Bác Lê bị cậu Phúc xua chó cắn vì cả gan dám gõ cửa xin ăn (minh hoạ)Cách Thuỷ
Truyện ngắn Nhà mẹ Lê của nhà văn Thạch Lam là một câu chuyện đau buồn và đen tối của xã hội Việt Nam đầu thế kỷ 20, chân dung một tội ác hiển hiện nhưng chẳng ai giải quyết hay quan tâm. Một người mẹ còm cõi nghèo đói vì bước đường cùng và gánh nặng nuôi 11 đứa con đã liều mình ghé nhà một người giàu trong làng với hy vọng được bố thí cho lon gạo về nấu cháo, dù buổi sáng đã ghé và bị đuổi đi. Qua câu chuyện, chúng tôi phân tích thêm dưới lăng kính của pháp luật ngày nay, để thấy rõ và toàn diện hơn về bản chất của cái ác. Dù ở thời đại nào, sự vô cảm là nguồn cơn của tội ác.
Tóm tắt truyện ngắn "Nhà mẹ Lê"
Truyện lấy bối cảnh tại Đoàn Thôn, một phố chợ tồi tàn nơi những gia đình ngụ cư nghèo khổ sinh sống. Tâm điểm là gia đình bác Lê – một người đàn bà thấp bé, nhăn nheo với 11 đứa con thơ dại.
Cuộc sống thường nhật: Cả gia đình sống chen chúc trong căn nhà lá nhỏ hẹp như cái ổ chó. Bác Lê nuôi con bằng việc làm thuê mướn. Những ngày có việc là những ngày "sung sướng" vì có gạo, có cơm nóng. Những ngày nắng ấm, cả xóm nghèo cùng nhau ngồi chơi, trò chuyện, tạo nên một khung cảnh ấm áp tình người dù giữa cảnh lầm than.
Cái đói ập đến: Mấy năm sau, việc kiếm ăn khó khăn hơn. Cái đói bủa vây phố huyện. Đàn con bác Lê gầy còm, nhịn đói liên tiếp. Mùa rét về, không còn ai mướn việc, sự túng quẫn đẩy bác Lê đến đường cùng.
Bi kịch đỉnh điểm: Vì thương con đói khóc, bác Lê liều mình vào nhà ông Bá giàu có trong làng để xin gạo lần nữa dù buổi sáng đã bị đuổi. Kết quả, bác bị cậu Phúc (con ông Bá) thả chó tây ra cắn nát chân.
Cái kết đau thương: Bác Lê trở về nhà trong đau đớn và cơn sốt mê sảng. Sau hai ngày vật vã với vết thương và ký ức về cuộc đời nhọc nhằn, bác qua đời. Truyện kết thúc bằng hình ảnh những đứa trẻ ngây thơ vẫn đợi mẹ về trên vỉa hè, và nỗi lo sợ mơ hồ nhưng nặng nề đè nặng lên những người hàng xóm nghèo còn sống.
Những câu văn ấn tượng (Trích nguyên văn)
Về cảnh nghèo đói: "Mùa rét thì trải ổ rơm đầy nhà, mẹ con cùng nằm ngủ trên đó, trông như một cái ổ chó, chó mẹ và chó con lúc nhúc."
Về sự tàn nhẫn của giàu nghèo: "Không lẽ ông Bá giầu có thế mà không thí cho mẹ con bác được bát gạo hay sao?"
Về nỗi đau thân phận: "Cái nghèo không biết tự bao giờ đã vào nhà bác. Lúc sinh ra bác đã thấy nó rồi, và từ đó nó cứ theo liền bác mãi."
Câu kết đầy ám ảnh: "Con Tý đang dỗ cho thằng Hy nín khóc, nói dối rằng mẹ nó đi chợ một lát rồi sẽ về. Nhưng họ biết rằng bác Lê không trở về nữa..."
.....
Cảm nhận, bình luận
Mẹ Lê: Biểu tượng của tình mẫu tử và sự nghèo khổ
Bác Lê là hiện thân của người phụ nữ nông dân Việt Nam trước Cách mạng: cần cù, chịu khó và yêu con tha thiết.
Thạch Lam không dùng mỹ từ để ca ngợi tình mẫu tử, ông mô tả nó qua hành động. Bác Lê yêu thằng Hy (đứa yếu nhất) hơn cả, bác sẵn sàng "liều mình" vào nhà ông Bá dù biết sẽ bị xua đuổi chỉ để mong có bát gạo cho con. Ngay cả khi bị chó cắn, câu đầu tiên bác thốt lên không phải là kêu đau, mà là: "Thế là mẹ con lấy gì ăn cho đỡ đói bây giờ".
Đáng buồn thay, trong cái xã hội ấy, sự lương thiện và chăm chỉ không giúp con người ta sống sót. Bác Lê chết không phải vì lười biếng, mà chết vì sự tàn nhẫn của kẻ giàu và sự bất lực của cái nghèo.
Sự đối lập giàu - nghèo
Thạch Lam xây dựng một sự đối lập gay gắt nhưng tĩnh lặng:
- Nhà ông Bá: Vàng son chói lọi, chậu sứ, câu đối thếp vàng, ấm cúng. Nhưng lòng người lại lạnh lẽo, ác độc (thả chó cắn người nghèo).
- Xóm ngụ cư: Lụp xụp, rác bẩn, mùi cát, nghèo đói nhưng lại đầy ắp tiếng cười trẻ thơ, sự sẻ chia của những người cùng cảnh ngộ (bác Đối khiêng bác Lê về, hàng xóm góp ván mọt chôn cất).
Giá trị nhân đạo và hiện thực
Tác phẩm tố cáo gián tiếp chế độ thực dân phong kiến đã đẩy con người vào đường cùng. Cái đói không chỉ là sự thiếu ăn, nó là một bóng ma lảng vảng, cướp đi mạng sống và tương lai của những đứa trẻ.
Thạch Lam viết về cái nghèo nhưng không bôi đen con người. Ông nhìn thấy sự trong ngần trong tâm hồn những đứa trẻ phố chợ và sự ấm áp của tình xóm giềng. Ông khơi gợi niềm xót thương và sự thức tỉnh lương tâm nơi người đọc trước nỗi đau của đồng loại.
Văn phong của Thạch Lam trong "Nhà mẹ Lê" vẫn giữ được vẻ nhẹ nhàng, giàu hình ảnh nhưng ẩn chứa sức công phá mạnh mẽ. Cách ông miêu tả cơn mê sảng của bác Lê trước khi chết là một đoạn văn tâm lý xuất sắc, tóm gọn cả một kiếp người chỉ thấy toàn nhọc nhằn và những niềm vui bé mọn, tội nghiệp.
Lời kết:
"Nhà mẹ Lê" không chỉ là một câu chuyện về cái đói, mà là một khúc ca bi tráng về nhân phẩm và tình yêu thương trong cảnh khốn cùng. Cái chết của bác Lê để lại một câu hỏi nhức nhối về sự công bằng và tương lai của những "đứa trẻ ổ rơm" trong một xã hội vô tình.
....
Cậu Phúc con trai ông Bá - chân dung một tội phạm
Bác Lê chết chính là do hành vi độc ác của cậu Phúc - xua cho cắn người đàn bà còm cõi, đói khổ. Đó là chuyện ngày xưa. Dưới lăng kính pháp luật hình sự Việt Nam hiện nay, hành vi của cậu Phúc (con trai ông Bá) không chỉ dừng lại ở vi phạm đạo đức mà có đầy đủ các yếu tố cấu thành tội phạm, thuộc trường hợp gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng.
Giả sử sự việc này xảy ra ở thời điểm hiện tại, cùng thử phân tích hành vi "thả chó cắn" của cậu Phúc dẫn đến cái chết của bác Lê xem có thoả dấu hiệu của một trong hai tội danh: Tội giết người hoặc Tội vô ý làm chết người hay không?
Phân tích hành vi dưới góc độ Tội giết người
Theo quy định tại Điều 123 Bộ luật hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), yếu tố cơ bản xác định tội giết người là hành vi được thực hiện một cách cố ý, có chủ đích. Bên cạnh đó, tội giết người không chỉ thực hiện bằng vũ khí (dao, súng) mà còn có thể thực hiện bằng "nguồn nguy hiểm cao độ" khác, chẳng hạn như xua chó cắn người, động vật nguy hiểm.
* Về dấu hiệu khách quan:
Cậu Phúc đã xua chó cắn bác Lê đến mức bị mất máu nhiều, chấn thương nặng, nhiễm trùng.
Tình tiết này cho thấy cậu Phúc đã sử dụng hung khí đặc biệt: Chó Tây (loại chó săn, chó chiến) được coi là một "công cụ" có khả năng gây sát thương lớn. Việc thả chó trong bối cảnh người bị hại (bác Lê) đang yếu thế, đói khát và không có khả năng tự vệ là hành vi sử dụng sức mạnh động vật để xâm phạm thân thể người khác.
Mối quan hệ nhân quả: Hành vi thả chó cắn trực tiếp dẫn đến vết thương nghiêm trọng, gây nhiễm trùng (chó độc/chó dại) và sốt cao, dẫn đến cái chết của bác Lê sau hai ngày.
* Về yếu tố chủ quan (Lỗi)
Đây là điểm mấu chốt để phân biệt giữa "Vô ý" và "Cố sát":
Lỗi cố ý gián tiếp: Cậu Phúc có thể không mong muốn bác Lê chết ngay lập tức, nhưng cậu ta biết rõ chó Tây là loài hung dữ, có thể gây thương tích nặng hoặc tử vong, nhưng vẫn có ý thức bỏ mặccho hậu quả xảy ra. Khi xua chó đuổi theo một người phụ nữ gầy yếu, cậu ta đã chấp nhận mọi hậu quả xấu nhất.
Động cơ đê hèn: Hành vi này xuất phát từ sự coi thường mạng sống con người, coi mạng người nghèo không bằng con vật. Đây là tình tiết tăng nặng "có tính chất côn đồ" hoặc "vì động cơ đê hèn".
Các điều luật áp dụng
Nếu khởi tố, cậu Phúc có thể đối mặt với:
- Tội giết người (Điều 123), với
- Tình tiết tăng nặng: Điểm n Khoản 1: Có tính chất côn đồ.
- Điểm q Khoản 1: Vì động cơ đê hèn (khinh miệt người nghèo).
> Khung hình phạt: Phạt tù từ 12 năm đến 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình.
Trường hợp ít nghiêm trọng hơn: Tội vô ý làm chết người (Điều 128)
Đây là trường hợp cậu Phúc chứng minh được mình chỉ định "đuổi đi cho vui" hoặc không ngờ chó lại cắn chết người. Tuy nhiên, với loại chó dữ và sự hung hãn được mô tả trong truyện, rất khó để áp dụng khung này.
Bình luận và đánh giá
* Bản chất của "vũ khí" trong tay kẻ ác
Trong thế giới của Thạch Lam, con chó Tây không chỉ là vật nuôi, nó là cánh tay nối dài của cường hào ác bá. Dưới góc độ pháp lý hiện nay, con vật lúc này được coi là "phương tiện phạm tội". Việc dùng thú dữ tấn công người xin ăn là hành vi vi phạm nghiêm trọng quyền sống của con người (Điều 19 Hiến pháp).
* Trách nhiệm dân sự (Bồi thường thiệt hại)
Ngoài hình phạt tù, theo Bộ luật Dân sự 2015, phía ông Bá và cậu Phúc sẽ phải bồi thường:
- Chi phí cứu chữa trước khi chết.
- Chi phí mai táng.
- Nghĩa vụ cấp dưỡng: Đây là điểm đau xót nhất. Theo pháp luật, người gây ra cái chết cho bác Lê sẽ phải cấp dưỡng nuôi 11 đứa con của bác cho đến khi chúng trưởng thành (18 tuổi).
Kết luận
Nếu có sự can thiệp của pháp luật hiện đại, cậu Phúc chắc chắn sẽ phải trả giá bằng một bản án tù nghiêm khắc. Bi kịch của mẹ con bác Lê sẽ được giải quyết bằng việc cưỡng chế bồi thường, giúp 11 đứa trẻ không phải ngồi vỉa hè đợi mẹ trong vô vọng.
Tuy nhiên, cái hay và cái đau của văn học Thạch Lam chính là sự bất lực của công lý thời bấy giờ. Pháp luật trong truyện là thứ vàng son trong nhà ông Bá, còn người nghèo như bác Lê chỉ có "lá lốt dịt vết thương" và một chiếc "quan tài mọt".
Than ôi. Phân này cũng chẳng qua là viết "cho vui", "chém gió" mà thôi. Chứ cho dù là thời nào, điều quan trọng nhất là pháp luật phải thật sự nghiêm minh, được tôn trọng và thực thi. Thiết nghĩ thời điểm xảy ra cầu chuyện Nhà mẹ Lê, dù là thời Pháp thuộc, không có nghĩa là hoàn toàn không có pháp luật, kẻ giết người không bị trừng phạt.
....
Một cuộc đánh cược bằng mạng sống, không nên hy vọng vào lòng tốt của kẻ giàu
Hành động bác Lê liều mình quay lại nhà ông Bá lần thứ hai trong một ngày là một chi tiết đắt giá, chứa đựng toàn bộ sự bi thảm của thân phận con người và sự đứt gãy giữa lòng tốt với thực tại xã hội.
Dưới đây là những cảm nhận liên quan đến chi tiết này:
1. Niềm tin tội nghiệp: Khi hy vọng là thứ duy nhất còn sót lại
Bác Lê tin rằng ông Bá có thể bố thí, không phải vì bác tin vào lòng tốt của ông ta, mà vì bác buộc phải tin.
Sự suy luận của kẻ nghèo: Bác nhìn vào sự xa hoa (câu đối vàng chói, chậu sứ) rồi tự nhủ: "Không lẽ ông Bá giàu có thế mà không thí cho mẹ con bác được bát gạo hay sao?". Đây là một lô-gic rất người: người có quá nhiều chắc sẽ không tiếc một chút vụn rơi.
Điểm tựa cuối cùng: Khi 11 đứa con đang lả đi vì đói, niềm tin này là cái phao cuối cùng. Nếu không tin vào điều đó, bác Lê sẽ phải đối diện với sự thật là con bác sẽ chết. Bác thà tin vào một sự tử tế không tồn tại còn hơn chấp nhận sự bất lực của chính mình.
2. Bản chất của chuyến đi: Một cuộc đánh cược bằng mạng sống
Chuyến đi ấy không đơn thuần là đi xin gạo, đó là một cuộc "thử sai" với tử thần.
Sự đối lập nghiệt ngã: Bác Lê mang theo bụng đói và tình mẫu tử để đối diện với sự no đủ và lòng ác độc. Bác bước vào nhà ông Bá với tư thế của một người đi cầu sự sống, nhưng thực chất lại bước thẳng vào họng súng (hoặc ở đây là hàm răng chó Tây).
Cái giá của bát gạo: Trong xã hội ấy, khoảng cách giữa bậc thềm nhà giàu và vỉa hè người nghèo không chỉ là vài bước chân, mà là ranh giới của sự sống và cái chết. Bát gạo mà bác hy vọng có được có giá bằng chính mạng sống của bác.
3. Sự tàn nhẫn của số phận
Thạch Lam đã đẩy bi kịch lên đến tận cùng khi biến hy vọng thành tác nhân gây ra cái chết.
Nghịch lý đau đớn: Thông thường, hy vọng giúp con người sống sót. Nhưng ở đây, chính hy vọng đã "giết" bác Lê. Nếu bác không hy vọng, bác đã ở nhà ôm con, có lẽ cả nhà vẫn đói, nhưng bác chưa chết ngay. Chính niềm tin vào lòng nhân đạo của giai cấp thống trị đã dẫn dắt bác đến cõi tử.
Cái chết của tình mẫu tử: Bác Lê chết trong khi vẫn còn dằn vặt về việc không có gì cho con ăn. Đó là cái chết không nhắm mắt. Chuyến đi cứu con thành chuyến đi tiễn biệt, để lại 11 đứa con bơ vơ giữa cuộc đời còn tàn nhẫn hơn cả con chó Tây nhà ông Bá.
Đọc đến đoạn này, người đọc không khỏi thấy nghẹn đắng. Ta đau cho bác Lê một, thì giận cậu Phúc và ông Bá mười.
Sự lạnh lùng của cái giàu: Câu nói "Hễ vào nữa thì cậu ấy thả chó ra cắn" không phải là lời dọa suông, đó là bản chất của một tầng lớp coi rẻ đồng loại.
Bài học về lòng nhân ái: Câu chuyện nhắc nhở rằng lòng tốt không phải lúc nào cũng tồn tại ở nơi có nhiều vật chất nhất. Đôi khi, những người cùng khổ mới là người biết xót thương nhau, còn kẻ sống trong nhung lụa lại bị che lấp bởi sự ích kỷ đến tàn bạo.
Than ôi. Chuyến đi của bác Lê là minh chứng cho việc: Khi một xã hội không còn lòng trắc ẩn, thì ngay cả nỗ lực sinh tồn tử tế nhất của con người cũng có thể trở thành một bản án tử hình.
Bạn có nghĩ rằng nếu bác Lê gặp được ổng Bá (cha cậu Phúc) kết cục của câu chuyện sẽ khác đi không? Hay chính cái giàu đã làm tha hóa lòng người, cậu Phúc hay ổng Bá thì cũng vậy thôi? Thông điệp của Thạch Lam thì đã rõ: Không nên hy vọng vào lòng tốt của kẻ giàu!
.....
Bài liên quan:
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét