Long Trung đối sách" không chỉ là một kế hoạch quân sự kiệt xuất, mà còn là bước ngoặt địa chính trị vĩ đại trong thời Tam quốc, từ đây chính thức định hình cục diện chia ba thiên hạ (thế chân vạc). Trong bức tranh thời loạn thế lúc bấy giờ, Lưu Bị đang là bên có vị thế bấp bênh nhất dù có sức mạnh của ngọn cờ chính nghĩa. 

* Giới thiệu và phân tích nhân vật Lưu Bị trong Tam quốc diễn nghĩa

Giới thiệu và tóm tắt Lộc Đỉnh Ký - (Kim Dung, Trung Quốc, 1969)

Bìa cuốn Lộc Đỉnh Ký do Nhà xuất bản Văn Học phát hành. Lộc Đỉnh Ký là tiểu thuyết thiên về chính trị cung đình, ít chất kiếm hiệp hơn so với các tác phẩm khác của Kim Dung (minh hoạ)

Trần Hồng Phong

(Lộc Đỉnh Ký) - Lộc Đỉnh Ký xuất bản giai đoạn 1969 - 1972 là tác phẩm cuối cùng và đạt tới đỉnh cao nhất trong sự nghiệp của "minh chủ kiếm hiệp" Kim Dung, nhà văn người Trung Quốc. Tác phẩm kể về hành trình lội ngược dòng kỳ diệu của Vi Tiểu Bảo – một gã thiếu niên xuất thân từ kỹ viện, không biết võ công nhưng nhờ trí thông minh, sự khôn lỏi, tàn độc và may mắn đã bước vào hoàng cung, trở thành tri kỷ của vua Khang Hi, Hương chủ Thiên Địa Hội và dẹp tan nhiều biến cố lịch sử. Một "gương thành công" bất ngờ như hoang tưởng! Lộc Đỉnh Ký không nhiều chất "kiếm hiệp" như các tác phẩm khác của Kim Dung, mà là tiểu thuyết chính trị cung đình rất sâu sắc, tuyệt bút. Một tác phẩm không thể bỏ qua, đặc biệt đối với người lớn tuổi, thích chính trị. 

Lâm Đai Ngọc chôn hoa

 

Cảnh Lâm Đại Ngọc chôn hoa là một trong những khoảnh khắc buồn bã và xúc động nhất trong toàn bộ tác phẩm Hồng Lâu Mộng. Một hình ảnh đã đi vào kinh điển. (minh hoạ)

Trần Hồng Phong

(Hồng Lâu Mộng) - Hình ảnh Lâm Đại Ngọc vác cuốc, đeo túi the, cầm chổi đi quét và chôn những cánh hoa đào rơi rụng bên cầu Thấm Phương là một trong những khoảnh khắc bi tráng, diễm lệ và mang tính biểu tượng cao nhất của toàn bộ tiểu thuyết Hồng Lâu Mộng. Nỗi cô đơn của Đại Ngọc mang tính chất hiện sinh, đại diện cho những cá nhân mang lý tưởng tự do, thanh khiết khước từ việc đồng hóa mình vào "đống bùn lầy" của xã hội thực dụng. Không ít người đọc đã rơi lệ khi chứng kiến hình ảnh một cô gái trẻ đẹp mỏng manh chôn hoa, khóc giữa trời mưa tuyết trắng xoá bão bùng.

Giới thiệu và tóm tắt Tiếu ngạo giang hồ (Kim Dung)

Tiếu ngạo giang hồ còn là "bài thơ" vô cùng hấp dẫn và kịch tính về tình yêu vượt qua ranh giới Chính - Tà giữa Lệnh Hồ Xung và người con gái thông minh xinh đẹp Nhậm Doanh Doanh (minh hoạ)

Trần Hồng Phong

(Kiếm hiệp Kim Dung) - Tiếu ngạo giang hồ là phẩm kiếm hiệp đỉnh cao của nhà văn Kim Dung, ra mắt lần đầu năm 1967. Tác giả cố ý mơ hồ hóa bối cảnh lịch sử để xây dựng một bản ẩn dụ mang tính thời đại về bản chất quyền lực và khát vọng tự do. Tiếu ngạo giang hồ xoay quanh cuộc đời chìm nổi của lãng tử Lệnh Hồ Xung — đại đệ tử phái Hoa Sơn. Giữa vòng xoáy đao kiếm tranh giành bí kíp Tịch Tà Kiếm Phổ và dã tâm thôn tính giang hồ của các thế lực chính – tà, Lệnh Hồ Xung đã trải qua biết bao đắng ngắt khi bị sư môn ruồng bỏ, các đấng "ngụy quân tử" đâm sau lưng, nhưng cũng nhờ đó mà tìm thấy tình yêu chân thành cùng Thánh cô Nhậm Doanh Doanh và học được tuyệt kỹ Độc Cô Cửu Kiếm. Một tác phẩm gối đầu giường của các fan kiếm hiệp Kim Dung tại Việt Nam.

Giới thiệu và tóm tắt Thiên long bát bộ (Kim Dung, Trung Quốc, 1966)

Bìa cuốn Thiên Long Bát Bộ xuất bản tại Sài Gòn trước năm 1975 (minh hoạ)

Trần Hồng Phong

(Thiên long bát bộ) - Tác phẩm Thiên long bát bộ là một trong những tác phẩm kiếm hiệp xuất sắc và quy mô nhất của nhà văn Kim Dung. Lấy bối cảnh thời Bắc Tống với những xung đột sắc tộc gay gắt giữa Tống, Liêu, Hạ, Đại Lý, tác phẩm không chỉ tái hiện một thế giới võ lâm hoành tráng mà còn là bản trường ca thấm đượm triết lý Phật giáo về số phận, chấp niệm và lòng từ bi của con người. Những người yêu kiếm hiệp tại Việt Nam chắc chắn không thể bỏ qua tác phẩm này, với những anh hùng Tiêu Phong, Hư Trúc, những mỹ nhân Vương Ngữ Yên, Khang Mẫn ... cùng điệp trùng tình tiết hấp dẫn, bất ngờ.

Giới thiệu và tóm tắt Thuỷ Hử (Thi Nại Am, Trung Quốc, 1370)

Thuỷ Hử đã được dịch và phát hành tại Việt Nam từ hàng trăm năm qua, và vẫn đang được liên tục tái bản. Ảnh trên là bìa sách Thuỷ Hử tập 1 (gớm 2 tập) do Nhà xuất bản Văn học phát hành năm 2026 (minh hoạ)

Trần Hồng Phong

(Thuỷ Hử) - Thủy Hử của Thi Nại Am là một trong bốn kiệt tác của văn học cổ điển Trung Hoa, không hề xa lạ với người yêu văn học tại Việt Nam. Tác phẩm lấy bối cảnh thời Bắc Tống giai đoạn "thối nát", phản ánh sâu sắc hiện thực "quan bức dân phản" thông qua hành trình tụ nghĩa của 108 hảo hán tại đầm lầy Lương Sơn Bạc. Bằng ngòi bút khắc họa nhân vật bậc thầy và ngôn ngữ bạch thoại sinh động, tác giả đã dựng lên những hình tượng bất hủ như Võ Tòng, Lâm Xung, Lỗ Trí Thâm. Mang tinh thần "Thế thiên hành đạo", Thủy Hử không chỉ là bài ca hào hùng về nghĩa khí giang hồ mà còn là khúc tráng ca đầy bi kịch về số phận con người trước sự nghiệt ngã của thời đại. 

Bảo Ngọc ân ái đầu đời với a hoàn Tập Nhân

Tập Nhân tuy là a hoàn, nhưng có được vị trí đặc biệt trong lòng cậu trai mới lớn Giả Bảo Ngọc, hai người đã có ái ân đầu đời với nhau. Tuy vậy, tâm hồn của Bảo Ngọc vẫn dành cho Đại Ngọc (minh hoạ)

Trần Hồng Phong

(Hồng lâu mộng) - Trong Hồng Lâu Mộng, tác giả Tào Tuyết Cần đã dẫn người đọc đi vào tận chốn the phòng của giới quan lại hào phú thời phong kiến Trung Quốc. Trong đó, anh chàng tuổi dậy thì mới lớn Giả Bảo Ngọc đã có màn quan hệ tình dục ái ân đầu đời với nữ a hoàn Tập Nhân lớn hơn vài tuổi. Sự việc diễn ra sau khi Bảo Ngọc tỉnh dậy từ giấc mộng du cõi Thái Hư ảo cảnh, nơi chàng được tiên cô Cảnh Ảo dạy cho chuyện "mây mưa" cùng tiên nữ Khả Khanh. Sự thức tỉnh bản năng giới tính của Bảo Ngọc đã dẫn đến một bước ngoặt trong mối quan hệ với người a hoàn thân cận nhất. 

Giới thiệu và tóm tắt Tây du ký (Ngô Thừa Ân, Trung Quốc, 1530)

Tây Du Ký là một trong Tứ đại danh tác văn học Trung Quốc, đã được dịch và giới thiệu tại Việt Nam từ rất lâu. Hầu hết mọi người đều biết về Tây du ký hoặc các nhân vật như: Tôn Ngộ Không, Đường Tăng ... (minh hoạ) 

Trần Hồng Phong 

(Tây Du Ký) - Tây Du Ký của Ngô Thừa Ân là bộ tiểu thuyết rất nổi tiếng của văn học Trung Quốc và được yêu thích tại Việt Nam từ rất lâu. Tây du ký có nội dung hấp dẫn, đến từ việc đan xen giữa những cuộc chiến đấu khốc liệt bằng võ nghệ, mưu trí với các loại yêu ma, cùng với những bài học nhân sinh sâu sắc. Tây Du Ký được vinh danh là một trong "Tứ đại danh tác" (bốn tác phẩm vĩ đại nhất) của văn học cổ điển Trung Quốc (cùng với Tam Quốc Diễn Nghĩa, Thủy Hử, và Hồng Lâu Mộng). Đỉnh cao nghệ thuật của Tây du ký là sự kết hợp xuất sắc giữa chủ nghĩa lãng mạn hoang đường và chủ nghĩa hiện thực phê phán.

* Tóm tắt chi tiết từng hồi

Sự vô thường của kiếp nhân sinh - (Hồng lâu mộng - Hồi 1)

Nữ diễn viên Trần Hiểu Húc và vai diễn để đời Lâm Bảo Ngọc trong tác phẩm điện ảnh Hồng Lâu Mộng (1987) được đánh giá là "Em Lâm" hoàn hảo nhất bước ra từ trong truyện (minh hoạ)

Cát Tường

(Hồng lâu mộng) - Hồi thứ nhất tác phẩm Hồng lâu mộng có vai trò rất quan trọng, là nền tảng tư tưởng và là chiếc chìa khóa để mở ra toàn bộ thế giới nghệ thuật đồ sộ của Hồng Lâu Mộng. Tác giả Tào Tuyết Cần mượn Hồi 1 để bày tỏ dụng ý sáng tác: giấu đi những sự việc có thực đằng sau một bức màn mộng ảo. Đồng thời, tác giả cũng bộc lộ nỗi niềm ân hận vì nửa đời long đong, không làm nên trò trống gì, vả muốn mượn ngòi bút để tôn vinh những người con gái tài giỏi trong khuê các mà ông đánh giá là mang sự hiểu biết và việc làm vượt xa đấng nam nhi.

Giả Bảo Ngọc - Biểu tượng phản kháng và bi kịch tình yêu

Bảo Ngọc và Đại Ngọc, trong tác phẩm điện ảnh Hồng Lâu Mộng phiên bản 1987, đạo diễn Hồ Mai (minh hoạ)

Trần Hồng Phong

(Hồng lâu mộng) - Giả Bảo Ngọc là nhân vật chính trong Hồng Lâu Mộng, tính cách nổi loạn, chán ghét khoa cử, luôn tôn vinh sự trong sạch của nữ giới và khinh rẻ sự thô trọc của nam nhi. Mối tình giữa Bảo Ngọc và Lâm Đại Ngọc là kết tinh của duyên nợ "mộc - thạch" từ tiền kiếp. Dù là tri kỷ thấu hiểu tâm can, tình yêu của họ lại bị lễ giáo phong kiến bóp nghẹt. Đỉnh điểm bi kịch là khi gia đình lừa Bảo Ngọc cưới Tiết Bảo Thoa, khiến Đại Ngọc uất ức khóc cạn nước mắt và tức tưởi qua đời. Số phận của Bảo Ngọc phản ánh sự thức tỉnh sâu sắc về cõi vô thường. Việc mất đi người tri kỷ Đại Ngọc khiến chàng hoàn toàn nguội lạnh với hồng trần. Cuối cùng, Bảo Ngọc cắt đứt mọi duyên nợ, khoác áo tơi đỏ bước theo nhà sư, trở về bản ngã nguyên thủy.

Giới thiệu và tóm tắt Hồng lâu mộng (Tào Tuyết Cần, Trung Quốc, 1715)

Dễ dàng tìm mua Hồng Lâu Mộng ở các nhà sách lớn tại Việt Nam. Đây là tác phẩm liên tục được tái bản rất nhiều lần trong hàng trăm năm qua (minh hoạ)

Trần Hồng Phong 

(Hồng lâu mộng) - Hồng Lâu Mộng của Tào Tuyết Cần được mệnh danh là một trong "Tứ đại danh tác" của văn học Trung Hoa (từ thời phong kiến, không liên quan gì đến chế độ chính trị hiện nay), là bức tranh phản quang chân thực bối cảnh xã hội phong kiến Trung Quốc dưới thời nhà Thanh (niên hiệu Ung Chính, Càn Long), khi nền kinh tế tự phát tư bản chủ nghĩa bắt đầu nảy mầm và đẻ ra tầng lớp thị dân với những nhu cầu thẩm mỹ mới. Thông qua sự thịnh suy của gia tộc họ Giả và câu chuyện tình bi kịch Bảo Ngọc - Đại Ngọc, tác phẩm truyền tải những tư tưởng sâu sắc:Tinh thần dân chủ và phản kháng xã hội: Tác phẩm phê phán gay gắt đời sống xã hội phong kiến chuyên chế đang mục nát, đả kích những giáo điều truyền thống đã ăn sâu bén rễ hàng ngàn năm. Từ đó, tiểu thuyết lên tiếng đòi tự do yêu đương, giải phóng cá tính, đòi quyền bình đẳng và khát khao một lý tưởng sống mới.

Người đẹp Điêu Thuyền trong vòng tay Lã Bố

"Mối tình tay ba" của người đẹp Điêu Thuyền và cha con Đổng Trác - Lã Bố là một trong những minh chứng điển hình về hiệu quả của thuật dùng "mỹ nhân kế" thời Tam quốc (minh hoạ)

Cát Tường

Trong bức tranh toàn cảnh oai hùng của Tam quốc diễn nghĩa, Lã Bố (tự Phụng Tiên) nổi lên như một điểm sáng rực rỡ nhất về sức mạnh quân sự, nhưng cũng là một hố đen sâu thẳm về nhân cách và đạo đức. Nhắc đến Lã Bố là nhắc đến một "chiến thần" vô địch thiên hạ, nhưng đồng thời cũng là biểu tượng của sự phản trắc, tư lợi và hữu dũng vô mưu.

Thân phận phụ nữ trong Tam quốc diễn nghĩa

Phụ nữ đẹp thời phong kiến thường bị coi như món hàng, vật mua vui của bậc vương quyền; không có tiếng nói trong xã hội (minh hoạ)

Cát Tường

Trong bức tranh hùng tráng và khốc liệt của Tam quốc diễn nghĩa, nơi gươm đao, mưu lược và khát vọng bá vương của nam giới ngự trị, tình yêu và thân phận người phụ nữ hiện lên như những nốt trầm bi ai, nhỏ bé nhưng cũng vô cùng sắc nét. Dưới góc nhìn nhân sinh, số phận của người phụ nữ  phản chiếu rõ rệt bản chất tàn khốc của chiến tranh và hệ tư tưởng phong kiến vốn coi thân phận nữ giới thật "bọt bèo", nhưng cũng đồng thời làm ngời sáng những phẩm chất cao đẹp của con người.

Giới thiệu và tóm tắt Tam quốc diễn nghĩa (La Quán Trung, Trung Quốc, 1330)

Tam quốc diễn nghĩa được phát hành tại Việt Nam từ đầu thế kỷ 20 và được tái bản rất nhiều lần

Trần Hồng Phong

(Tam quốc diễn nghĩa) - "Thế lớn trong thiên hạ, cứ tan lâu rồi lại hợp, hợp lâu rồi lại tan" – đó là câu mở đầu kinh điển, đồng thời cũng là tư tưởng cốt lõi thâu tóm toàn bộ 120 hồi của bộ đại tiểu thuyết lịch sử Tam Quốc Diễn Nghĩa do La Quán Trung chắp bút. Bức tranh toàn cảnh này khắc họa gần một thế kỷ đầy bi tráng của lịch sử Trung Hoa, bắt đầu từ những năm cuối thời Đông Hán suy tàn cho đến khi nhà Tấn thống nhất giang sơn. Vượt ra khỏi khuôn khổ một tác phẩm văn học, Tam Quốc Diễn Nghĩa đã trở thành một hiện tượng văn hóa có sức ảnh hưởng sâu rộng bậc nhất tại các quốc gia Đông Á, trong đó có Việt Nam.