Chàng ngốc nhờ được kiện mà đổi đời. Nhưng mấy ai may mắn được như vậy (minh hoạ)
Cách Thuỷ
Chàng ngốc được kiện là một truyện trong tập truyện rất nổi tiếng Kho tàng truyện cổ tích Việt Nam của tác giả Nguyễn Đổng Chi. Câu chuyện kể về một anh chàng nghèo khổ, bị người đời xem là "ngốc". Đã ngốc, chàng ta còn sống trong một đất nước gì mà đi đâu cũng đụng người lừa đảo, xấu xa. Quái lạ là dù rất hiền lành thật thà, ai cũng rắp tâm lừa dối hãm hại chàng ta như thể là bản năng sống của họ. Cuối cùng may mắn thay, chàng ngốc thoát nạn trong gang tấc nhờ được nhà vua tin rằng anh ta có ý định dâng "ngọc quý" cho mình. Dù vua xử án chẳng có chứng cứ gì, toàn suy đoán nhảm, nhưng ... cấm cãi! Chàng ngốc đã đổi đời. trở nên giàu có và "khôn ngoan". Liệu đây có phải là nhân quả "ở hiền gặp lành" như quan niệm tốt đẹp của người Việt chúng ta?
Nội dung truyện "Chàng ngốc được kiện"
Ngày xưa có anh chàng nghèo khổ không nhà không cửa, không cha không mẹ, tính ngốc nghếch, nên người ta gọi là chàng Ngốc. Anh đi ở với một nhà trọc phú, làm quần quật suốt ngày này sang ngày khác không biết mệt. Trọc phú thấy anh khỏe mạnh dễ sai, nên sau năm năm, lúc anh ngửa tay đòi tiền công, hắn bèn dỗ dành anh làm thêm năm năm nữa. Nghe những lời ngon ngọt của hắn, anh lại vui lòng ở thêm một thời hạn mới. Lại năm năm nữa trôi qua. Thấy anh đòi tiền ông để về, trọc phú lại dỗ:
– Thầy trò mình biết nhau đã lâu, chia tay không nỡ. Thôi! Mày cứ ở với tao năm năm nữa đi! Sau năm năm tao sẽ trả cho mày luôn cả mười lăm năm là ba nén vàng. Lúc đó thì mày sẽ trở nên giàu có.
Nghe bùi tai, anh lại đổ sức đổ lực ra làm việc cho hắn thêm năm năm. Lần này hết hạn, anh nhất định đòi chủ trả công để về. Trọc phú dỗ mấy cũng không nghe, bèn mang ba nén vàng ra trả, chàng Ngốc được vàng hý hửng cầm đi, không biết rằng đó là ba nén vàng giả mà trọc phú cố ý thửa, để lật lừa tiền công.
Kho tàng truyện cổ tích Việt Nam - "đại từ điển" tâm hồn Việt
Kho tàng truyện cổ tích Việt Nam của giáo sư Nguyễn Đổng Chi là một công trình đồ sộ hội tụ toàn bộ trí tuệ dân gian của cha ông ta qua hàng nghìn năm. Đây không chỉ là một tập hợp các câu chuyện kể, mà là một công trình nghiên cứu văn hóa, dân tộc học có quy mô vĩ đại nhất từ trước đến nay tại Việt Nam.
Những số liệu ấn tượng "biết nói"
Để hình dung sự đồ sộ của công trình này, hãy nhìn vào những con số thống kê sau:
- 25 năm: Thời gian ròng rã tác giả đi thực tế và biên soạn.
- 2.000 trang: Độ dày trung bình của bộ sách (thường chia làm 5 tập).
- 201 đơn vị truyện chính: Được tuyển chọn kỹ lưỡng, đại diện cho mọi mảng đề tài từ nguồn gốc sự vật, cổ tích thần kỳ đến cổ tích sinh hoạt.
- Hàng nghìn dị bản: Tác giả đã khảo sát một lượng bản kể khổng lồ để tìm ra mạch truyện logic và giàu giá trị nhân văn nhất.
- Hơn 1.000 ghi chú khảo dị: So sánh sự tương đồng và khác biệt giữa cổ tích Việt Nam với cổ tích của các dân tộc khác như Trung Quốc, Ấn Độ, Pháp, Nga...
- Hơn 100 trang khảo luận: Phần mở đầu của bộ sách là một tiểu luận khoa học sâu sắc về định nghĩa, phân loại và giá trị của truyện cổ tích.
Ngày xưa có anh chàng nghèo khổ không nhà không cửa, không cha không mẹ, tính ngốc nghếch, nên người ta gọi là chàng Ngốc. Anh đi ở với một nhà trọc phú, làm quần quật suốt ngày này sang ngày khác không biết mệt. Trọc phú thấy anh khỏe mạnh dễ sai, nên sau năm năm, lúc anh ngửa tay đòi tiền công, hắn bèn dỗ dành anh làm thêm năm năm nữa. Nghe những lời ngon ngọt của hắn, anh lại vui lòng ở thêm một thời hạn mới. Lại năm năm nữa trôi qua. Thấy anh đòi tiền ông để về, trọc phú lại dỗ:
– Thầy trò mình biết nhau đã lâu, chia tay không nỡ. Thôi! Mày cứ ở với tao năm năm nữa đi! Sau năm năm tao sẽ trả cho mày luôn cả mười lăm năm là ba nén vàng. Lúc đó thì mày sẽ trở nên giàu có.
Nghe bùi tai, anh lại đổ sức đổ lực ra làm việc cho hắn thêm năm năm. Lần này hết hạn, anh nhất định đòi chủ trả công để về. Trọc phú dỗ mấy cũng không nghe, bèn mang ba nén vàng ra trả, chàng Ngốc được vàng hý hửng cầm đi, không biết rằng đó là ba nén vàng giả mà trọc phú cố ý thửa, để lật lừa tiền công.
Còn anh khi có tiền trong tay liền định bụng trẩy kinh, ngao du một phen cho thỏa lòng ao ước. Đi được mấy trạm, anh gặp một người thợ bạc, hai người làm quen trên một đoạn đường. Người thợ bạc hỏi anh làm gì và đi đâu, anh không giấu giếm một tý nào cả, nhân đưa ba nén vàng ra khoe. Người thợ bạc cầm lấy vàng biết ngay là vàng giả, nhưng thấy anh ngu ngốc, hắn ta mới nghĩ đến việc lợi dụng. Hắn bảo anh:
- Ở chốn kinh thành, trừ các nhà quyền quý không kể, còn những bọn như chúng ta cầm vàng rất khó mua bán. Sao anh không đổi ra bạc, đi đến đâu cũng tiêu được. Sẵn tôi có bạc đây, anh có muốn tôi đổi hộ cho, cứ một nén vàng ăn hai nén bạc. Muốn không?
Chàng Ngốc thấy hắn bàn có lý, liền khẩn khoản nhờ đổi hộ. Không ngờ, đây chỉ là sáu miếng chì được đúc thành sáu thỏi rất khéo, nhưng cả đời anh nào biết mặt mũi vàng bạc là cái gì đâu, nên vui vẻ cầm lấy mà tiếp tục lên đường.
Đi đến một nơi khác, anh gặp một người hàng giấy bèn cũng lân la làm quen, và nhân vui miệng anh kể rõ lai lịch số bạc cùng ý định trẩy kinh của mình cho người bạn đường biết. Người hàng giấy nhìn thấy mấy nén bạc biết là của giả, nhưng đang lúc cần chì, hắn bèn gạ đổi một nghìn tờ giấy lấy sáu nén “bạc” của anh. Hắn chỉ vào thứ giấy lụa gió nói:
- Đây là thứ lụa đẹp nhất gọi là “lụa đinh kiến”, quý lắm, tôi mang đến đâu người ta cũng tranh nhau mà mua. Anh cứ mang đến kinh mà bán, mỗi một vuông lấy một quan thì tha hồi là tiền.
Nghe bùi tai, chàng Ngốc lấy sáu nén bạc ra đổi và mang nghìn tờ giấy đi. Đến một trường học, anh thấy có mấy người học trò đang chơi một cái chong chóng làm bằng những mẩu giấy xanh đỏ rất đẹp mà anh chưa trông thấy bao giờ. Anh chen vào đám đông để xem và hỏi:
– Cái gì thế này?
Một người học trò nói đùa:
– Đây là cái “thiên địa vận”, dùng nó có thể thông thiên đạt địa, mọi việc trên thế gian việc gì cũng hay biết trước, quý không nói hết.
Thấy anh có vẻ thèm thuồng món đồ chơi đặc biệt, bọn chúng lại tán:
– Anh có thích cái “thiên địa vận” này không? Nếu anh muốn mua chúng tôi cũng bán, nhưng phải nhiều tiền mới được!
Chàng Ngốc rất say mê về sự mầu nhiệm của cái “thiên địa vận” nên cố vật nài:
– Tôi không có tiền, chỉ có một ngàn “lụa đinh kiến” đây, mong các anh đổi cho tôi.
Bọn học trò nhìn thấy đệp giấy thì không còn gì mừng hơn, nên cuộc trao đổi giải quyết rất chóng vánh.
Chàng Ngốc cầm cái “thiên địa vận” ra đi, trong lòng khấp khởi mừng thầm, vì nghĩ rằng mình sẽ có lúc thông thiên đạt địa và được mọi người kính phục. Anh lại tiếp tục cuộc hành trình. Qua một cánh đồng rộng, thấy một đám trẻ chăn trâu đang ngồi chơi ở vệ đường, chúng nó bắt được một con niềng niễng lớn, có đôi cánh xanh đỏ trong rất đẹp và kỳ lạ. Tò mò, anh dừng lại rồi sán vào xem. Bọn chăn trâu không cho xem, chúng bịa ra cho anh hốt:
– Đây là “ngọc lưu ly”, đeo nó vào người về mùa hè thì mát, về mùa đông thì ấm, vô cùng quý giá, chưa chắc đức hoàng đế đã có được.
Chàng Ngốc không ngờ lại có thứ của quý đến nỗi vua cũng không làm gì có, mới đưa cái “thiên địa vận” của mình ra xin đổi. Bọn trẻ thấy có món đồ chơi đẹp liền bằng lòng ngay. Chúng nó bỏ con niềng niễng vào trong một cái túi vải con, thắt miệng túi lại và dặn anh:
– Lúc nào về đến nhà hãy mở ra xem, nếu không, ngọc nó bay lên trời là mất toi đó.
Được ngọc lưu ly, chàng Ngốc bụng bảo dạ: – “Ta may mắn được hòn ngọc quý mà vua cũng chẳng có. Âu là khi đến kinh, ta đem dâng lên vua, chắc là vua phải thích”. Anh nghĩ sao làm vậy, cho nên qua ngày hôm sau, đến kinh đô, anh lập tức tìm vào hoàng cung quyết gặp mặt vua để dâng ngọc. Bọn lính gác cửa Ngọ môn thấy có một người ăn mặc rách rưới đòi yết kiến thiên tử thì nhất định không cho vào. Chàng Ngốc kể lể:
– Tôi đi ở mười lăm năm được ba nén vàng, rồi sáu nén bạc, rồi một ngàn lụa đinh kiến, rồi cái thiên địa vận, mới đổi được hòn ngọc lưu ly này đem dâng hoàng đế.
Vừa khi có một ông quan đại thần sắp sửa vào chầu vua, nghe anh nói thế thì vội chạy lại bảo anh đưa ngọc cho mình xem trước rồi sẽ đưa vào gặp vua. Anh lấy túi vải đưa ra. Không ngờ, khi ông quan vừa mở cái túi thì con niềng niễng đã bay vụt lên trời, không làm sao bắt được. Thấy thế, chàng Ngốc vội nắm lấy áo ông quan kêu khóc ầm ĩ, nhất định bắt đền cho được. Bọn lính xúm lại lôi anh ra, anh kêu to lên và quyết nằm vạ. Việc đến tai vua, vua cho dẫn chàng Ngốc vào hỏi đầu đuôi câu chuyện, Ngốc tâu:
– Tôi đi ở mười lăm năm được ba nén vàng, rồi sáu nén bạc, rồi một ngàn lụa đinh kiến, rồi cái thiên địa vận, mới đổi được hòn ngọc lưu ly này định đem dâng, thì vì ông này nên nó đã đi mất rồi.
Hỏi mấy lần, anh cũng chỉ đáp có mỗi câu như thế và chỉ vào viên đại thần mà khóc.
Cuối cùng vua phán:
– Tên dân này đưa hòn ngọc lạ với ý định tốt dâng ta. Để mua được viên ngọc, hắn đã tốn bao nhiêu công sức và tiền tài. Vậy kẻ làm mất ngọc không những có tội với ta mà còn phải bồi thường cho hắn đủ số vàng bạc, v.v… Về phần ta, ta sẽ ban cho hắn một chức quan nhỏ để nêu lòng trung.
Thế là viên đại thần phải bồi thường tất cả cho chàng Ngốc. Từ đây anh sung sướng, giàu có và khôn ngoan lên.
....
Bình luận:
1. "Chàng ngốc được kiện" đọc xong thoạt tiên thì thấy có tính chất trào phúng, tức cười. Nhưng chậm rãi suy ngẫm lại, thì thấy sao mà nó chán cho xã hội trong câu chuyện. Cũng chẳng có gì đáng cười. Có chăng, là cười mà khóc, cho cái may mắn thoát nạn trong gang tấc của chàng ngốc.
- Ở chốn kinh thành, trừ các nhà quyền quý không kể, còn những bọn như chúng ta cầm vàng rất khó mua bán. Sao anh không đổi ra bạc, đi đến đâu cũng tiêu được. Sẵn tôi có bạc đây, anh có muốn tôi đổi hộ cho, cứ một nén vàng ăn hai nén bạc. Muốn không?
Chàng Ngốc thấy hắn bàn có lý, liền khẩn khoản nhờ đổi hộ. Không ngờ, đây chỉ là sáu miếng chì được đúc thành sáu thỏi rất khéo, nhưng cả đời anh nào biết mặt mũi vàng bạc là cái gì đâu, nên vui vẻ cầm lấy mà tiếp tục lên đường.
Đi đến một nơi khác, anh gặp một người hàng giấy bèn cũng lân la làm quen, và nhân vui miệng anh kể rõ lai lịch số bạc cùng ý định trẩy kinh của mình cho người bạn đường biết. Người hàng giấy nhìn thấy mấy nén bạc biết là của giả, nhưng đang lúc cần chì, hắn bèn gạ đổi một nghìn tờ giấy lấy sáu nén “bạc” của anh. Hắn chỉ vào thứ giấy lụa gió nói:
- Đây là thứ lụa đẹp nhất gọi là “lụa đinh kiến”, quý lắm, tôi mang đến đâu người ta cũng tranh nhau mà mua. Anh cứ mang đến kinh mà bán, mỗi một vuông lấy một quan thì tha hồi là tiền.
Nghe bùi tai, chàng Ngốc lấy sáu nén bạc ra đổi và mang nghìn tờ giấy đi. Đến một trường học, anh thấy có mấy người học trò đang chơi một cái chong chóng làm bằng những mẩu giấy xanh đỏ rất đẹp mà anh chưa trông thấy bao giờ. Anh chen vào đám đông để xem và hỏi:
– Cái gì thế này?
Một người học trò nói đùa:
– Đây là cái “thiên địa vận”, dùng nó có thể thông thiên đạt địa, mọi việc trên thế gian việc gì cũng hay biết trước, quý không nói hết.
Thấy anh có vẻ thèm thuồng món đồ chơi đặc biệt, bọn chúng lại tán:
– Anh có thích cái “thiên địa vận” này không? Nếu anh muốn mua chúng tôi cũng bán, nhưng phải nhiều tiền mới được!
Chàng Ngốc rất say mê về sự mầu nhiệm của cái “thiên địa vận” nên cố vật nài:
– Tôi không có tiền, chỉ có một ngàn “lụa đinh kiến” đây, mong các anh đổi cho tôi.
Bọn học trò nhìn thấy đệp giấy thì không còn gì mừng hơn, nên cuộc trao đổi giải quyết rất chóng vánh.
Chàng Ngốc cầm cái “thiên địa vận” ra đi, trong lòng khấp khởi mừng thầm, vì nghĩ rằng mình sẽ có lúc thông thiên đạt địa và được mọi người kính phục. Anh lại tiếp tục cuộc hành trình. Qua một cánh đồng rộng, thấy một đám trẻ chăn trâu đang ngồi chơi ở vệ đường, chúng nó bắt được một con niềng niễng lớn, có đôi cánh xanh đỏ trong rất đẹp và kỳ lạ. Tò mò, anh dừng lại rồi sán vào xem. Bọn chăn trâu không cho xem, chúng bịa ra cho anh hốt:
– Đây là “ngọc lưu ly”, đeo nó vào người về mùa hè thì mát, về mùa đông thì ấm, vô cùng quý giá, chưa chắc đức hoàng đế đã có được.
Chàng Ngốc không ngờ lại có thứ của quý đến nỗi vua cũng không làm gì có, mới đưa cái “thiên địa vận” của mình ra xin đổi. Bọn trẻ thấy có món đồ chơi đẹp liền bằng lòng ngay. Chúng nó bỏ con niềng niễng vào trong một cái túi vải con, thắt miệng túi lại và dặn anh:
– Lúc nào về đến nhà hãy mở ra xem, nếu không, ngọc nó bay lên trời là mất toi đó.
Được ngọc lưu ly, chàng Ngốc bụng bảo dạ: – “Ta may mắn được hòn ngọc quý mà vua cũng chẳng có. Âu là khi đến kinh, ta đem dâng lên vua, chắc là vua phải thích”. Anh nghĩ sao làm vậy, cho nên qua ngày hôm sau, đến kinh đô, anh lập tức tìm vào hoàng cung quyết gặp mặt vua để dâng ngọc. Bọn lính gác cửa Ngọ môn thấy có một người ăn mặc rách rưới đòi yết kiến thiên tử thì nhất định không cho vào. Chàng Ngốc kể lể:
– Tôi đi ở mười lăm năm được ba nén vàng, rồi sáu nén bạc, rồi một ngàn lụa đinh kiến, rồi cái thiên địa vận, mới đổi được hòn ngọc lưu ly này đem dâng hoàng đế.
Vừa khi có một ông quan đại thần sắp sửa vào chầu vua, nghe anh nói thế thì vội chạy lại bảo anh đưa ngọc cho mình xem trước rồi sẽ đưa vào gặp vua. Anh lấy túi vải đưa ra. Không ngờ, khi ông quan vừa mở cái túi thì con niềng niễng đã bay vụt lên trời, không làm sao bắt được. Thấy thế, chàng Ngốc vội nắm lấy áo ông quan kêu khóc ầm ĩ, nhất định bắt đền cho được. Bọn lính xúm lại lôi anh ra, anh kêu to lên và quyết nằm vạ. Việc đến tai vua, vua cho dẫn chàng Ngốc vào hỏi đầu đuôi câu chuyện, Ngốc tâu:
– Tôi đi ở mười lăm năm được ba nén vàng, rồi sáu nén bạc, rồi một ngàn lụa đinh kiến, rồi cái thiên địa vận, mới đổi được hòn ngọc lưu ly này định đem dâng, thì vì ông này nên nó đã đi mất rồi.
Hỏi mấy lần, anh cũng chỉ đáp có mỗi câu như thế và chỉ vào viên đại thần mà khóc.
Cuối cùng vua phán:
– Tên dân này đưa hòn ngọc lạ với ý định tốt dâng ta. Để mua được viên ngọc, hắn đã tốn bao nhiêu công sức và tiền tài. Vậy kẻ làm mất ngọc không những có tội với ta mà còn phải bồi thường cho hắn đủ số vàng bạc, v.v… Về phần ta, ta sẽ ban cho hắn một chức quan nhỏ để nêu lòng trung.
Thế là viên đại thần phải bồi thường tất cả cho chàng Ngốc. Từ đây anh sung sướng, giàu có và khôn ngoan lên.
....
Bình luận:
1. "Chàng ngốc được kiện" đọc xong thoạt tiên thì thấy có tính chất trào phúng, tức cười. Nhưng chậm rãi suy ngẫm lại, thì thấy sao mà nó chán cho xã hội trong câu chuyện. Cũng chẳng có gì đáng cười. Có chăng, là cười mà khóc, cho cái may mắn thoát nạn trong gang tấc của chàng ngốc.
2. Nhưng theo thiển ý của tôi, thông điệp lớn nhất mà cầu chuyện mang lại, là đã rất dũng cảm chỉ rõ, vạch trần bản chất và sự thật về một xã hội đã băng hoại suy đồi về đạo đức. Một xã hội người với người mà sao nỡ đối xử, suy nghĩ về nhau tệ hại và tàn nhẫn quá. Nhất là khi đó chỉ là một thân phận bọt bèo, dốt nát, cô độc. Thôi thì từ bị ổng chủ bóc lột, sự giả dối bao trùm, đến thói lọc lừa trong toàn xã hội thời ấy.
3. Ở phân gần cuối truyện, viên quan đại thần làm bay con ngỗng thực ra cũng chỉ do máu tham chứ không tốt đẹp gì. Thế nên cho dù hắn bị vua xử sai thì đã rõ. Nhưng cho dù có bồi thường vàng bạc cho chàng ngốc, có lẽ cũng chỉ là cái móng tay, chả thấm vào đâu so với gia tài khủng có nguồn gốc chắc chắn chả lương thiện gì của y.
4. Tình tiết "vui" nhất trong truyện, có lẽ chính là việc xử án của nhà vua. Chết cười, vua chỉ cần nghe, là phán như thánh mà chẳng cần chứng cứ chứng minh. Nếu theo luật tố tụng hình sự bây giờ, thì chắc chắn cách xử án như vậy là hoàn toàn sai về nguyên tắc ở mức cơ bản. Thực tế tuy chàng ngốc "thắng kiện", nhưng đó là một bản án "oan sai", kết luận không đúng sự thật. Nhưng vua xử thì tốt nhất là im lặng ngậm chịu. Rốt lại, tôi vẫn thấy khâm phục người dân Việt, khâm phục tác giả Nguyễn Đổng Chi đã dũng cảm dám sáng tác, ghi lại câu chuyện đụng chạm, bêu xấu đến nhà vua! Là nhân vật lẽ tất nhiên không ai dám nói tới. Cho dù đây là chuyện cổ tích.
5. Vui nữa là vua một phát cho chàng ngốc thăng thiên lên một chức quan, mà chẳng cần thi đầu vào công chức, chẳng cần biết trình độ, thân thế của anh chàng thế nào. Mà cũng không biết sau này khi làm quan, chàng ngốc làm việc thế nào, xét xử kiện tụng ra sao. Chi thấy cuối truyện nói chàng ta từ đó "sướng, giàu có" và "khôn ngoan" lên. Không hiểu cái "khôn ngoan" lên là sao.
6. Chung quy lại, thì chuyện như chàng ngốc này là rất rất hy hữu, vô cùng hiếm có. Thậm chí không thể có. Có lẽ đây cũng chỉ là giấc mơ của những người dân nghèo, những thân phận thấp kém trong xã hội, qua câu chuyện này mà tự động viên nhau là cứ sống thật thà, lương thiện, ở hiền thì sẽ gặp lành. Và biết đâu đây, nếu may mắn gặp được vua tốt bụng, thì có cơ hội đổi đời.
7. Nói gì nói, tôi nghĩ nếu mình đọc câu chuyện này khi 5-7 tuổi, có lẽ tôi sẽ thấy thích thấy vui - vì anh chàng ngốc bị hết người này đến kẻ khác lừa. Tức là vui trên nỗi đau của người khác? Chứ giờ đã qua nửa đời người, đọc rồi ngẫm nghĩ, cứ thấy buồn buồn thế nào. Không vui được. Thiết nghĩ trong cuộc sống hiện đại ngày nay, có lẽ không có chỗ cho những chàng ngốc như trong cầu chuyện tồn tại.
Để kết thúc, tôi xin nêu ra đây câu nói của doanh nhân thành đạt mà tôi mới gặp gần đây. Là thế này: "Bây giờ ở hiền gặp lành khó lăm. Tôi chọn ở hèn gặp lành"!
....
Ấn phẩm Kho tàng truyện cổ tích Việt Nam do Nhà xuất bản Đông An phát hành gần đây
Kho tàng truyện cổ tích Việt Nam của giáo sư Nguyễn Đổng Chi là một công trình đồ sộ hội tụ toàn bộ trí tuệ dân gian của cha ông ta qua hàng nghìn năm. Đây không chỉ là một tập hợp các câu chuyện kể, mà là một công trình nghiên cứu văn hóa, dân tộc học có quy mô vĩ đại nhất từ trước đến nay tại Việt Nam.
Tổng quan về tác phẩm
Bộ sách là kết quả của hơn 25 năm lao động miệt mài (từ 1957 đến 1982) của Nguyễn Đổng Chi. Ông đã đi khắp các vùng miền, sưu tầm, đối chiếu và phân tích hàng nghìn dị bản để chắt lọc ra những câu chuyện tinh túy nhất.
Tác phẩm không chỉ kể lại truyện cổ tích mà còn bao gồm các phần khảo dị (so sánh các bản kể khác nhau) và phân tích mối liên hệ giữa cổ tích Việt Nam với cổ tích thế giới.
Bộ sách là kết quả của hơn 25 năm lao động miệt mài (từ 1957 đến 1982) của Nguyễn Đổng Chi. Ông đã đi khắp các vùng miền, sưu tầm, đối chiếu và phân tích hàng nghìn dị bản để chắt lọc ra những câu chuyện tinh túy nhất.
Tác phẩm không chỉ kể lại truyện cổ tích mà còn bao gồm các phần khảo dị (so sánh các bản kể khác nhau) và phân tích mối liên hệ giữa cổ tích Việt Nam với cổ tích thế giới.
Những số liệu ấn tượng "biết nói"
Để hình dung sự đồ sộ của công trình này, hãy nhìn vào những con số thống kê sau:
- 25 năm: Thời gian ròng rã tác giả đi thực tế và biên soạn.
- 2.000 trang: Độ dày trung bình của bộ sách (thường chia làm 5 tập).
- 201 đơn vị truyện chính: Được tuyển chọn kỹ lưỡng, đại diện cho mọi mảng đề tài từ nguồn gốc sự vật, cổ tích thần kỳ đến cổ tích sinh hoạt.
- Hàng nghìn dị bản: Tác giả đã khảo sát một lượng bản kể khổng lồ để tìm ra mạch truyện logic và giàu giá trị nhân văn nhất.
- Hơn 1.000 ghi chú khảo dị: So sánh sự tương đồng và khác biệt giữa cổ tích Việt Nam với cổ tích của các dân tộc khác như Trung Quốc, Ấn Độ, Pháp, Nga...
- Hơn 100 trang khảo luận: Phần mở đầu của bộ sách là một tiểu luận khoa học sâu sắc về định nghĩa, phân loại và giá trị của truyện cổ tích.
Cấu trúc độc đáo của mỗi đơn vị truyện
Khác với các tập truyện cổ tích thông thường dành cho trẻ em, mỗi câu chuyện trong "Kho tàng" của Nguyễn Đổng Chi thường được trình bày theo cấu trúc 3 phần chặt chẽ:
- Văn bản truyện: Được tác giả biên soạn lại bằng một ngôn ngữ văn xuôi mượt mà, giàu nhạc điệu, giữ nguyên hồn cốt dân gian.
- Phần khảo dị: Chỉ ra các bản kể khác nhau ở các vùng miền hoặc các dân tộc khác (ví dụ: truyện Tấm Cám có những nét tương đồng gì với truyện Cinderella của phương Tây).
- Phần chú thích: Giải nghĩa các từ cổ, địa danh hoặc các chi tiết lịch sử liên quan.
Khác với các tập truyện cổ tích thông thường dành cho trẻ em, mỗi câu chuyện trong "Kho tàng" của Nguyễn Đổng Chi thường được trình bày theo cấu trúc 3 phần chặt chẽ:
- Văn bản truyện: Được tác giả biên soạn lại bằng một ngôn ngữ văn xuôi mượt mà, giàu nhạc điệu, giữ nguyên hồn cốt dân gian.
- Phần khảo dị: Chỉ ra các bản kể khác nhau ở các vùng miền hoặc các dân tộc khác (ví dụ: truyện Tấm Cám có những nét tương đồng gì với truyện Cinderella của phương Tây).
- Phần chú thích: Giải nghĩa các từ cổ, địa danh hoặc các chi tiết lịch sử liên quan.
"Một di sản không thể thay thế"
* Giá trị văn hóa - dân tộc
Nguyễn Đổng Chi đã thành công trong việc xây dựng một "phả hệ" cho tâm hồn Việt. Đọc tác phẩm, chúng ta thấy được ước mơ công lý, tinh thần lạc quan và trí thông minh của người lao động Việt Nam qua các thời đại.
Nguyễn Đổng Chi đã thành công trong việc xây dựng một "phả hệ" cho tâm hồn Việt. Đọc tác phẩm, chúng ta thấy được ước mơ công lý, tinh thần lạc quan và trí thông minh của người lao động Việt Nam qua các thời đại.
* Giá trị khoa học
Đây là bộ sách đặt nền móng cho ngành Cổ tích học tại Việt Nam. Cách làm việc của tác giả cực kỳ nghiêm túc, khách quan và có tư duy so sánh quốc tế. Ông không chỉ nhìn cổ tích Việt Nam trong lũy tre làng mà đặt nó trong dòng chảy chung của văn minh nhân loại.
Đây là bộ sách đặt nền móng cho ngành Cổ tích học tại Việt Nam. Cách làm việc của tác giả cực kỳ nghiêm túc, khách quan và có tư duy so sánh quốc tế. Ông không chỉ nhìn cổ tích Việt Nam trong lũy tre làng mà đặt nó trong dòng chảy chung của văn minh nhân loại.
* Nét hay, đẹp độc đáo
Cái hay của bộ sách nằm ở chỗ nó vừa là tài liệu nghiên cứu chuẩn mực cho các học giả, vừa là cuốn sách gối đầu giường say mê cho mọi thế hệ độc giả. Cách kể chuyện của Nguyễn Đổng Chi vừa có cái uyên bác của một nhà bác học, vừa có cái duyên dáng của một người kể chuyện dân gian thực thụ.
Cái hay của bộ sách nằm ở chỗ nó vừa là tài liệu nghiên cứu chuẩn mực cho các học giả, vừa là cuốn sách gối đầu giường say mê cho mọi thế hệ độc giả. Cách kể chuyện của Nguyễn Đổng Chi vừa có cái uyên bác của một nhà bác học, vừa có cái duyên dáng của một người kể chuyện dân gian thực thụ.
Kết luận
"Kho tàng cổ tích Việt Nam" là một minh chứng cho thấy: Một cá nhân, nếu đủ tâm huyết và sự kiên trì, có thể dựng xây nên cả một "tòa tháp" văn hóa cho dân tộc. Nguyễn Đổng Chi đã cứu rỗi hàng nghìn câu chuyện khỏi nguy cơ bị mai một bởi thời gian, để chúng ta hôm nay vẫn có thể tự hào về một kho tàng trí tuệ Việt rực rỡ.
"Kho tàng cổ tích Việt Nam" là một minh chứng cho thấy: Một cá nhân, nếu đủ tâm huyết và sự kiên trì, có thể dựng xây nên cả một "tòa tháp" văn hóa cho dân tộc. Nguyễn Đổng Chi đã cứu rỗi hàng nghìn câu chuyện khỏi nguy cơ bị mai một bởi thời gian, để chúng ta hôm nay vẫn có thể tự hào về một kho tàng trí tuệ Việt rực rỡ.
Sau trên 50 năm kể từ ngày xuất bản lần đầu, Kho tàng truyện cố tích Việt Nam đã tái bản hàng chục lần, là cuốn sách mà mọi bậc cha mẹ đều mua và kể cho con nghe, ru con vào giấc ngủ.
.....
.....
Bài liên quan:
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét